( 190 )

كتابخانه حوزه

كتابخانه حوزه باانگيزه آشنائى خوانندگان مجله با كتابهاى جديد تنظيم مى شود و سعى بر آن است كه با نگاهى گذرا نمائى از محتوى كتاب عرضه شود تا خوانندگان از چگونگى كتابها آگاه شوند اما از آن روى كه صفحات مجله محدوداست و زياده گوئى را بر نمى تابد ياد كرد ما نيز تمامى كتابهاى منتشره را شامل نخواهد بود.

راويان امام رضا[ ع] :

عزيزالله عطاردى كنگره جهانى حضرت رضا[ ع] مشهد قطع وزيرى 564 صفحه 2200 ريال .

مولف محترم سالها پيش بعنوان بخشى از تاريخ خراسان [ مسندالامام الرضا(ع) ] را منتشر ساخت كه فصل پايانى آن را كتاب الرواه عن الامام الى الحسن الرضا[ ع] تشكيل مى داد. آنچه اينك به زبان فارسى عرضه مى شود شرح حال و گزارش رجال ياد شده در متن كتاب است .

مولف محقق كتاب پس از مقدمه اى كوتاه از ويژگيهاى ياران امام شروع كرده و آنگاه اصحاب را براساس ترتيب حوف الفبا آورده و شرح حالشان را ياد كرده است . در ضمن شرح حالها افزون بر ياد كرداقوال حوادث و سوانح زندگانى را وى برخى از روايات وى نيز ياد مى گردد و جايگاه روايات وى در مسندالرضا[ ع] نشان داده مى شود. در پايان ذيل عنوان[ ماخذ كتاب راوياامام رضا عليه السلام] ماخذى شماره گذارى شده آمده است كه هيچ روشن نيست مربوط به شرح حال كيست و پس از آن فهرست راويان است . بهرحال كتاب اثرى است ارزشمند و براى فارسى زبانان خواندنى و سودمند.

( 191 )

الحكومه الاسلاميه فى احاديث الشيعه الاماميه :

جمعى از محققان انتشارات موسسه در راه حق 1368 قطع وزيرى 248 صفحه 1500 ريال .

حكومت اسلامى وابعاد مختلف آن به عنوان يكى از موضوعات فقهى در مجموعه هاى حديثى ما مطرح نبوده است ازاينروى رواياتى كه نشانگرابعاد و جهاتى ازاين مساله تواند بود در ضمن بابها و فصلهاى گونه گون پراكنده بوده است . تشكيل جمهورى اسلامى در ايران عزيز به رهبرى قائد عظيم الشان اسلام حضرت امام خمينى رضوان الله عليه توجه عالمان را به فلسفه سياسى اسلام و مسائل حكومتى درابواب فقه معطوف داشت آنچه دراين مجموعه آمده است رواياتى است نشانگرابعادى از حكومت اسلامى كه براساس كتابهاى:[ وسائل الشيعه] [مستدرك الوسائل] و[ بحارالانوار]استخراج و تنظيم شده است . كتاب در 12 باب سامان يافته است : باب اول در بيان اين كه حكومت اساس اسلام است و باب دوم در تبيين لزوم اطاعت از حاكم و باب سوم در اختيارات رهبرى جامعه در 5 فصل و باب چهارم در توضيح برخى از شوون رهبرى و درباب پنجم روايات بيت المال و متعلقات آن آمده است و در 39 فصل و در باب ششم روايات مربوط به جهاد و غنائم با 9 فصل و در باب هفتم و هشتم روايات مربوط به قضا و حدود تعزيرات بيان گرديده است و در باب نهم روايات چگونگى زندان واحكام آن دراسلام عرضه شده است و باب دهم احاديث متفرقه است و باب يازدهم احاديث ولايت فقيه و باب دوازدهم منابع كتاب .

جاى آثارى ازاين دست در مجموعه پژوهشها و تتبعات اسلامى به شدت خالى است . آنچه دراين مجموعه آمده است چنانكه مولفان در مقدمه كتاب ياد كرده اند تمام آنچيزى نيست كه در منابع وجود دارد. گردآورى احاديثى ازاين قبيل با كاوشى خستگى ناپذير در تمام منابع حديثى تاريخى و تفسيرى اراده اى قوى و همتى بلند مى طلبد كه اميداست بلند همتان و نستوهان براى سامان دادن به آن و يارى رساندن به پژوهشگران و محققان قيام كنند.

