( 70 )

جغرافياى سياسى

تشكيلات واتيكان

مطالبى كه دراين مقاله مى خوانيد توضيحى است كه در مورد واتيكان و سياستهاى آن نگاشته شده است . با تشكراز سفيرايران در واتيكان آقاى سيد هادى خسروشاهى كه اين مقاله راارسال داشته اند.

[حوزه]

پيش از ورودايتاليائيها به شهريور دستگاه پايى قريب هزار سال بر مسند قدرت دنيوى تكيه زده و بااستفاده از نفوذ معنوى و مذهبى همچنان اين قدرت را براى خود حفظ كرده بود.

امروز نيز عليرغم خلع قدرت دنيوى از دستگاه پايى و دور كردن كليساى كاتوليك از حكومت سه ضلع تشكيل دهنده مثلث دستگاه پايى يعنى : پاپ دولت واتيكان و مجموعه فرهن؟ى و هنرى كليساى كاتوليك . همچنان پا برجا و مورد توجه انبوه مردم معتقد به كاتوليسم است .

پاپ جانشين پيتر مقدس از سوى كاردينهاى داراى تابعيت هاى گوناگون در مجمع محرمانه كاردينالها CONCLACOE كان كليوانتخاب مى شود و بدينوسيله سعى مى شود كه مسئله انتخاب پاپ جنبه بين المللى پيدا كند.

( 71 )

پاپ در مسائل مذهبى كاتوليسم قانون و قاعده وضع مى كند و به اصطلاح ما فتواى مى دهد والبته كمتر گرايشى به[ اجتهاد] و نوگرائى در دستگاه پاپى به چشم مى خورد.... براى نمونه مى توان گفت كه عليرغم نياز طبيعى جوامع امروزى طلاق همچنان از نظر پاپ جايز نيست كه طبعا دنياى كاتوليك را با مشكلات اجتماعى اخلاقى و حنسى زيادى روبرو كرده است . و يا همچنان ازدواج پدران روحانى و خواهران راهبه عليرغم درخواست رسمى و ميا نسل جديد آنها ممنوع است كه اين نيز تا حدودى مشكل آفرين مى باشد... ولى انضباط سخت و قدرت بى چون و چراى سلسله مراتب كليسا و ضرورت اجراى قوانين داخلى اجازه تخلف ظاهرى را بكسى نمى دهد... و متخلف طبق قانون كليسا از مقام خود طرد مى شود.

دولت واتيكان كه براساس قرار داد[لاتران] در سال 1308 هجرى شمسى به وجود آمده در واقع يك استثناء در سيستم بين المللى است و با توجه به نفوذ آن در ميان صدها ميليون كاتوليك در سراسر جهان مى تواند اهميت و نقش خطيرى را بعهده بگيرد.

واتيكان كه طبق قرار داد[لاتران] بين دولت فاشيست موسولينى و كاردينال[ گاسپارى] تاسيس شده است داراى شخصيتى حقوقى مى باشد كه از شخصيت بين المللى پاپ ( به معناى پدر)متفاوت مى باشد.

قرار داد[ لاتران] شامل سه سنداست : يك قرار داد كلى CONCORDAT كنكوردات يك موافقتنامه مالى و يك موافقتنامه اجرائى .

در سه مجموعه فوق مسائل زير تصريح شده است :

1. حاكميت و صلاحيت پدر مقدس بر سر زمين واتيكان واعلام واتيكان به عنوان دولتى مستقل در داخل كشورايتاليا.

2.اعطاى صلاحيت انحصارى به كليسا درامرازدواج .

3. ممنوع شدن كشيشها و خدمتگزاران كليساازاشتغال به امور دولتى .

4.اعطاى كمك مالى به واتيكان به مبلغ هزار و پانصد ميليون ليره .

5. معافيت كليسااز پرداخت ماليات به دولت ايتاليا.

6. حق ضرب سكه و چاپ تمبر.

7.اجراى روش محرمانه براى حل و فصل مسائل حاد بين دولتين واتيكان ايتاليا و...

مفاد قرار داد[لاتران] در ماده هفت قانون اساسى ايتاليا(1948 ميلادى ) تنفيذ گرديده است .

استقرار دستگاه پايى از دوديدگاه ساخت سازمانى كليسا و قدرت كليسا دراستفاده از معتقدات مذهبى مردم كاتوليك دراهدافى كه مورد توجه واتيكان است قابل تعمق و بررسى است .

( 72 )

پاپ و واتيكان علاوه براداره امور جارى كشور سرگرم وضع قوانين مذهبى براى مردم است . مجموعه قوانين جديد حاكم بر مسائل زندگى مردم كاتوليك و ساخت سازمانى و سلسله مراتب كليسا شامل 1752 ماده مى باشد كه اخيرا تكميل و رسما منتشر گرديد و قرار بود كه از آبانماه 1362 به مرحله اجرا در آيد.

مجموعه اين قوانين شامل هفت قسمت مى شود.

مقررات و تعاريف خلق خدا نقش آموزشى كليسا نقش تطهيرى كليسا مسائل مادى كليسا ضمانتهاى اجرائى و فرايندهاى قضائى كليسا...

اين مجموعه قوانين كه بمثابه رساله عمليه كاتوليسم درامور زندگى مذهبى كاتوليك ها خواهد بود فقط به زبان لاتين چاپ شده و هنوز چاپ آن به زبانهاى زنده دنيا منتشر نشده است .

واتيكان داراى تشكيلات حكومتى وادارى وسيعى است كه شبكه جهانى كليساى كاتوليك رااداره مى كند بافت تشكيلاتى واتيكان را در يك نمودار چنين مى توان ترسيم كرد 1

8 ديپلماسى دستگاه پاپى .

