«در بزرگداشت بيست و پنجمين سال تأسيس دفتر تبليغات اسلامى»
عملكرد 25 ساله دفتر تبليغات اسلامى در حوزه زنان‏

مريم بصيرى‏

[گزارش عملكرد مراكزى كه به موضوع زن و خانواده مى‏پردازند يكى از محورهاى اين ويژه‏نامه مى‏باشد. دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم كه زير نظر مقام معظم رهبرى قرار دارد و امسال بيست و پنجمين سال تأسيس خود را پشت سر مى‏گذارد و مجله پيام زن وابسته به آن است، هر چند فعاليت آن كه بسيار گسترده است و طيف وسيعى از موضوعات را شامل مى‏شود، اختصاص به مسائل زنان و خانواده ندارد، ولى پيشقدمى آن و حجم گسترده‏اى از دستاوردها در اين زمينه و نيز در استقبال از بيست و پنجمين سال شكل‏گيرى آن، مجله را بر آن داشت كه به انگيزه بازگويى و ارزيابى عملكرد دفتر در موضوع زنان، گزارشى پيش روى خوانندگان بگذارد. آنچه، حتى برخى جزئيات عملكرد و دستاوردهاى دفتر در اين زمينه را اهميتى دوچندان مى‏دهد، اين است كه اين مركز، نهادى است برخاسته از حوزه علميه قم كه فعاليت آن نيز در كنار حوزه و براى آن است و طبعاً نوع و حجم پرداختن آن به مسائل زنان از اهميت ويژه‏اى برخوردار خواهد بود، بخصوص كه مسؤولان و سياستگذاران و دست‏اندركاران اصلى آن عمدتاً از عالمان و فرهيختگان حوزوى هستند و هزاران نفر از روحانيون و طلاب را در قم و شهرستان‏ها پوشش آموزشى، پژوهشى و تبليغى مى‏دهد و گروه زيادى از بهترين صاحب‏نظران، پژوهشگران و نويسندگان علوم اسلامى را در اختيار دارد و تاكنون هزاران اثر علمى، آموزشى، فرهنگى و تبليغى را تقديم كرده است و نقش آشكار و ماندگارى در تحولات فكرى، فرهنگى و علمى حوزه‏ها به ويژه حوزه علميه قم داشته است.]

دفتر تبليغات اسلامى در بهار سال 1358 با موافقت حضرت امام خمينى و كمك ايشان فعاليت خود را آغاز كرد. اين دفتر كه در آغاز نام «دفتر تبليغات امام» را داشت توسط هيأت مديره‏اى اداره مى‏شد كه رئيس آن مرحوم آيت‏اللَّه محمدواعظ عبايى خراسانى بود كه نمايندگى حضرت امام(قده) را در دفتر داشت. اينك هيات امناء و شوراى برنامه‏ريزى و ارزيابى، در شكل‏گيرى ساختار سازمانى، تدوين اساسنامه، شرح وظايف و گسترش فعاليت‏هاى فرهنگى، آموزشى و هويت‏دهى به تلاش‏هاى دفتر، سهم بسزايى دارد.
از سال 1373 با تغيير مديريت و انتخاب هيأت مديره جديد به حكم مقام معظم رهبرى، توسعه گسترده‏اى در برنامه‏هاى دفتر به وجود آمد. در ساختار جديد دفتر در سال 1381 هيأت امنا به حكم معظمّ‏له جايگزين هيأت مديره شد. اهداف و عمده فعاليت‏هاى دفتر تبليغات اسلامى در راستاى تبيين و تدوين عقايد دينى و ارائه خدمات آموزشى و تحقيقاتى به حوزه‏هاى علميه است. شناسايى، جذب، آموزش و اعزام روحانيون براى تبليغ، تهيه و انتشار كتاب و نشريه و ايجاد بانك‏هاى اطلاعاتى و تدوين انديشه سياسى اسلام و مسائل نوآمد فقهى و ... از ديگر هدف‏هاى اين نهاد است.
در حال حاضر دفتر تبليغات زير نظر هيأت امنا اداره مى‏شود. حجج اسلام آقايان محمد جعفرى‏گيلانى، سيدحسن ربانى، فاضل هرندى، سيدعباس صالحى، محمدتقى سبحانى، حميد پارسانيا، عبدالرضا ايزدپناه، عليرضا اعرافى، عليرضا امينى، نبوى، محسن قمى و سيدمهدى خاموشى و سيدطه هاشمى 13 عضو اين هيأت هستند.
علاوه بر حوزه رياست، پنج معاونت پژوهش و تحقيقات، آموزش، فرهنگى و هنرى، تبليغ و اعزام مبلّغ، و معاونت ادارى و مالى به ترتيب توسط آقايان حجج اسلام محمدتقى سبحانى (رئيس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى)، حميد پارسانيا (رئيس دانشگاه باقرالعلوم)، مظفر سالارى (سردبير فصلنامه آفرينه)، رضا اسكندرى و قباد سليمانى اداره مى‏شود.
مديريت حوزه رياست، توسعه و برنامه‏ريزى، شوراى مطبوعات، روابط عمومى، اطلاع‏رسانى، مركز انتشارات، چاپخانه، دفتر سياسى، مدير امور استان‏ها، امور حقوقى و مجلس، و صندوق قرض‏الحسنه از جمله ده مديريت دفتر تبليغات مى‏باشد.
علاوه بر دفتر اصلى اين مركز در قم، سه شعبه ديگر دفتر در شهرهاى مشهد، اصفهان و ايرانشهر داير است كه كما بيش چون دفتر قم فعاليت كرده و از آن الگوگيرى مى‏كنند. در بيست و پنجمين سال تأسيس دفتر و پس از گذشت ربع قرن از پيروزى انقلاب اسلامى، قصد ما اين است كه طى گزارش، نگاهى گذرا داشته باشيم به فعاليت‏هايى كه در طول اين مدت در واحدهاى مختلف دفتر قم در حوزه مسائل زنان انجام شده است. در همين جا از كليه معاونت‏ها، مديريت‏ها و واحدهاى دفتر كه در تهيه اين گزارش همكارى كردند، سپاسگزارى مى‏كنيم. همچنين از همراهى خانم زهره دهخدا در تهيه اين گزارش متشكريم.

* * *

حوزه رياست دفتر

رئيس دفتر تبليغات اسلامى، حجت‏الاسلام والمسلمين سيدحسن ربانى است كه با حكم مقام معظم رهبرى به اين سمت منصوب شده است. بخش اصلى مسئوليت ايشان از طريق معاونت‏هاى مربوطه اعمال مى‏گردد و رياست شوراى معاونان نيز بر عهده وى مى‏باشد. به جز معاونت‏هاى ياد شده، بخش‏هاى ديگرى نيز وجود دارد كه مستقيماً زير نظر ايشان و به عنوان قسمت‏هاى مربوط به حوزه رياست فعاليت مى‏كنند. مركز انتشارات (بوستان كتاب)، مركز تربيت مربى كودكان و نوجوانان، واحد امور شهداى روحانيت، روابط عمومى دفتر و مجله پيام زن از جمله واحدهايى هستند كه زير نظر مستقيم حوزه رياست كار مى‏كنند. در بخش نخست گزارش، به فعاليت و عملكرد اين بخش مى‏پردازيم و سپس به ساير معاونت‏ها.