فتح الابواب بين ذوى الالباب و بين رب الارباب فى الاستخارات

على بن موسى ابن طاووس تحقيق حامدالخفاف موسسه آل لبيت لاحياءالتراث 1410 قم قطع وزيرى 368 صفحه 1200 ريال .

موضوع كتاب [ استخاره] است . مولف كتاب را در 24 باب كه هر بابى حاوى فصولى است تنظيم كرده است . مولف ابتداءاز لزوم استخاره بااستدلال عقلانى سخن مى گويد و آنگاه آيات و رواياتى را مى آورد كه بنوعى نشانگر لزوم مشاوره با خداونداست و درادامه بحث انواع واقسام استخارات را ياد مى كند. كتاب در نوع خود كم نظير و از معدود آثارى است كه به اين گستردگى اين موضوع را به بحث كشيده است . مولف بزرگوار كتاب در ضمن مباحث به بحثهاى رجالى اعتقادى و بعضااجتماعى نيز پرداخته است و مجموعااثرى خواندنى و سودمند پديد آورده است .

محقق سختكوش كتاب متن آن را با سه نسخه به شيوه تلفيقى تصحيح و تحقيق كرده است . پس از گزينش متن واستوارسازى متن تمام منقولات كتاب را براساس مصادراصلى آنها استخراج و به منابع متعددى ارجاع داده است . در پانوشتها

( 192 )

نسخه بدلها را ضبط كرده و توضيحاتى پيرامون متن آورده است .

افزون براينها مقدمه اى نگاشته اند دراز دامن و بسيار سودمند كه در آن از شرح حال و آثار مولف و منابع تحقيق و تاليف وى به تفصيل سخن رانده اند. محقق محترم در سامان دادن به اين تحقيق رنج گرائى را متحمل شده است و با پژوهشها وافزونيهائى كه روا داشته است بر اهميت و سودمندى كتاب افزوده است . توفيق محقق بزرگوار كتاب را در پى نهادن تحقيقهائى ازاين دست از خداوند خواستاريم .

سير فلسفه و عرفان در جهان اسلام

جمعى از محققان موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى تهران 1367 قطع وزيرى 382 صفحه 900 ريال .

كتاب مجموعه مقلاتى است كه تنى چنداز محققان واستادان حوزه و دانشگاه به كنگره اى با عنوان ياد شده دراسفندماه سال 1363 تقديم داشته اند. كتاب به مقدمه اى كوتاه مى آغازد و با شعرى عربى ادامه مى يابد. پس از آن مقاله مفصلى است درباره[ ديدگاههاى مختلف در تفسير قرآن] . سپس بحثى تطبيقى درادراكات اعتبارى حركت جوهرى و رابطه آن با خلق جديد قسمت بعدى را تشكيل مى دهد و آنگاه مقاله [قلب بيمار و قلب سليم] مى آيد و پس از آن مقاله اى است با عنوان معرفه الله مساله اى دينى در تفكر معتزله .

پايان بخش مجموعه بحثى است در حركت جوهرى و حركت از ديدگاه ملاصدرا:

كتاب مجموعااثرى سودمند و خواندنى است . برخى از مقالات آن از استحكام و متانت ويژه اى برخوردارنداما چاپ و تجليد كتاب ستودنى نيست .افزون براين شايسته بود ناشر فهرست تفصيلى مقالات و ديگر فهارس فنى را بر آن مى افزود.

نظرى به نظام اقتصادى اسلام

استاد شهيد مرتضى مطهرى انتشارات صدرا تهران 1368 قطع رقعى 450 ريال .

كتاب بحشى از ميراث جاودان بر جاى مانده ازاستاد شهيد و متفكر بى بديل مرحوم آيه الله مطهرى است .اين اثر با مقدمه درباره اقتصاد سالم مى آغازد و آنگاه با تعريف اقتصاد و مفاهيم اقتصادى ادامه مى يابد. مالكيت از ديدگاه فلسفى بخش دوم را تشكيل مى دهد و بخضهاى سوم و چهارم كتاب عهده دار بحث از[ ارزش اضافى] است كه بحثى است ژرف و محققانه .

بخش ششم را رساله هاى اقتصادى تشكيل مى دهد كه عبارتنداز سه رساله : مالكيت زمين از نظراسلام - انفال مساله ارث سوسياليسم و در بخش هفتم نوشته هاى استاد درباره اسلام واقتصاد آمده است .

در مقدمه كتاب ناشران ضمن گزارش از متن آن تفاوتهاى آن را با كتابى كه پيشتر با عنوان[ بررسى اجمالى مبانى اقتصاداسلامى] منتشر شده بود نشان داده اند. بهرحال اين كتاب نيز نشانه ديگراز ژرفنگرى و زمانشناسى استاد شهيد رحمه الله عليه است كه اميداست سرمشق نيكوئى براى طالب علمان باشد.

