( 153 )

تاليفات و آثار شيخ اعظم مرتضى انصارى

رسائل فقهى

1.الارث : محتواى اين رساله مهمات مسائل ارث است .اين رساله در 134 صحه در سال 1375 ق . در ملحقات كتاب مكاسب به چاپ رسيده است .

2.التسامح فى ادله السنن : نسخه خطى آن به شماره 8843 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست 1 .

3.التقيه : رساله اى است بيش از 200 سطر كه در ملحقات مكاسب .325321 به چاپ رسيده است .

براين رساله مرحوم ميرزا فتاح شهيدى تبريزى (1296 1372ق ) و مرحوم حاج شيخ عبدالله مامقانى (م 1315ق ) تعليه نگاشته اند.

4.التيمم الاستدلالى : رساله اى است مبسوط كه نسخه خطى آن را علامه تهرانى در كتابخانه ميرزاى شيرازى اول ديده است 2 .

( 154 )

5. خلل الصلوه : نسخه خطى آن به خط مولف به شماره 11128 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست 3 .

6.الرضاع : رساله اى است در 480 سطر كه نسخه خطى آن به شماره 10232 (ظاهرا به خط مولف و نگاشته شده در سال 1281 ق .) موجود بوده و به عنوان ملحقات مكاسب 3893761 به چاپ رسيده است . براين رساله شيخ محمدباقر بهارى همدانى حاشيه نوشته است 4 .

شيخ آقا بزرگ تهرانى مى نويسد:

[ الرضا عيات نوشته شيخ على اكبر حكمى يزدى (1322 ق .) به منزله ترجمه اين رساله مى باشد] 5 .

7.الزكاه الاستدلالى :اين رساله در محلقات مكاسب به چاپ رسيده است 6 .

8. صلوه الجماعه : شيخ رحمه الله عليه ابتدا شرحى بر فصل صلوه الجماعه كتاب[ ارشادالاذهان] علامه نگاشته است و سپس رساله مستقلى درباره نماز جماعت و با تلفيق آن دواثر و حذف مكررات رساله فوق در دسترس به اهل علم قرار گرفته است .اين اثر در 1570 سطر به سال 1300 . در تهران به چاپ رسيده است 7 .

9. كتاب الصوم : رساله اى است مبسوط واستدلالى درباره روزه و مسائل مختلف آن كه با كتاب[ طهارت] به چاپ رسيده است 8 .

10.العداله :اين رساله در 515 سطر در ملحقات مكاسب .337326 به چاپ رسيده است . براين رساله ميرزا فتاح شهيدى تبريزى شرح و علامه مامقانى تعليقه نگاشته است .

11. كتاب الغصب : نسخه خطى اين رساله در كتابخانه حاج ملاعلى محمدنجف آبادى در نجف اشرف موجود بوده است 9 .

12. قاعده لاضرر:اين رساله در توضيح قاعده[ لاضرر و لاضرار فى الاسلام] است . رساله مزبور در 149 سطر در ملحقات مكاسب .376372 به چاپ رسيده است . مرحوم شيخ در كتاب :[ فرائدالاصول] .318314 در 110 سطر درباره قاعده فوق بحث كرده است .

مرحوم مامقانى براين رساله تعليقاتى زده است .

( 155 )

13. قاعده من ملك : رساله اى است در توضيح قاعده: [ ان من ملك شيئا ملك الاقرار به] در محلقات مكاسب .317268 در 149 سطر به چاپ رسيده است .

مرحوم شيخ محمدحسن آل كبه بغدادى (م 1336 ق .) براين رساله حاشيه نگاشته است .

14. رساله فى القرعه . 10

15. رساله فى القضاء عن الميت :اين رساله در ملحقات مكاسب .346338 در 310 سطر به چاپ رسيده است .

مرحوم ميزا فتاح شهيدى تبريزى و مرحوم مامقانى بر آن تعليقه نگاشته اند.

16.القضاء والشهادات : نسخه خطى آن در كتابخانه آستان قدس رضوى به خط سيدحسين موسوى امامى نگاشته شده در سال 1281 ق به شماره 2526 موجوداست 11 .

17. رساله فى المتعه و جواب بعض العامه : نسخه خطى آن به خط على بن صالح بن سميع شاگرد شيخ نزد شيخ مهدى شرف الدين موجوداست 12 .

18. رساله فى المصاهره :اين رساله شرح ارشاد علامه حلى است كه در بخش ملحقات مكاسب .390 400 در 383 سطر به چاپ رسيده است .