مركز انتشارات (بوستان كتاب):

مركز انتشارات دفتر تبليغات با 27 نمايندگى در سطح كشور از سال‏1361 با چاپ بيش از دو هزار و سيصد عنوان كتاب فارسى و عربى تا به حال، 12 بار ناشر برگزيده كشور شده و 135 اثر چاپ شده در آن به عنوان آثار برگزيده در جشنواره‏هاى كشورى معرفى شده است.
حجت‏الاسلام «سيدمحمدكاظم شمس» مسئول انتشارات «بوستان كتاب» دفتر مى‏باشد. وى در مورد نحوه پذيرش اثر تأليف شده و يا ترجمه، توسط خواهران براى چاپ مى‏گويد:
«در حوزه انتشارات براى ما فرقى نمى‏كند متقاضى مرد باشد يا زن. هر چند خانم‏هايى كه تقاضاى چاپ كتاب دارند بسيار زياد شده‏اند. اما در شوراى كتاب ملاحظه‏اى در مورد جنسيت نگارنده در رد و يا قبول اثر نيست. خانم‏هاى بسيارى پايان‏نامه‏هاى كارشناسى ارشد و دكتراى خود را در رشته‏هاى علوم قرآنى و انسانى، فلسفه، عرفان، الهيات و ... براى چاپ مى‏آورند. كم‏سن‏ترين خانم نويسنده‏اى كه كتابش را چاپ كرديم «فاطمه توفيقى» بود كه چهار كتاب براى كودكان ترجمه كرده بود. در هنگام چاپ آثار وى، اين مترجم 16 سال بيشتر نداشت و پيشتر هيچ كتابى از وى چاپ نشده بود. از نظر ما مهم نوع كارى است كه ارائه مى‏شود. معروف بودن و يا نبودن مؤلف شرط ما براى پذيرش چاپ كتاب نيست.»

توضيحى در مورد تركيب اعضاى شوراى تصويب كتاب و نحوه پذيرش آثار رسيده بدهيد.

اعضاى شورا هفت نفر هستند كه اساتيد حوزه و دانشگاه مى‏باشند و دست‏كم در يكى از رشته‏هاى علمى و دينى تخصص دارند. اين افراد از لحاظ فرهنگى شناخته شده هستند و در شوراى تصويب كتاب در ديگر سازمان‏ها هم عضو مى‏باشند و داوران كتاب سال دانشجويى يا حوزه هم بوده‏اند؛ كتاب بدون هيچ پيش‏داورى توسط اعضا سنجيده شده و كتاب‏هاى ضعيف رد مى‏شوند. البته چون متخصص ادبيات داستانى و آثار كودك و نوجوان در شورا نداريم، اين آثار توسط دوستانى بيرون از شورا بررسى مى‏شوند و ارزياب بسته به نظريات، كار را ارزيابى كرده و به شورا تحويل مى‏دهد.

چرا در جمع هفت نفره شوراى انتخاب كتاب هيچ خانمى حضور ندارد؟

متأسفانه در شورا كارشناس زن نداريم. شايد دليل اين بوده كه در زمان انتخاب اعضا، حضور يك كارشناس زن احساس نشده و به نظرمان نرسيده است كه از خانم‏ها هم دعوت كنيم.

در مورد روند عرضه كتاب تا مرحله چاپ آن توضيح دهيد.

ابتدا نويسنده در برگه‏اى، خود و كتابش را معرفى مى‏كند. اين برگه‏ها همراه كتاب به ارزياب تحويل داده مى‏شود و پس از اعلام نظر وى (چه مثبت و چه منفى) كتاب به شورا تحويل داده مى‏شود. بسته به موضوع كتاب، يك يا چند نفر از اعضا كتاب را مى‏خوانند و در جلسات مشترك، دلايل رد و يا تصويب را اعلام مى‏كنند. در صورت تصويب كتاب در شورا حتى با رد شدن توسط ارزياب، قرارداد چاپ با نويسنده بسته شده و بسته به حجم كار، كتاب در نوبت چاپ قرار مى‏گيرد. معمولاً نوبت چاپ يك ساله است، ولى بسته به حدود صد كتابى كه در هر سال به چاپ مى‏رسند، هر كتاب زودتر از موعد مقرر يك ساله چاپ مى‏شود.
هر سال حدود سيصد عنوان كتاب براى چاپ به دفتر انتشارات مى‏رسد، در حالى كه فقط مى‏توانيم سالانه پنجاه كتاب با عناوين جديد (به غير از چاپ‏هاى مجدد) داشته باشيم، از اين‏رو مجبوريم هميشه ضرورى‏ترين و بهترين‏ها را انتخاب كنيم. رد يك كتاب هميشه دليل بر بد بودن آن نيست، بلكه ممكن است از لحاظ موضوعى در اولويت چاپ ما نباشد.

آيا تا به حال در مورد مسائل زنان به اين فكر كرده‏ايد كه موضوعى تخصصى را به نويسنده‏اى سفارش دهيد تا كتابى را براى زنان تأليف و يا ترجمه كند؟

ما جزو ناشران «منتظر» هستيم و نه ناشر «مبتكر». ناشر منتظر در انتظار رسيدن آثار است و مثل ناشر مبتكر سفارش نمى‏دهد. ممكن است موضوعات ضرورى وجود داشته باشند كه در آن موارد كتابى چاپ نكرده‏ايم، ولى تنها دليلش اين بوده كه كسى در آن موضوعات، كتابى به ما نداده است، پس بايد راهى را فراهم كنيم تا جزو ناشران مبتكر شويم و موضوعات خاص زنان را نيز سفارش بدهيم. هر چند به عنوان نمونه تا به حال تنها پنج يادنامه براى پنج تن از بزرگان دينى سفارش داده‏ايم.
تفسير و علوم قرآن، حديث، كلام، فلسفه، عرفان، ادعيه و مناجات، اصول فقه، اخلاق اسلامى، تعليم و تربيت، تاريخ، سياسى، اجتماعى، حقوق اسلامى، اقتصاد اسلامى، مديريت اسلامى، اديان و مذاهب، روش تبليغ، هنر، زبان و ادبيات، گوناگون و كليات سرفصل عناوينى هستند كه انتشارات بوستان كتاب در آن زمينه‏ها اقدام به چاپ كتاب مى‏كند.
تا به حال 25 عنوان كتاب با موضوعات زنان در انتشارات به چاپ رسيده است؛ كتاب‏هايى با عناوين: «حقوق المرأة»، «فاطمه گلواژه آفرينش»، «آنچه بايد يك زن بداند»، «منزلت زن»، «جلوه‏هاى رفتارى حضرت فاطمه(س)»، «فاطمه زهرا(س) ياس عصمت»، «زن موجودى است فرزانه يا ...؟»، «سيماى زن»، «فاطمه الگوى زن مسلمان»، «حجاب از ديدگاه قرآن و سنت»، «نخبة البيان»، «نگاهى كوتاه به زندگى حضرت زينب كبرا»،«بلوغ دختران، رساله‏هاى فقهى»، «درآمدى بر شناخت مسائل زنان»، «زنان نمونه»، «بانوى كربلا»، «روزهاى خاطره»، «امام خمينى و الگوهاى دين‏شناختى در مسائل زنان»، «طلوع آشنايى»، «زن از منظر اسلام»، «فقه و پوشش بانوان»، «اسلام، زن و كنكاش نوين»، «فمينيسم جهانى و چالش‏هاى پيش رو»، «زن و آزادى» و «زن در اسلام».
خانم‏ها منيژه آرمين، زينب الغزالى، عذرا انصارى، مريم بصيرى (برگزيده جشنواره مهدويت در سال 1380 براى كتاب «بانوى نور»)، عايشه بنت‏الشاطى، فاطمه توفيقى، فاطمه جعفرى، مرضيه دانش‏زاده، سيده‏مريم روضاتيان، منيره زارعان، محبوبه زارع (برگزيده كتاب سال حوزه براى اثر «دريا، طوفان، تلاطم»، همچنين تقدير از كتاب پنج جلدى «قهرمانان كوچك كربلا» در كتاب سال دانشجويى 1383)، زينب سيدميرزايى، افسانه شعبان‏نژاد، مريم صالحى‏منش، ناهيد طيبى، فتحيه فتاحى‏زاده، بتول فرهاديان، فريبا كلهر، فريده مصطفوى، صديقه معصومى، محبوبه معلمى، شادى نفيسى (برگزيده كتاب سال دانشجويى در سال 1380 با عنوان كتاب «عقل‏گرايى در تفاسير قرن چهاردهم»)، فهيمه وزيرى و شمسى وفايى، نويسندگان زنى هستند كه آثارشان تا به حال در انتشارات «بوستان كتاب» منتشر شده است.