( 193 )

معجم المطبوعات العربيه والمعربه در دو جلد

يوسف اليان سركين منشورات مكتبه آيه الله العظمى المرعشى النجفى قم 1410 2024+170 صفحه قطع رحلى 8000 ريال .

يادكردى است از مجموعه كتابهاى چاپ شده از آغاز ظهور چاپ تا سال 1339 مولف آن را براساس القاب مشهور يااسماء مولفان بگونه اى الفبائى تنظيم كرده است وى ابتداء شرح حال كوتاهى از مولفان مى آورد و آنگاه آثار چاپ شده وى را ياد مى كند. مولف در مقدمه كوتاهى ازابعاد كار سخن گفته و در پايان آن چگونگى تدوين كتاب را ياد كرده است .

در پايان كتاب ابتداء آنچه را بگونه مجموعه اى چاپ شده آورده است و پس از آن فهرست كتابها را. معجم المطبوعات از جمله كتابشناسيهاى سودمند عربى است و مولف آن در سامان دادن به اين اثر رنج فراوان را متحمل شده است . جاى سپاسمندى است كه كتابخانه آيه الله مرعشى اين اثر نفيس را در تعدادى معدود براى بهره مندى مراكز علمى و محققان با هيئتى شكيل نشر داده است .

شرح الصغير در سه جلد

ميرسيد على طباطبائى حائرى تحقيق سيدمهدى رجائى مكتبه آيه الله

المرعشى 1410ه قطع وزيرى .

مرحوم آيه الله طباطبائى حائرى معروف به[ صاحب رياض] بر كتاب گرانقدر فقهى محقق حلى [ مختصرالنافع] دو شرح نگاشته است : شرحى مفصل با عنوان:[ رياض المسائل] كه پيشتر به چاپ سنگى منتشر شده بود واينك مراحل نهائى تحقيق و حروفچينى و نشر را پشت سر مى گذارد و شرحى مختصر كه به[ شرح الصغير] مشهوراست . مرحوم شيخ اسدالله تسترى در ضمن ياد كرد عالمان و سلسله فقيهان بهنگام سخن از مرحوم صاحب رياض مى گويد :[ وى دو شرح بر مختصرالنافع نگاشته بزرگ و كوچك . و هر دو در مسائل اصولى واساسى فقهى از بهترين كتابهاى موجودند]. (مقايس الانوار.19). محقق محترم كتاب را براساس چهار نسخه مقابله تصحيح و تحقيق كرده است . وى افزون بر ضبط اختلاف نسخه ها در پانوشتها مراجع و منابع آيات و روايات و غالبااقوال فقهى را نشان داده است . مقدمه اى نيز بر كتاب نگاشته اند و در ضمن آن از شرح حال مولف آثار وى و شيوه تصحيح و تحقيق و نسخه هاى معتمد سخن گفته اند.

الاقطاب الفقيه والوظائف الدينيه

محمد بن على بن ابراهيم الاحسائى تحقيق : محمد حسون منشورات مكتبه آيه الله المرعشى 1410 قطع وزيرى 206 صفحه .

مرحوم ابن ابى جمهوراحسائى اين كتاب را پس از كتاب ديگرش غوالى الئالى نگاشته است . كتاب اثرى است فقهى بسيار فشرده و فتوائى .او در مقدمه گفته است : پس از نگارش كتاب[ غوالى]... آهنگ نگارش اين رساله را نمودم كه جامع بين مسائل اصول و فروع و ماخذ آن است . محقق محترم كتاب را براساس سه نسخه بگونه تلفيقى مقابله تصحيح و تحقيق نموده است و موارداندكى از متن كه نيازمند تخريج بوده است استخراج منبع كرده است و مقدمه اى نيز نگاشته است و در

( 194 )

ضمن آن از شرح حال آثار و ماثر علمى مولف و شيوه تحقيق و نسخه هاى معتمد سخن گفته است . در پايان نيز فهرستهائى فنى كتاب را قرار داده است .

ولايه الفقيه والشورى و ولايه الفقيه

حيدرآل حيدر مجمع الفكرالاسلامى 1409 قطع وزيرى 189 صفحه 850 ريال .

اين كتاب بحث و برسى و نقد تحليلى است از: ولايت فقيه شورى رابطه شورى و لايت فقيه . مولف ابتداء بحث را روشن ساخته و نشان داده است كه اين بحث از ديدگاهى به ارزيابى مى نشيند كه ايجاد حكومت اسلامى را در دوران غيبت لازم و ضرورى مى داند.

