 ( 150
)
كافى در آن شرايط
با كوشش هاى مداوم و تلاش هاى
خستگى ناپذير علامه تهرانى تحقق پذيرفت .
هنگام تاليف الذريعه
كتابخانه هاى عمومى بسياراندك و فهرست
نسخه هاى خطى به شكل كنونى تنظيم و چاپ نشده بود و بسيارى از
كتابداران
حاضر به تحويل يا معرفى كتاب هاى خود نبودند.از طرف
ديگر
مشكل مسافرت و رفت و آمد شهرها و كم بود كتابهاى چاپى
موجب
دشوارى كار گرديده بود.ازاين رو
اثر ياد شده كارى كارستان واز
توان يكفرد بيرون بود
كه ما عظمت و كتاب و مولف عاليقدراو را
ستايش مى كنيم .
اما در كنار
اين ارج گذارى
مناسب است كه موارد كمبود و كاستى هاى آن يادآورى
شود:
بسيارى از موارد در ذريعه به نقل از كتابها يااز زبان ديگران
اكتفا شده يااگر مولف محترم آن را ديده
فرصت كافى براى بررسى
كامل نداشته و به اختصاراز آن گذشته است . در نتيجه
اطمينان به
ديگران يا شتابزدگى
به اشتباهات فراوان گرفتار گرديده است
يا
مطالب خلط شده
و خواننده را نيز به اشتباه مى اندازد.
از سوى ديگر
چون كارهاى مشابه در عصر مرحوم مولف كم
انجام شده بود
و وى با سبك فيش بردارى مرسوم دراين گونه كارهاى
بزرگ آشنا نبود
كتاب
دچار نقصهاى فنى شده و نمى توانست معلومات
كافى را براى محققين بازگو كند.
بطور بسيار مختصر و براى نمونه اين كاستيها را نشان مى دهيم :
اختصار و تغيير در نام كتابها
گوناگون نوشتن نام مولفان
مجهول
بودن لغت كتابها
بيان نشدن موضوع كتابها
نشان ندادن نسخه هاى خطى
در كتابخانه هاى عمومى دنيا
دقيق نبودن در تاريخ و خصوصيات چاپ
كتابها...
بنابراين
تجديد نظر در تمام كتاب ذريعه و تنظيم و ترتيب و تكميل
آن
كارى بسيار لازم و كمكى بااهميت به پژوهشگران خواهد بود.
كتاب[ مهذب الذريعه] بدين روشن تنظيم شده است :
1-معلومات مربوط به كتابها كه در ذريعه آمده بود
دربرگهائى فيش
شده و مطالب مربوط به شخص مولفان يا مطالب متفرقه اى كه ذكرشان لازم
نبوده
همگى اسقاط گرديده است .
2-تكميل معلومات ذريعه از روى فهرستاهاى نسخه هاى خطى يا كتابهاى
چاپى يا خطى كه ديده و بررسى شده است .
3- اضافه نام بسيارى از كتابها و نوشته هايى كه در بيوگرافى ها و
شرح حالها و كتب تراجم آمده يا مولفين بمناسبتى در آثار خوداز
آنها ياد كرده اند.
4- نامهاىارجاعى براى كتابهائى كه بعناوين مختلف مشهورند
يا ذكر شروح و
حواشى و ترجمه ها و ماننداينها با برگرداندن به نامهاى دقيق آنها.
5- در هر كتابى اين مشخصات رعايت شده : نام كامل كتاب و برابر آن
لغت و موضوع
نام مولف و تاريخ در گذشت يا عصر وى
گزارش اجمالى از
محتواى آن با ذكرابواب و فصول
تاريخ تاليف و محل آن
مقدارى از
آغاز كتاب
عدد چاپها و ويژگى هر چاپ
نسخه هاى مهم خطى آن خصوصا در
كتابخانه هاى عمومى با ذكر جهت اهميت وامتياز هر نسخه .
6- فهرست موضوعى براى كتابها.
7- فهرست مولفان با شمارش كتابهاى هر يك از آنها.
لازم به يادآورى است كه اين پژوهش تاكنون هفتاد درصد آن انجام
يافته است .
اين كار نياز بسيار به يارى محققان و صاحبان كتاب و نويسندگان و
مولفان دارد كه باارائه آثار تاليف شده
يا فرستادن نسخه اى از
كتابهائى كه چاپ و نشر شده
كار مولف اين اثر را تكميل كرده
كه به
جهان علم و دانش خدمتى ارجمند خواهد بود.
| 