مركز تربيت مربى:

مركز تربيت مربى كودكان و نوجوانان از واحدهايى است كه زير نظر حوزه رياست دفتر فعاليت مى‏كند. اين مركز علاوه بر قم در دفتر تبليغات اصفهان و مشهد نيز شعبه دارد. در اصفهان و مشهد آموزش خواهران زودتر از قم شروع شده است. به گفته مسئول اين مركز برخى كج‏فهمى‏هاى عامه مردم دليل راه‏اندازى ديرهنگام طرح آموزش خواهران در قم بود؛ اما در هر حال به دليل تقاضاهاى بسيار به ويژه توسط همسران طلبه كه مى‏خواستند در طرح تابستانى هجرت، همراه همسران‏شان در مدارس شهرهاى مختلف تبليغ كنند، از آبان‏ماه سال جارى اين طرح در دفتر قم اجرا شد.
حجت‏الاسلام «حسين راستگو» مسئول مركز تربيت مربى كودكان و نوجوانان در مورد چگونگى ثبت‏نام خواهران علاقه‏مند مى‏گويد: «داوطلب‏هاى خانم سطح لمعه به بالا پس از پذيرش در 25 جلسه دوره مقدماتى شركت مى‏كنند و پس از گذراندن امتحان كتبى و عملى، در حضور كارشناسان زن، يك برنامه بيست دقيقه‏اى بسته به مقاطع سنى مخاطبان فرضى، اجرا مى‏كنند. كارشناسان روى اين برنامه نظر مى‏دهند. اگر احتياجى به نظر كارشناسان مرد باشد، آنها هم از روى فيلم تهيه شده، نظر مى‏دهند.
سپس دوره عمومى است كه دروس قرآن، حديث، روانشناسى، ادبيات، مبانى تعليم و تربيت، مهارت‏هاى تدريس، اردودارى، خوشنويسى و ... را آموزش مى‏دهيم. پس از اتمام دوره‏ها، خواهران مى‏توانند به عنوان محقق مركز در مورد مسائلى چون تكنولوژى‏هاى آموزشى، نويسندگى، قصه و شعر كودك، فيلم كودك و ... تحقيق كنند و يا بنا به ذوق و سليقه و احتمالاً لهجه‏اى كه دارند، به عنوان مربى و مبلّغ براى اجرا به مدارس، آموزشگاهها، مراكز تربيت معلم، مهدهاى قرآن، اردوگاهها و يا طرح تبليغى هجرت دفتر تبليغات به شهرهاى مختلف بروند.»

تعداد خواهران شركت‏كننده در اين كلاس‏ها چند نفر است و وضعيت اساتيد زن و جزوات آموزشى به چه صورتى است؟

120 خواهر در دوره اوّل در كلاس‏ها شركت كردند. مدرِّس زن نداريم و با چاپ هشت كتاب با عنوان «ره‏توشه» به صورت كلاسيك آموزش را شروع كرده‏ايم. 250 جزوه درسى، انتشار نشريه داخلى «طليعه» نيز از جمله فعاليت‏هاى آموزشى مركز است.

آقاى راستگو، آموزش فرزندان كارمندان دفتر و ميزان شركت دختران نوجوان در كلاس‏ها چطور است؟

در تابستان هر سال براى فرزندان كارمند، كلاس‏هاى اخلاق، احكام، عقايد، طراحى و نقاشى، خطاطى، سفالگرى، گلسازى، مكرومه، شعر و قصه، كامپيوتر، شنا و ... همراه با اردو داريم.
استقبال تا به حال بسيار بوده، طورى كه خانواده‏ها خواهان برگزارى آموزش‏ها در طول سال هستند. تعداد شركت كنندگان دختر و پسر تقريباً مساوى است.

واحد امور شهداى روحانيت:

در طول هشت سال دفاع مقدس، دفتر تبليغات در اعزام روحانيون به جبهه‏ها پيشقدم بوده است. 3800 شهيد و 8000 جانباز روحانى كه بيشترين تعداد شهيد و جانباز را نسبت به ساير اقشار جامعه به خود اختصاص داده‏اند، تقديم روحانيت به اسلام است. اين واحد با در دست داشتن اسناد و مدارك روحانيون شهيد اقدام به انجام فعاليت‏هايى در راستاى حفظ خاطرات شهدا و حمايت از خانواده آنان كرده است.
حجت‏الاسلام «سيدهادى موسوى» مسؤول اين واحد در مورد فعاليت‏هاى انجام گرفته براى شهدا و خانواده‏هاى آنان مى‏گويد: «دفتر تبليغات در گسترش فرهنگ جبهه و شهادت، كارهايى انجام داده است كه فهرست‏وار به آنها اشاره مى‏كنيم:
1- تشكيل پرونده براى بسيارى از روحانيون كشور براى اعزام به جبهه و تهيه تصاوير و ثبت تاريخ اعزام و زمان و محل شهادت.
2- تهيه زندگينامه شهدا و چاپ بصورت كتاب.
3- تنظيم اسناد و مدارك استانى شهداى روحانى در دفتر.
4- خدمات‏دهى به نهادها و ارگان‏هاى كشور به صورت ارائه اسناد موجود از شهداى روحانى.
5- پاسخگويى به مراجعات خانواده‏هاى شهداى روحانى.
6- سركشى و تفقد از خانواده‏هاى شهداى روحانى در سطح كشور.
7- تهيه گزارش از زندگى شهداى روحانى براى تلويزيون.»
آيا طرح‏هاى جديدى در راستاى خدمات‏رسانى به بازماندگان و خانواده شهداى روحانى در دست اقدام داريد؟
تهيه شناسنامه‏هاى علمى شهيدان و جمع‏آورى خاطرات اخلاقى و فضايل معنوى آنان از كارهاى آينده ماست. بررسى وضع علمى و فرهنگى خانواده‏هاى شهدا، تهيه فيلم از خانواده‏ها، اعزام هيئت‏هايى جهت سركشى، كنكاش‏هاى اخلاقى، علمى، اجتماعى و سياسى درباره شهدا و خانواده آنها از ديگر برنامه‏هاى در دست اجراست.
تشكيل پرونده براى جانبازان و آزادگان روحانى و شناسايى وضعيت روانى، فرهنگى و اقتصادى آنان، تبديل آثار به جا مانده از شهدا و آزادگان و جانبازان روحانى به صورت نرم‏افزار، راه‏اندازى سايت اينترنتى و برگزارى يادواره از ديگر برنامه‏هايى است كه بايد با همكارى مسئولان در آينده انجام بدهيم.