19. رساله فى منجزات المريض . 13

20. رساله فى المواسعه والمضايقه :اين رساله در نهايت دقت در بخش ملحقات مكاسب .367347 در 721 سطر به چاپ رسيده است .اين رساله تعليقه دارداز مرحوم مامقانى .

21. رساله فى النكاح : بحثى است مبسوط كه به عنوان شرح مزجى بر كتاب النكاح [ارشاد الاذهان] علامه درباره ازدواج اقسام و مسائل آن نگاشته شده و به ضميمه مكاسب در تهران سال 1300 ق . در 1280 سطر به چاپ رسيده است .

22.الوصايا: اين رساله در 726 سطر همراه با مكاسب در سال 1300 ق . در تهران به چاپ رسيده است .

نسخه خطى اين رساله به شماره 11127 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست 14 .

( 156 )

كتابهاى شيخ :

1.اصول فقه :اين كتاب مشتمل است بر شصت و دو مبحث الفاظ و ادله عقليه برخى از مباحث آن عبارت است از: واجب مشروط مقدمه واجب مساله ضد اجتماع امر و نهى بعضى مفاهيم مطلق و مقيد عمل به عموم حسن و قبح واجتهاد و تقليد. علامه تهرانى مى نويسد: نسخه اى از آن كه از روى خط مولف نوشته شده در كتابخانه مرحوم ميرزاى شيرازى موجوداست .

4 همچنين نسخه اى از آن تحت عنوان[ افادات] به شماره 1171 و زمان كتابت 1296 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست 15 .

2. رجال :اين كتاب نزديك 6000 سطر و بيش از خلاصه علامه حلى است . دراين كتاب تمامى ثقات و ممدوحين كه به روايات آنان عمل مى شود به ترتيب كتب رجال ذكر نموده و سپس باببى براى كنى والقاب اختصاص داده است و آن گاه مشيخه تهذيب و فقهى و فوائد ديگرى بدان افزوده و از كتب خمسه رجاليه تجاوز نكرده است .

نسخه خطى آن به شماره 3617 به خطر شيخ محمدحسين قمشهى نگاشته شده به سال 1281 ق . در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست 16 .

3.الخمس الاستدلالى : كتابى است مبسوط در شرح و تبيين كتاب الخمس [ ارشادالاذهان] علامه حلى . 17

4.الصلوه الاستدلالى : كتابى است برزگ و در نهايت دقت و مشحون از استدلال . نسخه خطى آن به خط مولف به شماره غ 11130 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجود و مستقلا نيز به چاپ رسيده است .

مرحوم آقا شيخ ابراهيم بن احمد محقق رودسرى (ق 14) تعليقه اى براين كتاب نگاشته است 18 .

5.الطهاره :اين كتاب يكى از كتابهاى مشهور و مشحون از تحقيقات و دقايق است از

( 157 )

اين روى مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است .

برخى از حواشى آن عبارت است از:

حاشيه مرحوم ميرزاابوالحسن مشكينى بن عبدالحسين (13581305ق) .

حاشيه مرحوم سيداسماعيل مرندى بن سيد نجف ) ح 13181228ق) .

حاشيه مرحوم شيخ محمدحسن آل كبه بن محمدصالح بغدادى (م 1336ق) .

حاشيه مرحوم شيخ محمدانصارى دزفولى بن شيخ منصور(13321354ق ) وى بر ملحقات طهارت نيز حاشيه نگاشته است .

حاشيه مرحوم سيدحسين بادكوبى لاهيجى بن سيدرضا (1293 1358ق) .

حاشيه مرحوم شيخ محمدحسين خيابانى تبريزى بن محمدجعفر (13911299ق) .

حاشيه مرحوم ملا محمدحسين فشاركى بن محمدجعفر (م 1353ق )

حاشيه مرحوم شيخ محمدحسين كمپانى بن حاج محمدحسن (13611296ق) .

حاشيه مرحوم شيخ عبدالحسين حائرى رشتى بن شيخ عيسى (13731292ق) .

حاشيه مرحوم سيد عبدالصمد جزايرى بن سيداحمد (13381243ق) .

حاشيه مرحوم سيدعبدالله ثقه الاسلام بن سيدمحسن اصفهانى (1285).

حاشيه مرحوم على مرندى بن ملا محمدجواد (13801287ق) .

حاشيه مرحوم غلامحسين مرندى ( از تلامذه آخوند و ميرزاحسن خليلى) .