ديپلماسى به ظاهر ساكت ولى پيچيده واتيكان در سراسر جهان به شدت در تحرك است : روابط خارجى دولت واتيكان توسط پاپ تنظيم و بوسيله دستگاه صدارت واتيكان و شوراى امور عمومى كليساها به اجرا در مى آيد. هم پاپ (بعنوان پدر مقدس ) و هم دولت واتيكان از طرف اكثريت قريب به اتفاق كشورهاى جهان به رسميت شناخته شده است .

دستگاه پاپى دراختلافات بين دولتها به اصطلاح ميانجيگرى مى كند. تقريبا در همه دنيا نمايندگى سياسى دارد. در برخى از سازمانهاى بين المللى مانند سازمان ملل متحد سازمان جهانى كشاورزى يونسكو و غيره واتيكان داراى ناظر دائمى (براى حفظ بيطرفى )است و در ساير سازمانهاى بين المللى به صورت عضو شركت دارد.

واتيكان كنوانسيون وين راامضاء نموده است و پيمان منع اشاعه و توسعه سلاحهاى اتمى را در مسكوامضاء كرده و در كنفرانس امنيت همكارى در اروپا منعقده در 1975 در هلسينكى فعالانه شركت نموده است .

دستگاه پاپى و دولت واتيكان بويژه دراروپا هم به عنوان مدافع و مبلغ ارزشهاى الهى واخلاقى و هم به عنوان مسئول جنبه هاى اجتماعى و انسانى نمى توانداز ورود در صحنه ساسى به دور باشد. ولى متاسفانه اين دخالت درامور سياسى جهانى عمدتا به نفع توده هاى مردم محروم نيست ... والبته مى دانيم كه دستگاه پاپى در پيشبرداهداف سياسى خود هم به قدرت مستقيم (ساخت سازمانى درون كليسا

( 73 )

با شعب جهانى خود) و هم به قدرت غير مستقيم (رهبريت مذهبى ) مجهز بوده و براى نيل به اهدافى كه خود تعقيب مى كند از دو نوع وسيله بهره مى گيرد

نخست : قدرت روحانى پاپ (به معنى پدر مقس ) به عنوان جانشين پيتر مقدس و دارنده صلاحيت انحصارى رهبرى مذهبى و اخلاقى واز طريق همين زعامت داراى وسيله اعمال قدرت بوده واز طرق انتشار دستورالعملها اندرزنامه واز راه ايمان و وفادارى مردم كاتوليك وسائل نيل به هدفها را دراختيار دارد.

دوم : وسائل سياسى : ديپلماسى شخص پاپ به عنوان وسيله اى جهت برقرارى و بسط روابط سياسى بين كليسا و دولتها و سازمانهاى بين المللى به شمار مى رود. شخص پاپ بطور سنتى به عنوان حكم و داور بين ملتها نقش صلح را بازى مى كند. پاپ از طريق انتعقاد قراردادهاى موسوم به (كنكوردات ) در زمينه هاى روابط سياسى اجتماعى فرهنگى نيزابزارى ديگر در نيل به هدفهاى كليسا دارد. شركت در سازمانهاى بين المللى از ديگر وسائل است .

هدفهاى ديپلماسى واتيكان بطور مجمل عبارتنداز:

-ايجاد و بسط روابط بسيار نزديك بين دستگاه پاپى و كليساهاى محلى در سراسر دنيا.

- حفظ منافع كليسا و واتيكان (مقر پاپ )از طريق ايجاد روابط با مقامات كشور قطع رابطه شده .

-اهميت بسط روابط سياسى با قدرتهاى غير مذهبى

در عين حال ديپلماسى پاپ اهداف عمومى ديپلماسى پاپ اهداف عمومى ديپلماسى در چهارچوب قرار داد ديپلماتيك 1961 و ين را شامل مى شود. نمايندگيهاى ديپلماتيك پاپ هم داراى وظائف عام ديپلماتيك مى باشد وبراى دستيابى به اهداف كليسا تجهز يافته اند. واتيكان سازمانيست كه نمايندگيهاى ديپلماتيك آن در آن واحد براى اهداف مذهبى و سياسى و اجتماعى فغاليت مى كنند. دستگاه واتيكان و در راس آن پاپ در تمام تاريخ هر سه سياست : حفظ قدرت ازدياد قدرت نمايش قدرت را تعقيب و همواره در حصول اهداف : حفظ وضع موجودامپرياليسم غرب كسب پر ستبژ شتاب داشته است . واتيكان در هر دوره اى كوشيده هم در سيستم امشرياليسم غرب و هم سيستم امپراتورى نقش فائقه خود راايفا كند. در عصر حاضر روابط بين الملل چهار تحول عمده را پشت سر گذاشته است :

الف -اينكه سيستمهاى متعدد و مجزا در سيستم جهانى مستهلك شده است .

ب -سيستم مسلط اروپائى از بين رفته است .

ج - پيدانى جنگ مطلق يا نامحدود در صحنه بين المللى .

د-امكان عملى بودن انهدام جهان بوسيله سلاحهاى هسته اى .

( 74 )

واتيكان تلاش بر آن دارد كه در پرتو هدفهاى سياسى خود و بااستفاده از دو نوع وسيله اجرائى خويش براى حصول منافع كليسا و دنياى غرب در هر پنج زمينه اى كه غرب و شرق براى تنش زدائى ( Detenteدتانت ) گام گذارده اند با حفظ سياست محافظه كارانه متمايل به غرب نقش مذهبى - سياسى ايفاد كند. پاسخهاى اساسى شرق و غرب براى احترازاز بحرانها كه در چهارچوب خلع سلاح امنيت دسته جمعى ديپلماسى سازمانهاى بين المللى حكومت جهانى و ديپلماسى كلاسيك خلاصه شده با هدفهاى واتيكان همگام و آنجا كه پاى منافع غرب به ميان آمده است و قدرت مادى و نظامى تكافوى پيشبرد هدفها را نداده است قدرت روحانى پاپ معضل را درابعاد فرهنگى و سياسى تحليل و مرتفع ساخته است .