نشريات:

ماهنامه «پيام زن»، دوماهنامه «حوزه»، دوهفته‏نامه «پگاه حوزه»، فصلنامه «فقه» و ماهنامه «پاسدار اسلام» از جمله نشرياتى هستند كه زير نظر مستقيم دفتر رياست به چاپ مى‏رسند.
نشريه «حوزه» ويژه حوزه‏هاى علميه با انتشار 123 شماره، تا به حال موفق نشده است از قلم هيچ نويسنده زنى بهره‏مند شود. «هادى مسعودى» از اعضاى مجله مى‏گويد: «زن در جامعه اسلامى، مبادى تحقيق در حقوق زن، حجاب شرعى، نقدى بر مقاله حجاب شرعى، فمينيسم، وصيت‏نامه بانو امين و مصاحبه با خانم‏ها صفاتى، مقتدايى و انصارى تنها مقالات و مباحثى هستند كه نشريه حوزه در مسائل زنان به آن پرداخته است.»
هفته‏نامه علمى سياسى «پگاه حوزه» هم تا به حال از هيچ زن نويسنده دعوت به همكارى نكرده است، با اين وجود خانم‏ها مائده اركان، فرزانه محسنى، نجمه كيخا، منصوره قلى‏پور و منيره‏السادات موسوى افرادى هستند كه آثارشان را به دفتر نشريه داده و مقالات‏شان چندبار چاپ شده است.
به نقل از آقاى «گوهرى» مسئول ادارى مالى اين نشريه تا به حال فقط هفده مقاله در مورد زنان در «پگاه حوزه» به چاپ رسيده است.
«فقه»، نشريه‏اى فقهى همراه با پژوهش‏هاى نوآمد در عرصه فقه مى‏باشد. به گزارش آقاى «امين فهيمى» مسئول امور مالى و پيگيرى چاپ اين نشريه، مقالاتى با عناوين زن و مرجعيت اسلامى، بلوغ دختران، زن و محدوديت جهانگردى، همسر در سراى شوهر، ارث زنان از همه يا بخشى از دارايى شوهر، گزارش ديدگاهها در باب داورى زنان و پوشش بانوان در برابر مردان نامحرم، كل مقالات منتشر شده مربوط به زنان در «فقه» مى‏باشد.
سن ازدواج دختران، حكم داد و ستدهاى كودك از «عفت نورمحمدى» و نگاهى فقهى به ماده‏هاى قانونى نفقه زوجه از «زهرا آيت اللهى» تنها مقالات چاپ شده از زنان، در اين نشريه است.

پيام زن:

ماهنامه «پيام زن» تنها نشريه اختصاصى زنان است كه در دفتر تبليغات اسلامى منتشر مى‏شود. اين ماهنامه در سيزدهمين سال انتشار خود پس از چاپ 154 شماره پياپى، سعى داشته به صورت عمومى و تخصصى مسائل مربوط به زنان، دختران و خانواده را مطرح كند. اكثر نويسندگان و مخاطبان اين نشريه از قشر تحصيل‏كرده حوزه و دانشگاه مى‏باشند كه پيگير مسائل تخصصى در مورد مسائل زنان هستند.
كلمه نخست، سياسى اجتماعى، فرهنگ و انديشه، خانواده و تربيت، ادب و هنر، خانه و خانه‏دارى، حرف آخر و دختران بهار از بخش‏هاى اصلى نشريه مى‏باشد.
بخش «دختران بهار» از فروردين سال 1381 به دليل تقاضاهاى خوانندگان و توجه نشريه به دختران نوجوان و جوان متولد شد اما به دليل محدوديت انتشار به صورت نشريه‏اى مجزا، در ضميمه «پيام زن» منتشر مى‏شود. اين ضميمه تا به حال 34 شماره خود را منتشر كرده است.
چاپ سه ويژه‏نامه از كارهاى مهمى است كه تا به حال «پيام‏زن» به آن اقدام كرده است. ويژه‏نامه بزرگداشت ولادت حضرت فاطمه(س) و مقام زن (شماره 68) در 316 صفحه، ويژه‏نامه صدمين سال ولادت امام خمينى (شماره 91) در 424 صفحه و ويژه‏نامه گسترده وضعيت زن در جمهورى اسلامى ايران (شماره‏هاى 155، 156 و 157 و 158) جمعاً در بيش از 1600 صفحه.
انتشار مقالات و داستان‏هاى دنباله‏دار منتشر شده در اين نشريه در قالب هفده عنوان كتاب نيز از ديگر فعاليت‏هاى ارزنده مجله است؛ كتاب‏هايى با عناوين: جلوه‏هاى رفتارى حضرت فاطمه(س)، ام‏خليل الگو و عبرت، چشم دل، درآمدى بر شناخت مسائل زنان، قصه‏هاى بى‏بى، بانوى نور، بوى خاك، فاطمه(س) گلواژه آفرينش، فصل سرد، بارقه دخترى از تبار ياس‏ها، روزهاى خاطره، درآمدى بر شكل‏گيرى شخصيت جوان، امام خمينى و الگوهاى دين‏شناختى در مسائل زنان، اخلاق معاشرت، روش‏هاى تربيت، دنياى جوان و الفباى زندگى.
حضور در جشنواره‏هاى مطبوعات و بازتاب نظر خوانندگان در فرم و محتواى نشريه، همچنين كسب رتبه براى مقالات «زن در عرصه سينماى ايران» در پنجمين جشنواره مطبوعات (1377) و مقالات «اين شهر سياست‏زده پوست مى‏اندازد» و «وقتى زنان صحاف مى‏شوند» در جشنواره مطبوعات منطقه مركزى كشور (1379) و همچنين كسب رتبه در جشنواره‏هاى مطبوعات براى مقالاتى چون «سال بازشناسى حكومت علوى، سال بازنگرى در عملكردها» و «نوروز در روايات اسلامى» توسط نويسندگان اين نشريه در ديگر نشريات، نشان از موفقيت‏هاى اين نشريه بوده است.
اين نشريه با بهره‏گيرى از انديشوران حوزه مسائل اجتماعى و فرهنگى و هنرى روز، به مباحث دينى حوزه زنان مى‏پردازد و هر چند از نگاه برخى خوانندگان عدم گرايش نشريه به جناحى خاص و روشن نكردن نقطه نظرات سياسى «پيام‏زن» در مورد مسائل روز، از كاستى‏هاى نشريه شمرده مى‏شود؛ اما در عوض مخاطبان بسيارى از اينكه «پيام زن» به دور از مباحث جناحى و جبهه‏گيرى براى احزاب مختلف، و با بهره جستن از همه نيروهاى انقلاب در مقاله‏ها و مصاحبه‏ها به مسائل زنان مى‏پردازد، از وضع كنونى رضايت دارند.
«پيام زن» در طول انتشار خود هر سال تلاش كرده است با توجه به نظريات مخاطبان خود چون شكايت از نثر سنگين، سياه و سفيد بودن، روى جلدهاى بى‏ارتباط با موضوع زنان، عدم پرداختن به مسائل روز، توجه صرف به مباحث نظرى، عدم تنوع و نداشتن جنبه سرگرمى براى عامه زنان، كهنگى اخبار، نگاه تك بُعدى به مسائل زنان، ناديده گرفتن قشر جوان و زنان روشنفكر و ... بتواند دگرگونى مثبتى در شكل، ساختار و محتواى نشريه بدهد. هر چند برخى از خواسته‏هاى خوانندگان به دليل ملاحظاتى كه وجود دارد تا به حال عملى نشده است.
پرداختن به مشكلات و چالش‏هاى اجتماعى و حقوقى زنان، توجه به جايگاه آنان در جامعه اسلامى، همچنين توجه به عرصه هنر و زنان هنرمند، از جمله مسائلى است كه خوانندگان خواهان بازتاب بيشتر آن در مجله هستند و دست‏اندركاران و نويسندگان نشريه را دچار محافظه‏كارى و كم‏توجهى مى‏دانند.
«پيام زن» تلاش كرده با پرهيز از افراط و تفريط و با دورى جستن از جريان تحجرگرايى و قشرى‏گرى و يا وادادگى فرهنگى با پاى‏بندى به اصول كلى و ارزش نظام جمهورى اسلامى، بدون هيچ سستى، هر ماه حتى زودتر از وقت مقرر، منتشر شود و به توفيق الهى تاكنون حتى يك شماره نيز وقفه نداشته است.
واحدهاى مختلف دفتر تبليغات در جواب به «عدم توجه لازم به زنان و بهره‏گيرى ناكافى از استعداد آنان در معاونت‏هاى مختلف»، «پيام زن» را متولى امر براى پرداختن به مسائل زنان مى‏دانستند و مى‏گفتند اگر آنها كارمند زن ندارند، نشريه «پيام زن» هم مديرمسئول، سردبير و برخى كارمندانش مرد هستند!
اعتراض خوانندگان، مديرمسئولان و سردبيران نشريات خاص زنان و خانواده و محققان مسائل زنان نيز بيانگر آن بود كه چرا بايد مردان در دفاع از حقوق زنان قلم بزنند! اين نشانه ضعف نشريه است، چرا كه ديدگاههاى نشريه توسط مردان بيان مى‏شود و آنان هرگز نمى‏توانند آن گونه كه لازم است به مسائل زنان توجه داشته و از ديد آنان به قضايا و وضع موجود در كشور اشاره كنند!
البته خواهران همكار در مجله بيش از آقايان هستند ولى پاسخ اصولى اين است كه توجه به مسائل زنان احتياج به زن‏پژوهانى دارد كه با دانش و درايت در مسائل زنان بتوانند عرصه را براى ظهور نشريات ديگرى فراهم كنند. فقط به دليل مرد يا زن بودن مسئولان نشريه نمى‏توان گفت نگاه نشريه مردانه يا زنانه است، زيرا نگاه سالم به مسائل زنان، مهم‏ترين اصلى است كه نشريه «پيام زن» به آن اهتمام دارد.
شايان ذكر است كتابخانه تخصصى زنان با حدود 3000 عنوان كتاب و مجلّد نشريات، يكى از امكانات ويژه اين نشريه مى‏باشد كه علاوه بر استفاده نويسندگان مجله، در اختيار پژوهشگران و زن‏پژوهان مى‏باشد.
به جز توزيع در سطح نمايندگى‏هاى تك‏فروشى، شمار مشتركان مجله در زمستان سال جارى نزديك به 4300 عدد مى‏باشد كه به صورت حقيقى يا حقوقى مشترك شده‏اند.