حاشيه مرحوم مرحوم ميرزا محمدعلى خوانسارى بن حاج محمدحسن (1254 - 1332 ق) .

حاشيه مرحوم شيخ هادى كاشف الغطاء بن شيخ عباس (89يا13611290ق) .

كتاب فوق در 355 صفحه رحلى 13135 سطر همراه با رساله هاى : تقيه عدالت قضاءاز ميت مواسعه و مضايقه قاعده من ملك و قاعده لاضرر به چاپ رسيده است .

6.المتاجر ياالمكاسب :اين كتاب از دقيق ترين آثار شيخ واز ديرباز تا كنون مدار تعليم و تعلم در حوزه هاى علميه شيعه بوده است .

عالمان از زمان مولف تاكنون بر آن شروح و تعليقات و ترجمه هاى فراوانى

( 158 )

نگاشته اند.اين كتاب مشتمل بر سه بخش است :

المكاسب المحرمه در بيش از 2650 سطر .782. دراين بخش از كسبهاى حلال از حيث عين و منفعت بحث مى شود.

كتاب البيع : در بيش 4680 سطر .21479.

دراين بخش امهات و رئوس مسائل بيع به گونه اى مفصل خصوصا بيع قضولى مورد بحث قرار گرفته است .

كتاب الخيارات : در بيش از 3660 سطر .214 319.

دراين بخش به تفصيل از 7 خيار: مجلس حيوان غبن تاخير شرط رويه عيب و مسقطات آنها و شروط صحت عقد واحكام خيار و قبض بحث مى شود.

مولف بزرگوار دراين كتاب آراء و نظريات بسيارى از فقهاى شيعه و مذاهب اربعه را به بوته نقد و بررسى گذارده و متبحرانه حقايق مطلب را براى طالبان تشريح كرده است .

وى دراين اثر نه تنهااز كتب فقهى بلكه از كتب حديث تفسير لغت اخلاق و حتى از كتاب كلامى همچون: [ نهج الحق و كشف الصدق] بهره برده است .

اين كتاب چندين بار از جمله به سال 1300 ق در تهران به گونه رحلى و چاپ سنگى به تصحيح مرحوم حاج سيدمحمدحسينى لواسانى و به سال 1374 ق . در تبريز به گونه وزيرى بزرگ و چاپ سنگى به تصحيح حاج ميرزا آقااحمد تبريزى چاپ و منتشر گرديده است .

مصادر مهم مكاسب

1.ارشادالاذهان الى احكام الايمان آيه الله علامه حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلى (726648ق) .

2.الاستبصار فى مااختلف من الاخبار شيخ الطائفه محمدبن حسن بن على طوسى (460385ق) .

3.الانتصار فى انفرادات الاماميه علم الهدى السيدالمرتضى على بن حسين بن موسى

( 159 )

بن محمد بن موسى بن ابراهيم بن الامام ( الكاظم عليه السلام (436355ق) .

4.ايضاح الفوائد فى شرح مشكلات القواعد فخرالمحققين ابوطالب محمد بن حسن بن يوسف بن مطهر حلى (771682ق) .

6. تحريرالاحكام الشرعيه على مذاهب الاماميه علامه جمال الدين ابومنصور حسن بن سديدالدين يوسف حلى .

7. تذكره الفقهاء علامه حلى .

8. تهذيب الاحكام شيخ الطائفه طوسى .

9. جامع المقاصد فى شرح القواعد زين الدين على بن حسين به على بن عبدالعالى كركى (؟ 40 ق) .

10. جواهرالكلام فى شرح شرايع الاسلام (به گونه ضمنى نه بن تصريح ) شيخ محمدحسن بن باقر بن عبدالرحيم اصفهانى نجفى (؟1266 ق)

11.الحدائق الناضره فى احكام العتره الطاهره شيخ يوسف بن احمد بن ابراهيم و رازى بحرانى (1107 - 1186 ق) .

12.الخلاف فى الاحكام شيخ طوسى .

13.الدروس الشرعيه فى الفقه الاماميه ابوعبدالله محمد بن مكى بن جزينى عاملى (786734ق) .

14. ذخيره المعاد فى شرح الارشاد مولى محمدباقر بن مولى محمد مومن خراسانى (10901017ق) .

15. ذكرى الشيعه فى احكام الشريعه شهيداول .

16. روض الحنان فى شرح ارشادالاذهان شيخ شيخ زين الدين بن على بن احمد بن محمد جبعى عاملى و965911 ق) .