سياست نگاه به شرق واتيكان پس از حدود پنجاه سال معارضه و سپس كوشش براى حصول [ همزيستى مسالمت آميز] با دولتهاى بلوك كمونيست اينك از كشورى به كشور ديگر و همگام با دگرگونيهاى داخلى جوامع كمونيست تغيير پذيرفته است . سياست خارجى واتيكان در برابر شرق از دهه هفتاد به بعد مبتنى بر چهار ملاحظه است .

1.از آنجا كه سياست قديمى انعقاد[ Concor dat كنكوردات] مدلى قابل استفاده در شرق نبوده واز سوى ديگر سياست محدود ساختن قدرت كليسا در شرق اعمال مى گردد واتيكان سعى بر تغيير فضاى روابط بسوى[ تشنج زدائى] در روابط دولتى و تلاش در برانگيختن احساسات مردم كاتوليك به شكلى محافظه كارانه دارد .

2. براى موارد مختلف راه حلهاى موضعى و موردى اتخاذ شده است . واتيكان هرگز روابط ديپلماتيك خود را با شرق قطع نكرده و تقاضاى برقرارى روابط را رد نكرده است .

3. واتيكان از هر فرصتى همانند كنفرانس امنيت و همكارى دراروپا منعقده در سال 1975 در هلسينكى براى تشنج زدائى و توازن قوا فعالانه شركت و براى كسب آزاديهاى مذهبى در بلوك كمونيست فعاليت داشته است .

4.ايجاد و بسط روابط با دولت شوروى ازارجحيت برخوردار است

در 25 ژوئن 1966 موافقتنامه بين واتيكان و يوگسلاوى به امضا رسيد. در 30 ژوئن 1967 نيكلاى پادگورنى صدر هيئت رئيسه شوروى ديدارى خصوصى با پاپ پل ششم داشته است . در 25 فوريه 1971 كاردينال آگوستينو كازارولى (صدراعظم كنونى واتيكان ) پيمان خلع سلاح اتمى را در مسكوامضاء مى نمايد. و در 25 مارس همان سال[ تيتو] ديدارى رسمى با پاپ دارد. در تابستان 1973 كاردينال كازارلى باوزراى خارجه دول اروپاى شرقى در هلسينگى ديدار مى نمايد. در نهم ژوئن 1977 پاپ [كادار] رئيس دولت مجارستان و در دسامبر[ گيرك] رئيس حزب كمونيست لهستان را به

( 75 )

حضور مى پذيرد.

در 12 ژانويه 1979 پاپ ژان پل دوم پيشنهادايجاد رابطه ديپلماتيكى بين واتيكان و همه دولتها راارائه مى كند و 24 ژانويه همانسال آقاى آندره گروميكو براى پنجمين باراز واتيكان ديدار مى كند و براى نخستين بار با پاپ لهستانى الاصل مذاكره مى نمايد. پاپ ژان پل دوم در سخنرانى مبسوط خود در 18 مهرماه 1361 ه.ش . در مراسمى به مناسبت تقديس كشته شدن كشيش لهستانى تاكسيميلان ماريا كولبه به دقيقترين و حادترين موضعگيرى عليه بلوك شرق با كوبيدن كامل فاشيسم و نازيسم اعلام داشت : كليسا به خاطر آزادى فردى واجتماعى و آزاديهاى سياسى وارزشهاى انسانى همواره تلاش نموده و به مبارزه خود براى پاسدارى ازارزشهاى معنوى ادامه خواهد داد... كليساى كاتوليك در لهستان براى حفظ و بسط آزادى هاى فردى و جمعى تلاش نموده و در كنار جنبش اتحاد هميستگى قرار گرفته و مدعى است تااحقاق حق كارگران تلاش خود راادامه خواهد داد. ليكن عيان گرديد كه كليساى كاتوليك و هماهنگ با آن سياستهاى غرب و بويژه امپرياليسم آمريكا ظاهرا سر به مبارزه با تحديد آزاديهاى فردى در لهستان و دنياى كمونيست نهاده و در حقيقت براى نوعى ادغام سيستم الحادى شرق به سيستم مصرف گراى غرب در تلاشند. در اين تحولات هماهنگى سياستهاى غرب و به خصوص امپرياليسم آمريكا و دستگاه واتيكان را نبايد ناديده انگاشت . آن يك زمينه هاى مادى و نظامى واين يك زمينه هاى مذهبى واعتقادى را فراهم مى كند.

در منطقه خاورميانه هماهنگى سياستهاى غرب و صهيونيسم و نقش ديپلماسى واتيكان نمونه بارزترى است .اين در حاليست كه پاپ ژان پل دوم جهان اسلام و مسيحيت را به گفتگو دعوت مى كند واظهار مى دارد:

[...مايلم به انحاء ممكن به توسعه روابط روحانى مسيحيان و مسلمانان يارى نمايم . نماز و روزه در هر دو مذهب ازاحترامى عميق بر خوردارند و به ترديدها در جهانيكه خطر سقوط در ماده گرائى آنرا تهديد مى كند خاتمه مى دهند... روابط مبتنى براحترام متقابل واشتياق ما به خدمت به ابناء بشر ماراوامى دارد كه براى ارتقاء صلح و عدالت اجتماعى وارزشهاى اخلاق و آزادى حقيقى انسان مشتركا تلاش مى نمائيم].

معهذا ديپلماسى واتيكان بر اساس سنت و تجربه خويش آنچه را كه شفاهااعلام داشته در بوته صداقت عمل نگذارده است

برشمارى آمار كمى تعداد نمايندگيهاى ديپلماتيك مقيم واتيكان گوشه اى ازاهميت ديپلماسى واتيكان را نشان مى دهد. در كل هفتاد و شش سفارت و شش وزير مختار و يك نماينده مستقيم رئيس جمهور نمايندگى ديپلماتيك نزد پاپ دارند.از 76 سفارت چهارده كشوراسلامى نزد واتيكان نمايندگى در سطح سفير دارند: جمهورى اسلامى ايران

( 76 )

اندونزى تركيه لبنان كويت مغرب سوريه امارات عربى متحده عراق سودان تونس نيجريه بنگلادش و پاكستان .