از نگاه ديگران:

خانم «زهرا تهرانى» دكتراى علوم تربيتى در مورد «پيام زن» مى‏گويد:
«از لحاظ ظاهرى بايد قبول كرد كه چون نشريه براى طبقه جوان چاپ مى‏شود، بايد جذاب‏تر باشد. اهل باطن كه نشريه را مطالعه مى‏كنند، بايد كارى كرد كه اهل ظاهر هم جذب آن شوند. به كارگيرى هنرمندان خوش‏ذوق‏ترى كه انگيزه‏هاى بيشترى براى كار دارند مى‏تواند كارساز باشد.
در مورد نويسنده‏ها هم بايد گفت هر چند استفاده از نويسندگان جوان بسيار خوب است، ولى بايد از نويسندگان شناخته‏شده‏تر هم استفاده كنيد تا اعتبار مجله حفظ شود. مطالب و گزارش‏هاى روز شما هم خيلى خوب هستند، مثلاً از آن جايى كه مدير مدرسه هستم، به خانواده‏هاى دانش‏آموزان توصيه كردم گزارش دنباله‏دار مربوط به دختران فرارى را بخوانند كه هم مفيد است و هم حكم پيشگيرى را دارد.»
در ميان ديگر نشريات زنان، جاى پيام زن را چطور مى‏بينيد؟
به پيام زن بيشتر اطمينان دارم. چون همه افراد را نمى‏شناسيم و نمى‏دانيم چقدر سخنان‏شان به واقعيت نزديك است، ولى چون علما و حوزه علميه را قبول داريم، مطالب پيام زن را با آرامش و اطمينان قبول مى‏كنيم؛ اما اگر بى‏دقتى صورت بگيرد، كار شما بسيار سنگين مى‏شود.
نظر اين خواننده را در مورد فرا جناحى بودن نشريه مى‏پرسيم و وى پاسخ مى‏دهد:
«چيزى كه حق است و راه ائمه(ع) است بايد خط مجله باشد. نشريه بايد روشنگرى كند و روى صراط مستقيم حركت نمايد. وابستگى به جناح‏ها و خطى كار كردن خوب نيست. نشريه هر چيزى را كه خوب است بايد منعكس كند و مطالب بد را از بين ببرد. پيام زن هم خوب است كه توجه به جناحى خاص ندارد و گرفتار آنها نمى‏شود.»
يك خانم روزنامه‏نگار كه در دانشگاه، زبان انگليسى تدريس مى‏كند، در مورد شكل ظاهرى پيام زن مى‏گويد: «روى جلد نشريه بايد جذاب و شكيل باشد. علاوه بر اينكه جلدها زنانه نيست، زنانه‏پسند و شاد هم نيست. البته لزومى ندارد هر شماره، عكس خانم‏ها روى جلد چاپ شود بلكه بايد عكس‏هايى باشد كه خانم‏ها را جذب كند و برايشان جالب باشد. تا به حال كه بيشتر روى جلدهاى اين نشريه بى‏ارتباط با موضوع زنان بوده است. اما داخل جلد با توجه به سياه و سفيد بودن خوب است و ما مى‏دانيم ايجاد جذابيت براى يك نشريه غير رنگى چقدر مشكل است.»
وى در مورد مقالات مجله معتقد است: «مقالات تربيتى و مطالب مربوط به زنان صدر اسلام و گفتگو با علما خيلى خوب است. اما در مورد مصاحبه‏ها بايد گفت پيشتر با افراد مهم‏ترى گفتگو مى‏كرديد. كسانى كه با آنها مصاحبه مى‏شود بايد نظر ويژه‏اى در زمينه‏اى خاص داشته باشند و بخواهند خطمشى و هدف خود را عنوان كنند، در صورتى كه در مصاحبه‏هاى فعلى‏تان ديگر اين اهداف مشاهده نمى‏شود.»

نظرتان در مورد سطح ادبى نشريه چيست؟

اگر بخواهيد عامه مردم، مجله را بخوانند بايد نثر مجله خيلى پايين بيايد. در حال حاضر اگر ديپلمه‏اى به طور مرتب نشريه شما را بخواند و با نثرتان آشنا باشد، برايش مطالعه مجله راحت است، ولى براى ديگرانى كه تازه با آن آشنا مى‏شوند با توجه به مطالب حوزوى آن، خواندن مجله مشكل است.»
خانم «آمنه عسگرى‏راد» يكى از مسئولان كتابخانه جامعة الزهرا در مورد استقبال طلاب از نشريه مى‏گويد: «زن روز، سروش بانوان و پيام زن سه نشريه‏اى هستند كه چندين سال در اين كتابخانه موجود است. با توجه به سابقه كارم بيشترين استقبال در طول سال‏ها از مجله زن روز است، چون متنوع مى‏باشد و داستان‏هاى جالبى دارد. بخش خياطى و آشپزى آن هم براى خانم‏ها جذاب است. بعد هم بيشترين طرفدار را سروش بانوان دارد كه خواهران براى سرگرمى آن را مى‏خوانند و در نهايت از پيام زن براى مقالات تحقيقى‏شان استفاده مى‏كنند.
در كل مى‏توان گفت پيام زن جذابيت ديگر نشريات را ندارد، چه از لحاظ صفحه‏آرايى و نثر مجله و چه نوع پرداختن به مسائل روز. به فرض سروش بانوان به معضل دختران فرارى و بيكارى زنان پرداخته بود كه خيلى خوب بود، يا مثلاً بخش مشاوره زن روز خيلى خوب است و جواب سؤالات را به روز مى‏دهد اما بخش مشاوره پيام زن جواب‏هايش تكرارى است و به قول يكى از اعضاى كتابخانه، جواب يك سؤال در چهار سال گذشته با جواب همان سؤال در حال حاضر يكى است، و اين جواب‏ها كارساز نيست. خواننده احتياج به راه حل‏هاى جديدترى دارد. با ورزش و خواندن قرآن همه مشكلات و انحرافات جنسى دختران و پسران جوان حل نمى‏شود.
از طرفى ديگر سياه و سفيد بودن نشريه باعث شده است پيام زن جذاب نباشد. انسان ابتدا چشمش چيزى را مى‏بيند و اگر جذب شد، مغز فرمان مى‏دهد آن را بخواند، از اين‏رو رنگى بودن نشريه خيلى مهم است.»