17.الروضه البهيه فى شرح اللمعه الدمشقيه شيخ زين الدين بن على بن احمد بن محمد جبعى عاملى .

18. رياض المسائل فى تحقيق الاحكام بالدلائل سيدعلى بن محمد بن ابى المعالى صغير طباطبايى حائرى (12311161ق) .

( 160 )

19.السرائرالحاوى لتحريرالفتاوى محمدبن احمدبن ادريس مجملى حلى (598543ق) .

20. شرائع الاسلام فى مسائل الحلال والحرام ابوالقاسم نجم الدين جعفر بن حسن بن يحيى بن سعيد حلى (676602ق) .

21. غنيه النزوع الى علمى الاصول والفروع سيدابوالمكارم حمزه بن على بن زهر حسينى حلبى (585511).

22. قواعدالاحكام فى مسائل الحلال والحرام علامه حلى .

23.الكافى فى الحديث ابوجعفر محمد بن يعقوب بن اسحق كلينى رازى (؟329ق) .

24. كشف الغطاء من خفيات مبهمات الشريعه الغراء شيخ جعفر بن خضر جناحى نجفى (؟1228ق) .

25.اللمعه الدمشقيه شهيداول .

26.المبسوط فى الفقه شيخ طوسى .

27. مجمع الفائده والبرهان فى شرح ارشادالاذهان شيخ احمد بن محمداردبيلى نجفى (؟993ق) .

28. مختلف الشيعه فى احكام الشريعه علامه حلى .

29. مدارك الاحكام فى شرح شرايع الاسلام سيدمحمدبن على بن حسين موسوى عاملى (؟1009 ق) .

30. مسالك الافهام فى شرح شرايع الاسلام شهيد ثانى .

31. من لايحضرالفقيه ابوجعفر محمد بن على بن حسن بن موسى بن بابويه قمى (ج 381306 ق) .

32.المهذب البارع فى شرح المختصرالنافع ابوعباس جمال الدين احمد بن شمس الدين محمد بن فهداسدى حلى (841757ق) .

33.النهايه فى مجردالفقه والفتاوى شيخ طوسى .

( 161 )

برخى از محشين مكاسب

1. سيدابوتراب بن سيدابوالقاسم موسوى خوانسارى (13461271ق .)از شاگردان ملا حبيب الله رشتى و شيخ محمدحسين كاظمى .

2. ميرزاابوالحسن مشكينى اردبيلى (1305يا13586.ق )از شاگردان آخوند خراسانى و ميرزا محمدتقى شيرازى .

3. سيدابوطالب بن ابوتراب خراسانى قاينى (م 1293ق .)از شاگردان شيخ محمدحسين كلباسى و شيخ محسن ختفر.

4. حاج ميرزاابوالفضل تهرانى بن ميرزاابوالقاسم كلانترى صاحب مطارح الانظار و شفاءالصدور فى شرح زياره العاشور (13161273 ق )از شاگردان پدرش ملاحبيب الله رشتى و ميرزاى شيرازى .

5. سيدابوالقاسم بن سيدمعصوم حسينى گيلانى اشكورى نجفى (م 24 يا 1325ق .)از شاگردان ميرزا حبيب الله رشتى . وى شرحى بر مكاسب به نام [بعيه الطالب فى شرح المكاسب] ازاول بيع تا مساله تعارض مقومين نگاشته است .

6. شيخ احمد بن على كاشف الغطاء نجفى (م 1344 ق )از شاگردان آخوند خرسانى و سيدمحمد كاظم يزدى حاشيه وى را شيخ شمس الدين زنجانى [نيل المطالب لتحصيل المكاسب] نام نهاده است .

7. ميرزااحمد بن نجفعلى امينى تبريزى (13701287ق .)از شاگردان ميرزااسدالله بن محسن تبريزى .

8. شيخ احمدبن حسين تفرشى نجفى (م ح 1309ق )از شاگردان شيخ و فاضل ايروانى محمدبن محمدباقر.

9. سيداحمد سبطالشيخ دزفولى (13551280ق )از شاگردان ميرزاى شيرازى و آخوند خراسانى .

10. آقا شيخ احمد سلطان آبادى (م ح 1315ق) .

( 162 )

11.احمد علومى يزدى بن ملاحسين اردكانى (13931319ق .)از شاگردان ميرزاى نائينى و سيدابوالحسن اصفهانى .

12. حاج ملااحمد شبسترى (م 1306ق )از شاگردان شيخ و فاضل ايروانى و سيدحسين كوه كمرى .