دو دولت كمونيست يوگسلاوى و كوبا داراى سفراى مقيم هستند.

شش وزير مختار عبارتنداز وزراى مختار: موناكو - مالتا - سان مارينو - ليتوانى - رومانى و چكسلواكى .

نماينده اى از طرف رئيس جمهور آمريكا نيز در واتيكان مقيم مى باشد.

و طبيعى است كه به موازات اين نمايندگيهاى واتيكان در بيش از 80 كشور جهان حضور سياسى - فرهنگى چشم گيرى داشته باشد...

موضع گيرى واتيكان

در قبال ايران اسلامى :

موضع گرى هاى دستگاه پاپ و دولت واتيكان بطور طبيعى در چهار چوب سياستهاى كلى محافظه كارانه متمايل به غرب شكل مى گيرد.

واتيكان هرگز تاكنون بطور صريح ازانقلاب اسلامى ايران بمثابه يك انقلاب عميقا مذهبى تعريف و تمجيد نكرده است .

كشتارهاى وحشيانه رژيم شاه هرگز بطور صريح توسط پاپ محكوم و تقبيح نشده است ... ولى ناگهان مى بينيم كه فرستاده ويژه پاپ براى آزادى جاسوسان آمريكائى كه توسط مردم مااسير شده بودند به سرعت به حركت در مى آيد و راهى[ قم] مى شود وامام طبق فرموده خود به احترام مقام مذهبى پاپ او را مى پذيرد تا بدين بهانه حقايقى را به گوش جهانيان برساند كه همه چگونگى آن آگاه هستيم ...

ولى جالب آنست كه كارتر در خاطرات خود مى نويسداين اعزام نماينده از طرف پاپ طبق درخواست تلفنى كارترانجام گرفته بود كه همه راههاى ديپلماسى را بروى خود بسته مى يافت .

ولى ازاين فرستاده هاى ويژه در موارد ديگر خبرى نيست . گويا حادثه ديگرى در هيچ گوشه اى جهان اتفاق نيافتاده و نمى افتد... چرا فقط در يك جاى ديگر... و آن لهستان است كه باز مى بينيم واتيكان سخت فعال است كه ظاهرا نيازى به توضيح بيشتر دراين زمينه باشد...

در هر صورت موضع گيرى واتيكان به نفع دولت غاصب قدس درخواست بين المللى شدن بيت المقدس از طرف واتيكان عدم تقبيح سياستهاى تجاوزكارانه غرب و شرق در سراسر دنيا بويژه عدم تقبيح سياست احمقانه فرانسه و آمريكا عليه انقلاب اسلامى مردم ايران و عدم طرفدارى جدى منطقى از ملل مستضعف جهان عدم عكس العمل قاطع در برابر نيروهاى اشغالگر شوروى درافغانستان و دفاع از نظام خائن فالانژهاى همكار صهيونيسم در لبنان همه و همه نمونه هاى بارز چگونگى موضع واتيكان در قبال مسائل مورد توجه جمهورى اسلامى ايران

( 77 )

مى تواند به شمار آيد

نزديكى و هماهنگى سياست واتيكان با غرب انكار پذيرفت و به خاطر خصلت[ نه شرقى نه غربى] ما هر عكس العمل خلاف غرب از طرف ما واتيكان را بر مى انگيزد ولى با توجه به سياست پيچيده واتيكان واكنشها صريح و آشكار نيست .

درابعاد مذهبى فرهنگى پاپ تاكنون فقط ده دعوت به گفتگو با مسلمانان اكتفا كرده است و هيچ نوع گام عملى دراين راه بچشم نمى خورد.

با توجه به حاكميت واتيكان براماكن مذهبى مردم كاتوليك و برخوردارى از استقبال انبوه مردم تاكنون گامى جدى اساسى جهت يك حركت مردمى و جهانى از طرف واتيكان برداشته نشده و بلكه مى توان گفت كه گامهاى معكوسى و نه در جهت حفظ منافع ملل محروم برداشته شده است .

روشنتر بگويم : عليرغم برخوردارى واتيكان ازاحترام جمهورى اسلامى و مقام رهبرى متاسفانه موضعگيرى هاى واتيكان در قبال انقلاب اسلامى و در دفاع از آن بهيچوجه صريح مطابق حق و صادقانه نبوده است . ما هرگز نديديم كه واتيكان تجاوز آشكار عراق را و كشتار دهها هزارانسان ايرانى عراقى را بوسيله جنگ تجاوز كارانه عراق محكوم كند. ولى كشته شدن افرادى نظير بشير جميل در لبنان از طرف آنها بشدت تقبيح مى شود.

موضع گيرى واتيكان در قبال مسئله لهستان و تجاوزامپرياليسم شوروى برافغانستان هرگز يكسان نيست در صورتيكه درلهستان مسئله آزادى احتمالا مطرح است و درافغانستان تجاوز علنى ارتش سرخ و قتل عام مردمى بيگناه ... و مسائلى ازاين قبيل كه بسياراست و حداقل براى ما قابل توجيه نيست . و بويژه كه واتيكان خود را وارث تعليمات حضرت عيسى[ ع] مى داند... و ما يقين داريم كه اگر حضرت عيسى هم اكنون بود در كنار مردم بود نه در كنار قدرتها...

( 78 )

- جنگ تبشيرى عليه اسلام :

ف همانطوريكه قبلااشاره شد برخورد كليسا با جهان اسلام وانقلاب اسلامى فقط در بعد سياسى خلاصه نمى شود و در بعد فرهنگى - تبليغى همچنان تلاش مى نمايد. جهت آشنائى بيشتر خوانندگان اين مسئله را بطور فهرست واراشاره مى كنم با ذكراين نكته كه دراين جنگ [ كل مسيحيت] با ما طرف هستند نه يك فرقه بخصوص آن .