به نظر شما مقالات پيام زن وابسته به كدام حزب مى‏باشد؟

كاملاً مشخص است كه گردانندگان به حزب راست تمايل دارند و اين به خوبى از نويسندگان و مقالات روحانيون قابل درك است!
خانم «مرضيه دانش‏زاده» يكى از دانش‏آموختگان حوزه‏هاى علميه خواهران در مورد حوزوى بودن پيام زن چنين نظر مى‏دهد:
«با توجه به مقالات تخصصى و سنگينى كه در حوزه دين چاپ مى‏شود، در كل حدود 40 درصد نشريه، حوزوى به نظر مى‏آيد. با اينكه من حوزوى هستم، ولى دليل نمى‏شود بتوانم همه مطالب را به راحتى بفهمم. گاهى وقت‏ها مقالات براى من نيز سنگين است و چون كشش لازم را ندارد ديگر بقيه مقاله را نمى‏خوانم. مجله بايد سعى كند موضوعات دينى را با نگاه باز و قلم روان بنويسد تا مطلب قابل فهم و جذاب‏تر باشد. ديگر بخش‏هاى مجله قابل فهم است و خانم‏هاى خانه‏دار و ديپلمه مى‏توانند آن را بخوانند و متوجه شوند. به نظرم سطح مقالات دينى بايد پايين‏تر باشد تا قلم مجله يكدست شود.»

از ديدگاه شما پيام زن چه فرقى با يك فصلنامه تخصصى زنان و يا يك هفته‏نامه عمومى خانوادگى دارد؟

موضوعات پيام زن به نظر من خوب هستند به ويژه گزارش‏هاى اجتماعى در باره مشكلات زنان و دختران و يا بخش نقدهاى هنرى، اما مجلات خانوادگى خيلى متفاوت و سطح پايين هستند و فقط براى وقت‏گذرانى مناسب مى‏باشند. اما من هنگام خواندن پيام زن از آن استفاده مى‏كنم، به جز مقالات سنگينى كه فهم آن برايم دشوار است. فكر مى‏كنم نويسندگان آن بايد كارى كنند كه مخاطبان در طيف گسترده‏اى بتوانند از آن استفاده كنند.
مطرح كردن مشكلات اجتماعى و نشان دادن راه حل هم كارى است كه قبلاً در شماره‏هاى پيشين مجله نبود، ولى در شماره‏هاى اخير در گزارش دختران فرارى به خوبى ديده مى‏شود. نبايد فكر كرد كه خانواده‏هاى مذهبى لزومى به آشنايى با معضلات ندارند. مشكلاتى چون فرار دختران در جامعه فراگير شده و حتى كسانى كه درگير آن نيستند بايد با آن آشنا باشند و بخوانند. از اينكه مجله به چنين موضوعى پرداخت، خوشحال شدم.
در كل تنوع مطالب خوب است، ولى مى‏تواند متنوع‏تر و بهتر باشد، طورى كه عمومى‏تر شود.

روابط عمومى:

حجت الاسلام صادق گلزاده، مدير روابط عمومى و سردبير نشريه داخلى «پيام» در نخستين پرسش در مورد واحدهايى كه در دفتر تبليغات در ارتباط با زنان فعاليت مى‏كنند، مى‏گويد:
«اين واحدها را مى‏توان به متمركز و كاملاً اختصاصى (چون مجله پيام زن، واحد آموزشى خواهران و كتابخانه خواهران، كه عمده‏ترين نقش را در آنها كارمندان زن بر عهده دارند و) همچنين واحدهاى غير متمركز و به صورت مشترك نام برد.
در واحدهاى غير متمركز شايد فعاليت خانم‏ها به طور غير مستقيم باشد، ولى فعاليت‏هاى اينان نقش به‏سزايى در فرايند كار واحدها دارد، مثل همكارى‏هايى كه خواهران كارمند و غير كارمند با معاونت تبليغ، آموزش، پژوهش و مركز انتشارات دارند.»

نقش خواهران در روند برنامه‏هاى دفتر تبليغات چيست؟

اگر بخواهيم به بيان نقش زنانى كه در دفتر تبليغات ايفاى نقش مى‏كنند بپردازيم، بايد گفت:
1- يك گروه، مخاطبان اصلى ما هستند، مثل كارمندان و خانواده‏هاى آنان، يا گروهى مثل خواهرانى كه مخاطبان مبلّغ‏هاى دفتر هستند. نحوه تبليغ مبلّغى كه دفتر اعزام مى‏كند و همچنين كتابخانه و نشريه‏اى كه در اين مركز چاپ مى‏شود، به عنوان تبليغى براى مخاطبان ماست، مثل مجله «پيام زن» كه در حوزه انديشه دينى، مباحث زنان را جدى گرفته است و به عنوان بازوى تبليغى، خواهران ديگرى را به سوى خود جذب مى‏كند.
2. از نگرش دانش‏افزايى زنان، دفتر باعث افزايش دانش زنان در مراكز آموزش حوزوى و دانشگاهى است. همچنين پژوهش‏هايى در راستاى مسائل زنان دارد.
3. از ديد استفاده و به كارگيرى توانايى زنان، بايد به استفاده از اساتيد زن در تحصيلات حوزه و دانشگاه و همچنين به كارگيرى زنان نويسنده در نشرياتى مثل پيام زن اشاره كرد.
4. از نگاه اشتغال زنان، مى‏توان استخدام خواهران در چند بخش از واحدهاى دفتر تبليغات را عنوان كرد.
5. از نگرش توجه به خانواده طلاب و مبلّغان، اين مورد از فعاليت‏هاى آينده ماست كه بايد روى آن كار كنيم و مباحث تربيتى و آموزشى براى خانواده طلاب و همكاران داشته باشيم.

زنان به چه ميزان با نشريات دفتر همكارى دارند؟

در كل بيست نشريه توسط دفتر منتشر مى‏شود. البته برخى نشريات دفتر چون «نظامى گنجوى» و «شهريار» كه در كشور آذربايجان منتشر مى‏شود، به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى واگذار شده است.
فعاليت خواهران كارمند و نويسنده نيز در بعضى مجلات چون پيام زن بيشتر است و در برخى كمتر. نامه‏هايى كه به دفتر نشريات مى‏رسد نشان مى‏دهد شمار قابل توجهى از مخاطبان مجلات دفتر، خانم‏ها هستند.