13. ميرزا احمد بن ميرزا محمد حسن آشتيانى . (13951300ق .) از شاگردان ميرزا محمد هاشم رشتى و ميرزاى نائينى .

14. سيداسماعيل بن سيدنجف مرندى (ح 13181229ق )از شاگردان شيخ .

15. سيدمحمدباقربن مرتضى درچه اى اصفهانى (م 1342ق )از شاگردان ميرزا حبيب الله رشتى .

16. شيخ محمد باقر بهارى همدانى بن محمدجعفر (م 1333 ق )از شاگردان آخوند خراسانى و ميرزاى رشتى و ميرزا حسين خليلى و...

17. شيخ محمدباقر بن مهدى نجم آبادى (13471264ق .)از شاگردان ملا حسينقلى همدانى .

18. ميرزا محمدباقر زنجانى (13941312ق ) از شاگردان ميرزاى نائينى .

19. ميرزامحمدتقى حائرى شيرازى پيشواى انقلاب 1920 عراق (م 1338 ق .)از شاگردان ميرزاى شيرازى اول و فاضل اردكانى شيخ محمد حسين .

20. شيخ محمدتقى بن محمدآملى تهرانى (13911304ق ) صاحب[ مصباح الهدى] از شاگردان آقا ضياء عراقى و نائينى .

21. سيدتقى بن يوسف رودبارى رشتى (؟1359ق )از شاگردان شيخ عبدالله مازندرانى و سيداسدالله اشكورى .

22. شيخ جواد بن فاضل ايروانى (1287؟) از شاگردان آخوند خراسانى شريعت اصفهانى و سيدمحمدكاظم يزدى .

23. شيخ محمدجواد بلاغى نجفى (13521282ق .)از شاگردان آقا رضا همدانى ميرزا محمدتقى شيرازى و آخوند خراسانى .

24. ملامحمدجواد بن عباس صافى گلپايگانى (13781288ق .)از شاگردان آقانجفى اصفهانى و سيدمحمدباقر درچه اى .

( 163 )

25. شيخ جعفر بن باقر آل محبوبه نجفى (م 1377ق .) صاحب[ ماضى النجف و حاضرها واز شاگردان ميرزا نائينى و آقا ضياء عراقى .

26. شيخ جمال الدين بن محمدحسن نائينى نجفى (؟)از شاگردان شيخ موسى خوانسارى و ميرزاى نائينى .

27. ميرزا حبيب الله رشتى بن محمدعلى (13121234ق ) صاحب بدايع الافكار ازاكابر شاگردان شيخ .

28. ميرزا محمدحسن بن حاج ملاعلى عليارى تبريزى (13581266ق )از شاگردان پدرش و آخوند خراسانى و سيدكاظم يزدى .

29. حاج شيخ محمدحسن مامقانى (13281238) صاحب ذاريع الاحكام فى شرح شرايع الاسلام از شاگردان شيخ و سيدحسين كوه كمرى .

30. سيدحسين بن عباس حسينى اشكورى (م 1349ق .)از شاگردان ميرزاى رشتى و آخوند خراسانى .

31. سيدحسين بن سيدرضا حسينى لاهيجى (13581293ق )از شاگردان آخوند خراسانى و ميرزا محمدتقى شيرازى .

32.شيخ محمدحسين كاشف الغطاء (13731294ق ) صاحب[ اصل الشيعه و اصولها] واز شاگردان شيخ عباس كاشف الغطاء و ميرزا حسين خليلى و سيديزدى .

33.. ميرزا محمدحسين بن محمدجعفر تبريزى (1304؟) .

34. سيدحسين بن سيدعلى بختيارى اصفهانى (م 1368ق )از شاگردان آخوند خراسانى و ميرزا محمدتقى شيرازى .

35. سيدحسين بن سيدعلى موسوى حمامى (13791298ق .)از شاگردان آخوند خراسانى و سيدكاظم يزدى و شريعت اصفهانى .

36. حاج شيخ حسين كمپانى بن محمدحسن معين التجاراصفهانى (13611296ق ) صاحب[ نهايه الدرايه] واز شاگردان آخوند خراسانى و حاج آقارضا همدانى و فشاركى .اين حاشيه در 332 صفحه در سال 1363 ق . به چاپ رسيده است .

37. شيخ حسين بن عبد على تبريزى تقتچى (13601314ق )از شاگردان شريعت اصفهانى و شيخ حسن مامقانى .