هم اكنون بسيارى از موسسات مسيحى در جهان عليه اسلام و قرآن تبليغات وسيعى را در جهان عليه اسلام و قرآن تبليغات وسيعى راانجام مى دهنداز جمله سازمانى كه مركز آن در شهراشتوتگارت (آلمان غربى ) قرار دارد.اين مركز داراى شعبه اى در شهر[ بازل] (سويس ) مى باشد.اين مركز به بسيارى از زبانها نشريه و كتاب منتشر مى سازد و در تمامى اين نوشته ها به رداسلام و قرآن پرداخته اند.

نام چند نمونه از كتابهاى اين مركز به قرار زيراست :

1. ميزان حق (سه جلد).

2. روشنگرى انديشه هاى درباره منابع اسلام .

3.دعوت حق .

4. خدا و مسيح .

5. صليب درانجيل و قرآن .

6. دين مسيح نسخ نمى شود.

7. شخصيت مسيح درانجيل و قرآن .

8. آيا خدا در جسم ظاهر مى شود؟

9. آمرزش در مسيحيت .

10. خداى يگان در سه چهره مقدس .

اين مركز تبشيرى شعبه اى هم در لندن دارد كه اخيرا هم ديده شده كه گروهى از پسران و دختران اروپائى و شرقى نشريات اين موسسه را به زبانهاى مختلف واز جمله[ عربى] در خيابانهاى لندن بطور رايگان در بين مسلمانان و بويژه اعراب توزيع مى كنند.

در لبنان كشيش متعصبى بنام[ پدر يوسف الحداد] زندگى مى كند كه دهها كتاب عليه اسلام و قرآن منتشر ساخته است .او در كتابهاى خود بسيارى از آيات قرآن را تحريف نموده است .

معروفترين نوشته هاى او چنين است :

1. مقدمه اى بر گفتگوى اسلام و مسيحيت .

2. قرآن دعوتى مسيحى ؟

3. قرآن و مسيحيت .

4.اسرار قرآن .

5. مسيح و محمداز ديدگاه قرآن .

س 6.انجيل و قرآن .

دراستراليا نيز مجموعه اى از كشيشهاى متعصب وجود دارند كه در مقالات و نشرياتشان عليه پيامبر تعاليم اسلام مطالبى نوشته اند و به شدت به فعاليت مشغولند.اخيرا دراين كشور كتابى از[ جون لاون] منتشر شده بنام[ خطراسلام] . نويسنده اين كتاب كه سالها در سرزمينهاى اسلامى مى زيسته واكنون در لندن زندگى مى كند دراين كتاب به شدت به اسلام و مسلمين توهين نموده است

( 79 )

او گذشته ازاين كتاب در راديوهاى محلى باانجام مصاحبه هائى به اسلام حمله مى كند.

در فرانسه نيزاخيراانتشارات[ سرف] كتابى به نام[ ما واسلام] منتشر ساخته است . نويسنده اين كتاب راهبى به نام[ يوحنا محمدعبدالجليل] يك مسلمان مراكشى الاصل مى باشد كه در دانشگاه [فرويين] مراكش تحصيل كرده و آنگاه به پاريس سفر نموده و در سال 1945 مسيحى شده است . دراين كتاب نيز حملات شديدى عليه اسلام به چشم مى خورد. 5

در هند حركات تبشيرى گروهى از پيروان اسلام را جلب كرده و آنان كتابهائى عليه اسلام به زبانهاى محلى منتشر مى سازند يكى از فعالترين مبشرين[ ك .علوى] مولف كتاب[ آيا خدا فرزند دارد؟] مى باشد كه كتابهايش در منطقه توزيع مى شود.

دراندونزى نيز مسلمان زاده هائى كه مسيحى مى شوند پس از مسيحى شدن شروع به تاليف كتبى در رداسلام مى نمايند.از جمله آنان مى توان [رفاعى برهان الدين] مولف كتابى[ عيسى در قرآن] را (باندوك 1965) نام برد... دراندونزى بيش از چهار هزار مبلغ و مبشر مسيحى مشغول فعاليت هستند و تنها در جزيره بورينو كه يك جزيره مسلمان نشين است بيش از يك هزار مبشر مسيحى به تبليغ اشتغال دارند.

طبق اطلاع خصوصى از هم اكنون برنامه وسيعى براى مسافرت پاپ به آسيا از جمله هند واندونزى از طرف واتيكان تدارك ديده مى شود.

موسسه هاى تبشيرى در برخورد با دنياى اسلام از شيوه ديگرى هم استفاده مى كنند و آن شعار حمايت مسيحيان و پيروان اديان توحيدى از ساكنين سرزمينهاى كمونيستى است كه دراين برنامه :

[ اتحاداروپائى دموكرات مسيحى] در رم دقيقا گزار كننده برنامه هاى تبشيرى مسيحيت است .

موسسه ديگر [ كنگره جهانى اديان] است كه هدف آن امكان پيدا كردن آزادى تغيير عقيده وازدواج زن مسلمان با مرد مسيحى است .

مسيحيان براى پيشبرد برنامه هاى تبشيرى خودازايجاد باشگاهاى ورزش كودكان مدارس ابتدائى و متوسطه تاسيس دانشگاهها و دانشكده ها در بهترين شكل و محتوى نيز بهره مند مى شود. آنها دراين راه تا آنجا پيش رفته اند كه در برخى از سرزمينهاى اسلامى درس[ دين اسلام] رااز دروش مدارس و دانشگاههاى رسمى يا كم كرده و يا به كلى حذف نموده اند.

شگرد ديگر آنان انتشار نشريات جنسى و دعوت به عشق دسته جمعى است . مبلغين مسيحى به زندانهاى سياسى هم سركشى مى كنند. بويژه در اندونزى از زندانيان كمونيست ديدار مى نمايند و پس از مذاكره

( 80 )

با آنها خانواده هايشان را مسيحى مى نمايند.