نقش و جايگاه زنان از لحاظ حقوقى، عرفى و اجتماعى در دفتر تبليغات را چگونه ارزيابى مى‏كنيد؟

بر خلاف برداشت‏هايى كه مى‏شود خانم‏ها در دفتر تبليغات نقش بسيار مؤثرى دارند. البته در دفتر با توجه به ويژگى‏ها و خصوصياتى كه زنان دارند و حدودى كه اسلام براى آنان قائل است، از بانوان انتظار و توقع رعايت ملاحظات وجود دارد. برخى شعار مى‏دهند كه فضاى دفتر بسته است، ولى دفتر نه مدافع فضاى تحجر و نه مدافع فضاى سوءاستفاده از زنان است. شعار هميشگى دفتر تبليغات، استفاده صحيح از توانايى‏هاى بانوان با توجه به ويژگى‏هاى آنان است.

روابط عمومى به عنوان هسته مركزى و پل ارتباطى بين دفتر و ديگر مراكز چه خدماتى را براى ارتباط دادن و ارتقاى فرهنگى زنان كارمند با مراكز ديگر داشته است؟

روابط عمومى دفتر با مجلس شوراى اسلامى كه مركز قانونگذارى است، همچنين با مراكزى چون دانشگاه الزهرا، مركز مديريت خواهران حوزه، جامعة الزهرا و ... در ارتباط است و سعى دارد خواهران دفتر را با آنها آشنا و زمينه همكارى را فراهم كند. البته براى آشنايى و همكارى مفيدتر با چنين مراكزى، انگيزه و تلاش خود خواهران زمينه را فراهم مى‏كند. متأسفانه خواهران همكار در دفتر تبليغات، همكارى ايده‏آلى با روابط عمومى ندارند. خلأ همكارى و همفكرى در نشريه روابط عمومى «پيام» مشهود است.

معاونت پژوهش:

اين معاونت با داشتن پژوهشگاههاى مختلف، مديريت اطلاع‏رسانى، بانك اطلاع‏رسانى، كتابخانه و ... به محققان و دانش‏پژوهان خدمات ارزنده علمى پژوهشى، عرضه مى‏دارد.

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى:

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى با داشتن چهار پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامى، فقه و حقوق، تاريخ و سيره اهل بيت(ع)، پژوهشكده علوم و انديشه سياسى و چندين واحد پژوهشى ديگر تلاش مى‏كند در حوزه پژوهشى فعاليت‏هاى گسترده‏اى داشته باشد.
پژوهش‏هايى چون: حقوق مالى زوجين، ازدواج با غير مسلمان، بلوغ دختران، رشد جمعيت، تنظيم خانواده و سقط جنين، بارورى‏هاى پزشكى از پژوهشكده فقه و حقوق؛
نقش زنان در نهضت عاشورا، معرفى زنان نويسنده در فرهنگ مؤلفان اسلامى در پژوهشكده تاريخ و سيره اهل بيت(ع)؛
صورت‏بندى نظريه‏هاى اسلامى در باره زنان (فمينيسم و ديدگاههاى اسلامى) در پژوهشكده علوم و انديشه سياسى؛
سقط جنين از ديدگاه اخلاقى در پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامى؛
مسئله‏شناسى زنان در واحد پاسخگويى به مسائل مستحدثه دينى؛
تحقيق و تصحيح رساله‏ها و آراى فقهى نكاح موقت، تحقيق و تصحيح رساله و آراى ارث زنان در واحد احياى آثار اسلامى؛
گزينه خانواده و اجتماع (زنان، خانواده و جوانان) در معاونت اطلاع‏رسانى؛
نمايه مجله پيام زن در واحد اصطلاح‏نامه علوم اسلامى؛ به صورت كتاب و نرم‏افزار، از جمله پژوهش‏هاى اين معاونت در حوزه مسائل زنان است.

مديريت اطلاع‏رسانى:

اين مديريت با ساماندهى چندين سايت به امر اطلاع‏رسانى براى عموم مشغول است. فعاليت‏هاى هر كدام از پايگاه‏ها در خصوص مباحث زنان، هدف بررسى كاركرد اين مديريت است.
سايت مديريت اطلاع‏رسانى (قم سى تى) WWW.gomct.com
عناوينى كه در ارتباط با زنان در اين پايگاه موجود مى‏باشند عبارتند از:
موضوع «زن در تاريخ اسلام» با زيرمجموعه‏هاى: حضرت فاطمه زهرا(س) مادرى نمونه، نمونه‏هاى رفتارى حضرت فاطمه(س)، حضرت زهرا و جشن ازدواج، امام حسين(ع) و رابطه همسرى (رباب)، زن در نهضت عاشورا، فاطمه بنت اسد مهمان كعبه، حضرت فاطمه معصومه(س) كريمه اهل بيت، خانم ثقفى همسر امام خمينى، ام‏ايمن دختر اسماء بنت‏عميس - ام الحيت ام سلمه.
موضوع «زن از منظر فقه، حقوق و كلام»، با زيرمجموعه‏هاى: زن و قضاوت، زن و گواهى، حقوق زنان كارگر، زن در قانون اساسى، حق حضانت، دفاع از حقوق زن، احكام زنان، كنوانسيون رفع تبعيض از زنان.
موضوع «زن در عرصه فرهنگ» با عناوين: زن در فرهنگ اسلامى، عاشورا فقط كرامت حجاب، زنان و رسانه‏هاى جهانى، ديدگاه امام خمينى راجع به زنان‏
موضوع «زن در عرصه سياسى اجتماعى» با زيرمجموعه‏هاى: نقش بانوان در نهضت اسلامى، انتخابات و حضور بانوان، زنان و نظام اسلامى، مشاركت سياسى و اجتماعى، زنان در دفاع مقدس، زن سينما زندگى، زنان در صحنه‏هاى ورزشى.
«زن در عرصه اقتصاد» با موضوعاتى چون: مشاغل زنان در عرصه رسالت، توسعه اقتصادى و نقش زنان.
موضوع «زن و خانواده»: نقش مادرى زن، زن و آرامش خانواده، پيشوايان و همسردارى، نظر امام خمينى پيرامون خانواده، زن منشأ مهر و محبت و خانواده.
موضوع «زن مبارز و انقلاب»: خانم نواب همسر شهيد نواب صفوى، همسر شهيد محلاتى، همسر شهيد بروجردى، همسر شهيد آيت‏الله غفارى، همسر شهيد زين‏الدين.
«زن در تاريخ معاصر»: عزت‏الملوك كاوسى، زندگينامه شهيد فهيمه سيارى، زندگينامه بنت‏الهدى، زندگينامه بانو امين مجتهده زندگينامه زهرا حصارى.
موضوع «كتاب‏شناسى زنان»: كتب خارجى و ترجمه‏ها، كتاب‏شناسى موضوعى زنان.
موضوع «احكام»: احكام بانوان، احكام روابط زن و مرد، احكام روابط زن و شوهر.
«پرسش‏ها»: زن خوب براى مردان خوب يعنى چه؟، تفاوت ديه زن و مرد، تنبيه بدنى زنان، نيامدن نام حضرت فاطمه(س) در قرآن، حقوق همسران، فلسفه عِدّه، ازدواج مجدد، تفاوت ارث زن و مرد، تسلط مردان بر زنان.
«كتابخانه و كتاب‏شناسى» با زيرمجموعه‏هاى: بر زمين بانوى جهان فاطمه زهرا(س)، فضايل و مقامات فاطمه(س) از زنان ديگر، مصحف فاطمه(س) چيست؟، مصحف فاطمه از نگاه امامان، زندگينامه و كتاب‏شناسى حضرت زهرا(س).
«فضايل و مقامات كوثر قرآن»: حضرت فاطمه(س) از نگاه خورشيد، حضرت فاطمه(س) از زبان انديشمندان، فاطمه در حديث ديگران، صحاح ششگانه، آمنه(س) مادر خورشيد، حضرت خديجه(س) مادر امت، ام‏البنين.
موضوع «زنان برتر»: پاكيزگى گوهر صدف اعتبار قم حضرت معصومه(س)، مهتابى مغرب همسر امام كاظم(ع) محرم كوثر ام‏ايمن، فضه زهرا(س) ستاره‏اى از آفريقا، بانوى بهشتى، مناظره در زمينه اجراى عدالت در ميان زنان.
موضوع «آداب» با دو زيرمجموعه:
1- آداب عمومى: آراستگى در اسلام؛ در باره وظايف كسى كه تنها غذا مى‏خورد؛ آدابى كه به دليل اجتماعى و مشاركت در غذا، علاوه بر آداب ديگر بايد رعايت شود؛ در آداب غذا دادن؛ در آداب امور متفرقه؛ آداب سفر و ...
2- آداب ازدواج: مقدمه، در تشويق به ازدواج، در باره آنچه از حالات زن و شرايط عقد بايد رعايت شود، در آداب معاشرت و آنچه در دوران ازدواج زن و مرد بايد مراعات شود.