( 164 )

38. شيخ دخيل بن محمد حچامى نجفى (م 1305ق )از شاگردان سيدمهدى قزوينى و شيخ محمدحسين كاظمى .

39. حاج آقارضا همدانى بن شيخ محمدهادى (م 1322ق )از شاگردان ميرزاى شيرازى اول . نسخه خطى اين حاشيه به شماره 8855 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجوداست .

40. سيدمحمدرضا مازندرانى اصفهانى بن سيدعلى حسينى (م 1292ق )از شاگردان شيخ و سيدحسن مدرس .

41. سيدمحمدرضا بن محمدباقر تبريزى نجفى (13311265ق )از شاگردان سيدحسين كوه كمرى و ملا حسينقلى همدانى .

42. سيدرضا محمدموسوى لنكرانى (13221250ق) .

43. حاج آقارضا مدنى كاشانى (م 1320)از شاگردان حاج شيخ عبدالكريم حائرى .

44. شيخ محمدرضا بن محمدمظفر نجفى (13831323ق ) صاحب[ اصول الفقه] واز شاگردان ميرزاى نائينى شيخ محمدحسين كمپانى و آقاضياء عراقى .

45. شيخ زلفعلى زنجانى (م ح 1340ق) .

46. شيخ محمدرضا معزى دزفولى (م 1352ق )از شاگردان آخوند خراسانى .

47. سيدرضى بن سيداحمد موسوى مستنبط (13471270ق )از شاگردان ميرزاى رشتى و سيد كوه كمرى و فاضل ايروانى .

48. شيخ شعبان بن مهدى گيلانى (م 1348 ق) .

49. سيدشهاب الدين بن محمود مرعشى نجفى (14111315ق )از مراجع معاصر و شاگرد مرحوم حائرى يزدى .

50. شيخ شهاب الدين بن محمدتقى اشراقى بن آيه الله ميرزا محمدارباب قمى (م 1402ق) .

51. سيدمحمدصادق بحرالعلوم بن سيدحسن (13901315ق )از شاگردان نائينى سيدابوالحسن اصفهانى و سيدمحسن حكيم .

52. آقاضياء عراقى (13611278ق )ازاجله تلاميذ آخوند خراسانى .

53. شيخ عبدالحسين بن عيسى حائرى (13731292ق )از شاگردان آخوند خراسانى

( 165 )

سيد يزدى و شريعت اصفهانى .

54. سيدعبدالرزاق بن محمدبن عباس موسوى مقدم (13911316)از شاگردان آقا ضياء عراقى و ميرزاى نائينى و سيدابوالحسن اصفهانى .

55. شهيد سيدعبدالحسين دستغيب شيرازى (14021332ق )از شاگردان سيداصفهانى شيخ كاظم شيرازى و ميرزاآقااصطهباناتى .

56. شيخ عبدالحسين مجتهد لارى بن عبدالله (13421264ق )از شاگردان ميرزاى شيرازى اول .

57.شيخ عبدالله مازندرانى بن محمدنصير (13301256ق )ازاكابر شاگردان محقق رشتى و سيدمهدى جعفرى .

58. شيخ عبدالله بن محمدعلى راينى كرمانى نجفى (13271254ق )از شاگردان شيخ و ميرزاى مجدد شيرازى .

59. شيخ عبدالكريم بن على جزايرى (13821289ق )از شاگردان آخوند خراسانى و شيخ محمدطه نجف و سيديزدى .

60. حاج شيخ عبدالله بن شيخ محمدحسن مامقانى (13511290ق ) صاح [تنقيح المقال] توضيح : غايه الامال در شرح مكاسب شيخ ازاول تا خيار رويت از تاليفات پدرش بوده وايشان آن را تا آخر خيارات تكميل كرده و علاوه حواى بر رساله هاى[ تقيه] [ مواسعه و مضايقه] [ عدالت] [قضااز ميت] [ قاعده لاضرر] و[ قاعده ملك] نگاشته كه در سال 1345 ق در سه جلد در نجف اشراف به چاپ رسيده است . جلد سومش حواشى ملحقات ششگانه مكاسب است به نام: [ قائد ثمينه] .

61. سيدعلى بن سيدمحمد حسينى مرعشى سيدالحكما تبريزى (م 1316ق ) جد مرحوم نجفى مرعشى واز شاگردان شيخ انصارى و صاحب جواهر.

62. شيخ على زاهد مهاجرانى همدانى (13291274ق )از شاگردان ميرزاى شيرازى و آخوند خراسانى و سيد يزدى .