يك جمعيت مذهبى كه بنام مسيحيت فعاليت مى نمايد روزنامه اى به نام [برج مراقبت] دارد كه به 80 زبان و با تيراژ يك ميليون نسخه نثر مى يابد و هدف آن طبعا نبشير مسيحيت است .

راديوهاى تبشيرى مسيحى فراوان است كه از جمله مى توان از راديوهائى كه در كشورهاى سودان اسپانيا ايتاليا آلمان غربى و سويس قرار دارد نام برد. راديو واتيكان هم روزانه به 36 زبان برنامه پخش مى كند.

يك گروه مسيحى به نام[ پايتيست ها] 112ايستگاه راديو در 38 سرزمين دارد. براى راديوى جنوب شرقى آسيا درسال 1980 بودجه اى معادل 20 ميليون دلاراختصاص يافته است .اين راديو به 28 زبان آسيائى برنامه پخش مى كند.

مبشرين مسيحى از هر وسيله اى سود مى جويند و دراين راه از جنگ هم گريزان نيستند. نبرد مسلحانه بين اسلام و مسيحيت در لبنان فيليپين قبرس نيجريه واريتره در جريان است .

مسيحيان كاتوليك با در دست گرفتن برنامه هاى اقتصادى و واردات و صادرات در بسيارى ازان كشورها به برنامه هاى تبشيرى اقدام مى نمايند. هم اكنون در جهان 16 مركز عمده برنامه ريزى تبشيرى (در آفريقا دو مركز در آسيا 6 مركز و 8 مركز دراروپا و آمريكا) وجود دارد كه به برنامه ريزى دراز مدت مشغولند و بودجه آنهااز طرف واتيكان تامين مى شود. واتيكان منابع اقتصادى شركتها واموال فراوانى دراختيار دارد كه ميزان آن ازاسرار به شمار مى آيد و تنها پاپ و چند تن از نزديكانش از ميزان بوجه و ثروت واتيكان آگاهند.اما برخى از كارشناسان اقتصادى عيقيده دارند سومين يا چهارمين دولت ثروتمند جهان واتيكان است . در يك برنامه اختلاس از بانك ايتاليا كه يك ميليارد و هفتصد هزار دلار بود رئيس بانك واتيكان متهم اصلى است كه پولها را به آمريكاى جنوبى فرستاده است .

گفتنى است كه براى اجراى برنامه تبشير مسيحيت در آفريقا و آسيا علاوه بر كاتوليكها فرقه هاى ديگر مسيحيت نيز فعال هستند و تنها يك گروه پروتستان در آريكا[ بيلى گراهام] دست به جمع آورى يك بيليون زده است .

واتيكان در سراسر دنيا پنج هزار نوع مجله و روزنامه با دو ميليارد تيراژ منتشر مى سازد. در خود واتيكان علاوه بر روزنامه يوميه ايتاليائى كه از 120 سال پيش منتشر مى شود هفته نامه هاى هم به زبانهاى انگليسى فرانسه آلمانى اسپانيائى و پرتغالى منتشر مى گردد. كليسا در كشورهاى آفريقائى بالغ بر يك ميليون و نيم واحد: موسسه مركز كليسا درمانگاه مدرسه و غيره دارد كه يكصد و يازده هزار كشيش مدير

( 81 )

كارمند دكتر مهندس و غيره ( از مجموع 320000 مبلغ مسيحى در جهان ) آنها رااداره مى كنند و هزينه سالانه آنها بالغ بر يك ميليارد دلاراست .

چنانكه دو سه باراشاره شد واتيكان نوعااز فعاليتهاى خود در روزنامه رسمى خود چيزى منتشر مى سازد و يك سياست كتمان وابهام بر كليه امور واتيكان حكمفرمااست . ولى طبق اطلاعات منتشر شده دراروپا هم اكنون واتيكان 80 هزار مبشر رابراى اعزام به سراسر دنياى اسلام تا سال 2000 آماده مى سازد. تسلط مبشرين به دو يا سه زبان يكى از شرايط عمده اعزام آنهااست و خود پاپ به پنج زبان بطور مسلط حرف مى زند. 5

البته بررسى عملكرد واتيكان و گروههاى مسيحى ديگر دراروپا و آفريقا و آسيا (بويژه كشورهاى اسلامى ) نيازمند يك كادر مجهز و زبان دان و فارغ البال است كه دراين زمينه ضمن مسافرتهاى گوناگون بتوانند حقايق را آنچنان كه هست از نزديك ارزيابى و گزارش كنند.

دراينجا بى مناسبت نيست اشاره كنم كه كتابخانه واتيكان بالغ بر يك ميليون نسخه كتاب دارد كه ازاين تعداد 70 هزار آن خطى و قديمى است . جالب آنكه اخيرا قرار داد چند ميلياردى براى ساختن يك ساختمان ضداتمى در داخل واتيكان بسته شده كه واتيكان مدعيست براى حفظ كتابها واسناد گرانبها به ساختن اين پناهگاه اقدام كرده است .

گنجينه اى از كتب خطى اسلامى در واتيكان

گنجينه اى از كتب خطى اسلامى درايتاليا وجود دارد واين به سبب ارتباط طولانى اين شور با دنياى اسلام است .اين گنجينه تنها يك ميراث تاريخى نيست بلكه نشانگر كوششهاى علمى و علماى اسلامى است كه پرچمدار رسالت اسلامى بوده و هستند.

متخصصين كتب خطى اسلامى كه درايتاليا مشهورند عبارتنداز:

1. پرفسور[ ريناتوتراينى] ايتاليائى كه هم اكنون در[ آگادمى ملى لينچه] به كار مشغول است و به زبانهاى فارسى و عربى آشناست .