در فصل دوم به ادله ولايت فقيه پرادخته و در ضمن مباحثى از ولايت تكوينى تشريعى ولايت در مفهوم اسلامى آن ولايت فقيه سخن گفته است . ابعاد مختلف ولايت فقيه در پرتوادله گونه گون از جمله بحثهاى ديگر كتاب است .ابن بخش ملحقاتى دارد كه در ضمن آن به مناقشات وارده بر برخى از روايات پاسخ گفته شده و جايگاه امت در مقابل ولايت فقيه بررسى گرديده است . ولايت امر در دوران حكومت اسلامى و نقش فقيه در حاكميت جاهليت بحثهاى ديگر كتاب است . بالاخره بخش پايانى كتاب بحثى است از شورى و چگونگى ارتباط آن با ولايت فقيه . كتاب در مجموع از تحليل و بررسى هوشمندانه اى برخورداراست و بحث پايانى آن شايسته تامل است .

نهضت آزادى درانديشه و عمل

واحد سياسى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم 1368 قطع رقعى 232 صفحه 750 ريال .

كتاب در دو بخش تدوين يافته است . در بخش اول به نقد و بررسى انديشه نهضت آزادى و خاستگاه آن همت گماشته و در جهت ريشه يابى آن به مساله پروتستانيسم در غرب وايران پرداخته اند. دراين بخش بحثهايى آمده است از قبيل :اومانيسم واصالت انسان دموكراسى سودپرستى براگماتيسم و ...

در بخش دوم به موضوع نهضت آزادى در مقابل نظام جمهورى اسلامى پرداخته و به نقد و بررسى ديدگاهها و مواضع آن در جنگ تحميلى و ديگر مسائل سياسى واقتصادى رسيدگى كرده اند. دراين بخش به عنوان مقدمه و زمينه سازى بحث به برنامه ها و طرحهاى انگليس و آمريكا براى متحول نمودن ايران از جهت اقتصادى و فرهنگى پرداخته و آنگاه اصولى سياسى نهضت آزادى و مواضع آن در قبال برنامه هاى غرب و نظام شاه اشاره شده و سپس ارتباط اين گروه با سفارت آمريكا و مواضع آنان در تسخير لانه جاسوسى و جنگ تحميلى تبيين شده است .

كتاب مستند به آثار و نگاشته و بيانيه هاى نهضت آزادى و سران آنهاست و خواننده را در جهت آشنائى باانديشه و عمل اين جريان بارى خواهد رساند.

روشنفكران عرب و غرب

هشام شرابى ترجمه عبدالرحمن عالم دفتر

( 195 )

مطالعات سياسى و بين المللى تهران 1368 قطع وزيرى 166 صفحه 900 ريال .

جهان عرب از قرن نوزدهم شاهد دگرگونى و تحول در سطوح مختلف اجتماعى و سياسى بود نقد و بررسى حركتهاى مختلف اجتماعى سياسى و فرهنگى در دنياى غرب از جهاتى شايسته تامل است .اين كتاب تصويرى است از تلاش چند جانبه اى كه روشنفكران عرب با ديدگاههاى مختلف در راه تعالى اجتماعى ديارشان معمول مى داشته اند.

كتاب با توضيحى از مترجم درباره مولف و ديباچه اى در چشم انداز بحث آغاز مى شود و با فصل اول در بررسى چگونگى پيدايش روشنفكران عرب ادامه مى يابد. بنيانهاى اصلاح طلبى اسلامى در فصل دوم وايدئولوژى اصلاح طلبى در فصل سوم به بررسى نهاده شده است . ساختار روشنفكرى مسيحى باايدئولوژى اجتماعى روشنفكرى مسيحى محتوى فصل چهار و پنجم را تشكيل مى دهد. و بالاخره در فصول ديگر از پيدائى دنياگرائى اسلامى روشنفكران عرب و عمل سياسى و روشنفكران عرب و غرب سخن مى رود.

بهرحال تحليل هائى ازاين دست در شناخت زواياى تفكراجتماعى و سياسى حركتهاى معاصر بسيار سودمنداست . خواننده ايرانى با توجه به زمينه هاى فكرى ويژه خويش و موضع مكتبى و سياسى كه دارد شايد با برخى ازارزيابى ها تحليلها و نتايح بحث موافق نباشد ولى اين از اهميت كار و سودمندى اثر نمى كاهد.