63. شيخ على بن نصرالله همدانى نجفى (م 1339ق )از شاگردان حاج آقا رضا همدانى .

64. شيخ على بن عبدالحسين ايروانى (13541301ق ) صاحب بشرى المجتهدين واز شاگردان آخوند خراسانى و سيديزدى و ميرزا محمدتقى شيرازى .

( 166 )

65. سيدمحمدعلى بن محمدصادق خوانسارى (م 1288ق )از شاگردان ملاحسنعلى تويسركانى .

66. ملامحمدعلى بن خداداد نخجوانى نجفى (13321268ق )از شاگردان ميرزاى رشتى و فاضل ايروانى و شرابيانى .

67. سيدمحمدكاظم بن عبدالعظيم طباطبائى يزدى (13371247ق ) صاحب [ العروه الوثقى] از شاگردان ميرزاى شيرازى و شيخ مهدى جعفرى و شيخ مهدى كاشف الغطاء.

اين كتاب در 380 صفحه در سال 1312 ق . به چاپ رسيده است . همراه با دو رساله در نمازاحتياط و منجزات مريض .

نسخه خطى آن به شماره 11و13 در كتابخانه آستان قدس رضوى موجود است .

68. آخوند خراسانى ملامحمد كاظم بن حسين (13291255ق ) صاحب [كفايه الاصول] واز شاگردان شيخ و ميرزاى شيرازى .

69. شيخ محمد كاظم شيرازى بن حاج حيدر (13661290ق) .

70. سيدمحسن بن مهدى طباطبائى حكيم (13901306ق ) صاحب[ مستمسك العروه الوثقى] واز شاگردان آخوند خراسانى و سيديزدى و ميرزاى نائينى .اين كتاب چاپ رسيده است .

71. شيخ محمدعلى كاظمينى خراسانى بن شيخ حسن (13651309ق )از شاگردان ميرزاى نائينى و حاج آقا حسين قمى و ميرزا محمد آقازاده .

72. شيخ على بن محمود سماكه حلى (1320؟)از شاگردان ميرزاى نائينى و آقاضياا عراقى .

73. شهيد سيدمحمدعلى قاضى طباطبايى بن محمدباقر (13991331ق )از شاگردان شيخ محمدحسين كاشف الغطاء و سيدمحسن حكيم .

74. شيخ على اكبر حكمى يزدى بن محمدمهدى (م 1322ق )از شاگردان آقا محمدرضا قمشهى و ميرزا محمدحسن آشتيانى و ميرزاابوالقاسم كلانترى .

75. ميرزا محمدعلى خوانسارى بن حاج محمدحسن (13321254ق )از شاگردان سيدحسين كوه كمرى و مجدد شيرازى و ميرزاى رشتى .

( 167 )

76. شيخ غلامحسين مرندى از شاگردان آخوند خراسانى و حاج ميرزاحسين خليلى .

77. شيخ قاسم اسلامى (؟1400ق )از شاگردان سيدمحمدتقى خوانسارى و ميرسيدعلى يثربى .

78. ملامحمد بن محمدباقر فاضل ايروانى (م 1306ق )از شاگردان صاحب جواهر و صاحب ضوابط و شيخ . حاشيه ايشان در 300 صفحه در 1365 ق به چاپ رسيده است .

79. سيدمحمد بن محمدتقى حسينى تنكابنى (1277؟) صاحب ايضاح الفرائد وازاعاظم شاگردان ميرزاى آشتيانى .

80. سيدمحمدبن محمود حسينى لواسانى تهرانى عصار (م 1356ق ) وى كتابى در وجه تاملات مكاسب به نام[ التامليات] نگاشته شده است .

81. فاضل شرابيانى محمدبن فضلعلى (13221248ق )از بزرگان شاگردان شيخ و سيدحسين كوه كمرى .

82. شيخ محمدبن ملامحمدعلى امامى اراكى (م 1399ق )از شاگردان ميرزاى نائينى .

83. سيدمحمدبن عبدالكريم موسوى تبريزى مولانا (م 1362 ق )از شاگردان آقاشيخ هادى تهرانى و شريعت اصفهانى .

84. شيخ مرتضى بن شيخ عباس كاشف الغطاء (13491291ق )از شاگردان آخوند خراسانى شيخ طه نجف و سيديزدى .

85. شيخ موسى بن محمدخوانسارى (13631293 ق )از شاگردان آخوند يزدى نائينى و شريعت اصفهانى .

86. ميرزا مهدى بن جعفر آشتيانى (13721306ق )از شاگردان شيخ فضل الله نورى و سيد يزدى .