تراينى فهرستهاى فراوانى از كتابخانه هاو نسخ خطى ايتاليا فراهم آورده كه از نظر دقت و تنظيم ممتازاست .اما به خاطر آشنائى نداشتن با علوم اسلام و بويژه علوم شيعى در فهرست هاى ايشان اغلاطى كم و بيش ديده مى شود.

2. كشيش[ سميرجليل] استاد دانشكده معارف شرقى كه اصلا مصرى است ولى به زبانهاى ايتاليائى و آلمانى هم مسلط مى باشد.

[سمير خليل] تحقيق گسترده اى همراه با يك استاد تونسى آغاز كرده اند.اين تحقيق در برگيرنده كل كتبى است كه مسلمانان در

( 82 )

باره مسيحيت نگاشته اند. تاكنون رقم فيلمهائى كه از كتب فوق تهيه كرده اند حدود 1500 فيلم است .

3. كشيش[ كوبرت] متخصص كتابهاى خطى كه هم كانون در كتابخانه موسسه[ معارف توراتى] به كار مشغول است . فهرست كتب خطى كتابخانه مذكور رااو تاليف كرده است كه شامل فهرست كتب خطى اسلامى موجود در اين كتابخانه نيز مى باشد.

4. خانم دكتر بيانكاماريا استاد مسائل اسلامى در دانشكده علوم شرقى . كه بارها به ايران سفر كرده و آخرين سفر ايشان چند ماه پيش بود كه پس از درخواست سفارت واتيكان براى سفراو اقدام شد.

5. كشيش دكتر[ ادوارد سامى مارتين سيخ] كه اصلا فلسطينى است و 40 سال در مصر زندگى كرده واز همين رو به زبان عربى تسلط كامل دارد. گذشته از آن چون فارغ التحصيل[ سوربون] فرانسه مى باشد به زبان فرانسه هم تسلط كامل دارد.اين كشيش معاون دبيرخانه روابط با غير مسيحيان در واتيكان مى باشد.

اما فهرست ها:

1. فهرست نسخه هاى خطى عربى تاليف دانشمندى آلمانى[ سزكين] . تاكنون 8 جلدازاين فهرست به چاپ رسيده است و مجموعه

( 83 )

آن به 20 جلد خواهد رسيد.دو جلدازاين فهرست در مصر بوسيله دكتر فهمى ابوالفضل به عربى ترجمه شده و به چاپ رسيده است .

البته اين مجموعه اى است كلى كه بخشى از آن به كتب خطى اسلامى موجود درايتاليااختصاص دارد.

2. فهرست كتابخانه معروف[ لمبروزيانا] در ميلان - كه غنى ترين كتابخانه پس از واتيكان درايتاليابشما مى رود.

3. فهرست معروف بروكلمان .

4. فهرست كتاب خطى موجود درايتاليا تاليف[ ساسورويه] .

5. فهرست دقيق كتب خطى موجود درايتاليا تاليف پرفسور تراينى .

اين فهرست يكى از سودمندترين و دقيق ترين فهرستهاست . دراين فهرست كتب موجود در 134 شهرايتاليا فراهم آمده است . بطور كلى درايتاليا]6798] جلد كتاب خطى عربى اسلامى وجود دارد كه اين تعداد در 77 كتابخانه و در 45 شهر موجوداست كه مهمترين آنها به اين قراراست :

در شهر رم 2527 نسخه خطى

در ميلان 2246 نسخه خطى

در فلورانس 604 نسخه خطى

دربولونيا 460 نسخه خطى

در ناپل 301 نسخه خطى

در تورينو 287 نسخه خطى

در ونيز 110 نسخه خطى

دراين 7 شهر 96% نسخه ها خطى ايتاليا وجود دارد.

1. كتابخانه واتيكان 2165 نسخه خطى

2. كتابخانه امبروزيانا[ ميلان] 2217 نسخه خطى

اين دو كتابخانه در برگيرنده 5.64% كتب خطى موجود درايتاليا هستند.

در فهرست پرفسور ترينى هم نسخه هاى خطى عربى به شمار و حساب آمده و هم نسخه هاى خطى فارسى تركى - هندى و سومالى .

گفتنى است كه درايتاليا بر حسب زبانهاى مختلف فهرستها تنظيم شده است و نه بر حسب مذهب .اما كتب بسيار خطى درباره اصوليين شيعه اخباريون مذاهب چهارگانه اهل سنت زيديه اسماعيليه و دروزى را مى توان يافت . به نسبت مذهب زيديه ايتاليا يكى از غنى ترين كشورهااز نظر موجودى كتب خطى است .

نكته جالب توجه آنكه واتيكان مجموعه گرانبهائى از تعزيه هاى خطى ايران را دارد كه فهرست آنها هم موجوداست و رقم آن بالغ بر هزار نسخه است كه طبعا مى توان شگفت انگيز باشد.

1. كتابخانه واتيكان چنانكه اشاره شد يكى از غنى ترين كتابخانه هاى ايتاليا و بلكه جهان از نظر نسخ چاپى و خطى كتابخانه واتيكان است

( 84 )

و با روش دقيقى اين نوع كتب حفظ مى شود. در خود كتابخانه دستگاههاى عكسبردارى وجود دارد اما عكسبردارى فيلمها[ Postive پوزيتو]است . در كتابخانه هاى ديگر فيلمها به طريقه[ Negative نگايتو]انجام مى گيرد.

2. كتابخانه آكادمى ملى لينچيه

گذشته از كتب خطى داراى مجموعه اى از نقاشى و مجسمه هاى تارخى است .

3.كتابخانه ملى رم : دراين كتابخانه نسخه هاى خطى به شكل دقيق و در هواى مناسب نگهدارى مى شود.

4. كتابخانه كازانتنسه .

5. كتابخانه موسسه معارف توراتى .

6. كتابخانه دانشكده علوم شرقى .

7. كتابخانه مركز مطالعات شرقى .

8. كتابخانه انجيلى .

9. كتابخانه جمعيت جغرافيائى ايتاليا.