87. ميرزا سيدهادى بن سيدعلى بختيارى خراسانى (13391296ق )از شاگردان آخوند خراسانى سيديزدى و ميرزا محمدتقى شيرازى . 88. ميرزا هاشم بن جلال الدين خوانسارى (13561319 ق )از شاگردان آقاضياء عراقى ميرزاى نائينى و سيداصفهانى .

89. سيدشمس الدين محمود نجفى مرعشى بن سيدعلى (13381260ق )از شاگردان حاج آقارضا همدانى سيديزدى و آخوندخراسانى و پدر واستاد مرحوم آيه الله مرعشى نجفى

( 168 )

90. سيدمحيى الدين يونس مجتهداردبيلى (13551281ق )از شاگردان ميرزا حبيب الله رشتى آخوند خراسانى و سيديزدى .

91. سيدهدايه الله بن اسماعيل دستغيب شيرازى از شاگردان ميرزاى شيرازى .

شرحهاى جديد مكاسب

1. ارشاد الطالب الى اسرار المكاسب آقاى حاج ميرزا جوادآقا تبريزى در چهار جلد. جلداول شرح مكاسب محرمه جلد دوم شرح كتاب بيع جلد سوم حاشيه بر مباحث ولايت و شرائط عوضين در بيع اراضى و اوقاف واحتكار و جلد چهارم حاشيه بر خيارات كه هنوزاز چاپ خارج نشده است .

2. ايصال الطالب الى اسرارالمكاسب آقاى حاج سيدمحمد حسينى شيرازى .

اين كتبا در 16 جلد تنظيم گرديده است : 4 جلد آن اختصاص دارد به مكاسب محرمه 5 جلد آن اختصاص دارد به بيع و 7 جلد ديگر آن درباره خيارات است .

3.بلغه الطالب فى التعليق على بيع المكاسب تقريرات درس آيه اله گلپايگانى مقرر سيدعلى حسينى ميلانى . جلداول آن ازاول بيع تا بحث معاطاه در 213 صفحه در سال 1399 در قم به چاپ رسيده است .

4. تشريح المطالب ترجمه سيد محمود جواد ذهنى تهرانى . چهار جلد آن اختصاص دارد به ترجمه مكاسب محرمه و جلد پنجم و ما بعد آن اختصاص دارد به كتاب بيع .

5. خودآموز مكاسب ترجمه سيدمهدى غضنفرى خوانسارى . جلداول آن (مكاسب محرمه) به چاپ رسيده است .

6.در كلاس درس مكاسب تقرير درس آقاى حاج شيخ احمدپايانى اردبيلى . يك جلد آن به چاپ رسيده است .

7. غنيه الطالب شيخ مرتضى اردكانى . 3 مجلدازاين كتاب به چاپ رسيده است .

8. نهج الطالب فى حاشيه المكاسب سيدمحسن بن آيه الله سيدمحمد حجت كوه كمرى .

( 169 )

9.شرح عبدالصاحب على المكاسب سيدمحمدمرتضوى لنگرودى . جلداول آن در شرح مكاسب محرمه 322 صفحه به چاپ رسيده است .

10. غايه الايضاح شيخ محمدعلامى تبريزى . جلداول آن در توضيح كتاب بيع ( ازابتدا تا بحث غرامت ) در 325 صفحه به چاپ رسيده است .

پاورقى ها

1. الذريعه آقابزرگ تهرانى ج 174.3 فهرست الفبايى .125.

2. همان مدرك ج 4.518 شماره 2302.

3. فهرست الفبايى .

4. همان مدرك .283.

5. نقباءالبشر ج 4.1608.

6. الذريعه ج 12.44 شماره 274.

7. همان مدرك ج 15.62 شماره 434.

8. همان مدرك .100 شماره 661.

9. همان مدرك ج 16.57 شماره 276.

10. زندگانى و شخصيت شيخ انصارى .134.

11. الذريعه ج 17.141 شماره 734 فهرست الفبايى .448.

12. همان مدرك ج 19.67.

13. همان مدرك ج 23.19 شماره 7875.

14. فهرست الفبايى .603.

15. الذريعه ج 2.210 شماره 816 ج 16.323 شماره 1505 فهرست الفبايى .61.

16. الذريعه ج 10.150 شماره 275 فهرست الفبايى .276.

17. همان مدرك ج 7.256 شماره 1254.

18. الذريعه ج 15.60 شماره 419 فهرست الفبايى .385.