نسخه هاى خطى كتابخانه واتيكان :

دراين كتابخانه مجموعا 67000 نسخه خطى وجود دارد و بخشى ازاين مجموعه كتب خطى اسلامى است . فهرست چندى هم تاكنون ازاين مجموعه فراهم شده كه مى توان به فهرستهاى ذيل اشاره كرد:

1. فهرست[ اسطفان و يوسف المعالى] (سال 1755 م ).

2. فهرست كريستف و نكارا (سال 1909 م ).

3. فهرست نسخه هاى خطى عربى جديد در كتابخانه واتيكان (سال 1924) تاليف ليسترانت .

4. فهرست نسخه هاى خطى عربى اسلامى تاليف[ ليفى دلافيد] چاپ 1935 و 1968 ج 1.

5. جلد دوم فهرست فوق چاپ سال 1965.

6. فهرست نسخه هاى خطى وارده از سوريه تاليف[ ارن خان لانتسكوف] چاپ شده درسال 1965.

7. فهرست نسخه هاى خطى وارده از تركيه تاليف[ اتورى رونسه] چاپ سال 1953.

8. فهرست نسخه هاى خطى وارده ازايران تاليف[ اتورى رونسه] چاپ سال 1948.

! 9. فهرست نسخه هاى تعزيه .

اين فهرست كه يكى از غنى ترين مجموعه هاى تعزيه را در جهان شامل مى شود تاليف[ اتورى رونسه] و[ اليسيوبومباجى] مى باشد كه در سال 1961 به چاپ رسيده . دراين فهرست مشخصات 1055 نسخه خطى تعزيه ايرانى وجود دارد كه از رن 13 و 14 هجرى بجاى مانده است . قديمى ترين نسخه تعزيه مربوط به سال 1249 ه.ق .است .

دراين فهرستها آنچه كه به نسخه هاى خطى اسلامى تعلق دارد در جلد اول 1310 عنوان و در جلد دوم 378 عنوان آمده است . مجموعا رقم 1588 عنوان .

( 85 )

در ميان نسخه هاى خطى آثار گرانبهائى همچون[ التذكره فى الهيئه] [نصيرالدين طوسى] نوشته شده به سال 683 ه. وجود دارد.

گذشته ازاين فهرستها به فهرستهاى مختصر ديگرى از كتب خطى موجود در واتيكان مى توان اشاره كرد:

1. فهرست نسخه هاى خطى كه ازاسپانيا آورده شده است .

2. فهرست نسخه هاى خطى قرآن كريم موجود به خط كوفى در كتابخانه واتيكان .

3. فهرست نسخه هاى خطى شرقى موجود در واتيكان .

ح در كتابخانه هاى ديگر رم همه نسخه هاى خطى وجود دارد كه مهمترين آنها به اين قراراست :

1. كتابخانه آكادمى ملى لينچيه كه اهميت آن پس از واتيكان در مقام دوم است . آقاى تراينى فهرست نسخ خطى اين كتابخانه را تنظيم نموده است كه رقم آن به 261 نسخه مى رسد. دراين كتابخانه كتب شيعى وزيديه نيز فراوان است .از كتب نفيس اين كتابخانه مى توان به نسخه هاى از صحيفه حضرت رضا ( ع ) و نسخه اى از وصيت پيامبر[ ص] به حضرت على ( ع ) ياد كرد.

2. كتابخانه ملى حاوى 78 نسخه خطى .

3. كتابخانه كازاتانيسته شامل 63 نسخه خطى .

4. كتابخانه موسسه معارف توراتى 19 نسخه خطى از مهمترين كتب خطى اين كتابخانه مى توان كتاب[ اسعاف الراغبين فى سيره المصطفى و اهل الطاهرين] را نام برد.

5. كتابخانه دانشكده علوم شرقى . دراين كتابخانه 10 نسخه خطى وجود دارد كه مهمترين آن ها نسخه خطى[ الكشاف] زمخشرى است .

نمونه هاى نفيسى از نسخه هاى خطى در كتابخانه :

1. سه كتاب فيلسوف بزرگ اسلامى نصيرالدين طوسى بنامهاى :

الف التذكره فيالهيئه فى الفلك كه در زمان زندگى مولف نوشته شده است .

ب قواعدالعقائد فى علم الكلام مكتوب در سال 816.

ج الانوارالجلاليه للفصول النصيريه (درفلسفه ) مكتوب در سال 923.

2.الجعفريه فى احكام الصلاه تاليف محقق ثانى (شيخ عبدالحالى الكركى ) مكتوب در زمان حيات نويسنده .

3. خلاصه الايجاز فى الفقه تاليف شيخ مفيد مكتوب در قرن 10 هجرى .

4.استضعاءالنظر فى الحبث عن القضاء والقدر تاليف علامه حلى مكتوب در قرن 12 هجرى .

5.الاهليلجه للامام الصادق ( ع ) چندين نسخه قديمى .

( 86 )

6. وصيه النبى الى على بن ابيطالب چندين نسخه قديمى .

7. صحيفه الامام الرضا.

8. رساله الامام المهدى الى الشيخ المفيد.

9.انوارالعقول لوصى الرسول (يا) ديوان امام على ( ع ) فراهم آورده قطب الدين رواندى مكتوب قرن 10 هجرى .

10. نثراللئالى من كلام على مكتوب در قرن 12 هجرى .

11. كتاب الاوصياء تاليف شلمغانى مكتوب در قرن 11 هجرى .

12. شرح اصلاح المنطق لابن السكيت ازاصحاب امام هادى ( ع ) تاليف يوسف بن السن السيرافى مكتوب در سال 622.

13. عيون الاخبار فى مناقب الاخيار تاليف ابى المعالى المرتضى محمد بن على الحسينى مكتوب در سال 693 هجرى .

14.المهذب البارع فى شرح المختصرالنافع للشرائع لابن فهدالحلى [علامه حلى] مكتوب در سال 926ه.