سايت بلاغ: WWW. balagh.net
WWW. balagh.org

موضوع «خانواده و اجتماع»: زن و پوشش (شخصيت‏شناسى زنان در قصه‏هاى قرآن، نگاهى به آفرينش زن با توجه به داستان آدم و حوا در قرآن)، اسلام و حقوق زنان، زنان برتر، آداب، احكام، پرسش و پاسخ، كتابخانه و كتاب‏شناسى.
موضوع «اسلام و حقوق زنان» با زيرمجموعه‏هاى: نگاهى به مبانى كنوانسيون رفع هر گونه تبعيض عليه زنان، پژوهشى در قضاوت زنان، بررسى ارزش شهادت زن در قوانين، شايستگى زنان براى عهده‏دار شدن قضاوت، گزارشى از آرا و ديدگاهها در باب داورى زنان، تحقيقى در باره ارث و قسامه و قضاوت زن و نظر مقدس اردبيلى، بررسى قضاوت ديه زن و مرد در قانون، بررسى تفاوت اجراى حكم قصاص در مورد زن و مرد، ارث زن از همه دارايى شوهر يا بخشى از آن، حقوق و تكاليف زن از ديدگاه اسلام و استقلال مالى، اطاعت از شوهر، چالش‏هاى كنفوانسيون رفع هر گونه تبعيض عليه زنان، شايستگى زنان براى قضاوت و مناسب رسمى، فمينيسم، علم‏آموزى زن از ديدگاه اسلام.

سايت شارح: WWW. shareh.com

مجموعه زن در خصوص مسائل زنان و مقالاتى چون: زينب آموزگار حيا و پاكدامنى، سيده نفسيه شكوفه‏اى در گلستان عترت، نشريه كوثر (در خصوص حضرت معصومه(س) و مطالعه در مسائل زنان، نشريه ياس (در خصوص مسائل زنان).

سايت منجى:

احاديث مربوط به مباحث زنان از جمله ارزش‏هاى خانوادگى عترت، روايت اينكه 55 نفر از اصحاب امام زمان(عج) زن هستند، تبيين و تحليل ايده حضرت مهدى(عج)، حقوق زنان در عصر ظهور، پرسش و پاسخ و بررسى تعداد زنان در ميان اصحاب امام زمان(عج).
مؤسسه فرهنگى انتظار نور و مركز فرهنگ و معارف قرآن از جمله مؤسسه‏هاى پژوهشى وابسته به دفتر تبليغات مى‏باشند.
سايت اين دو مركز توسط همين مديريت ساماندهى شده است، با نشانى:
www.maarefquran.comWWW.bustaneketab.com ,
مركز انتشارات بوستان كتاب و همچنين مؤسسه آموزش عالى باقرالعلوم نيز با نشانى‏هاى: , www.bou.ac.irwww.bustaneketab.com

بانك اطلاعات:

حجت‏الاسلام «سيدتقى واردى»، مدير بانك اطلاعات در زيرمجموعه معاونت پژوهشى در مورد آغاز به كار اين بانك و چگونگى خدمات‏رسانى به خواهران متقاضى مى‏گويد:
«بانك اطلاعات در سال 1373 با اطلاع‏رسانى رايانه‏اى منابع اسلامى كار خود را آغاز كرد. سپس با فراهم‏آورى امكانات بيشتر از جمله توليد نرم‏افزارهاى غنى‏تر و جامع‏تر، دامنه فعاليت‏هاى خود را افزون بر رشته‏هاى مختلف علوم اسلامى، به رشته‏هاى علوم انسانى و اطلاعات عمومى گسترش داد. در حال حاضر اطلاع‏رسانى رايانه‏اى در رشته‏هاى زير مى‏باشد:
1- قرآن، تفاسير و علوم قرآنى؛
2- شرح حال، تاريخ و سيره؛
3- احاديث و روايات اسلامى؛
4- فقه و اصول فقه؛
5 - كلام، فلسفه، منطق و عرفان؛
6- مجموعه آثار بزرگان؛
7- ادبيات و لغت‏نامه‏ها؛
8 - كتاب‏شناسى؛
9- مطبوعات و نشريات، همچنين فروش و
توزيع CD و امانت آن (CDكلوپ).

در سال 1375 با تجهيز امكانات بيشتر و موقعيت مكانى جديد، امكان گرفتن اطلاعات براى خواهران نيز فراهم شد. چگونگى مراجعه خواهران به صورت حضورى و غير حضورى است. در مراجعه حضورى متصدى هر بخش اطلاعات لازم را به درخواست كننده مى‏دهد. در صورتى كه مراجعه‏كننده احتياج به مشاوره داشته باشد، متصدى بخش به عنوان مشاور در مورد بخش مربوطه، اطلاعات مفيدى به آنها خواهد داد.
اما در مراجعه غير حضورى كه به صورت تلفن، پست و ايميل مى‏باشد، چون اكثر درخواست‏كنندگان از راه دور تماس مى‏گيرند، متصدى خاصى پاسخ مراجعان غير حضورى را مى‏دهد. بيشترين متقاضى‏هاى ما از تهران هستند و پس از آن استان‏هاى مازندران، خوزستان، اصفهان، مركزى، آذربايجان شرقى و غربى بيشترين مراجعه‏كنندگان را دارند.»

به نظر شما نحوه استفاده خواهران و رضايت آنها از خدمات‏دهى به چه ميزانى است؟

به توصيه مقام معظم رهبرى در ارتباط با نهضت نرم‏افزارى و حركت كشور به اين سمت و سو، و با همت دفتر تبليغات، مشكلات بسيارى از دانش‏پژوهان و بخصوص خواهران در ارتباط با آگاهى و دانش حل شد.
در مورد مراجعه‏كنندگان خواهر فكر مى‏كنم راضى باشند اما خود ما راضى نيستيم و معتقديم در مركز معرفت و دانش در حوزه علميه قم (ام‏القراى كشورهاى اسلامى و شيعى است) اين خدمات مى‏تواند در سطح بسيار بالاتر و وسيع‏ترى به مراجعه‏كنندگان ارائه شود.

به طور متوسط مراجعات خواهران به اين واحد چقدر مى‏باشد؟

مراجعان بانك اطلاعات در هر ماه حدود دو هزار نفر مى‏باشد. از اين تعداد در بخش حضورى تقريباً 50 درصد خانم‏ها مراجعه مى‏كنند. البته غير از اين تعداد گاه تا دو هزار نفر ديگر هم مى‏آيند كه يا اطلاعات لازم را در باره آنها نداريم و يا اينكه كارشان موردى است و سريع يادداشت مى‏كنند و مى‏روند. در بخش CD كلوپ هم، خواهران مراجع حدود 20 درصد كل مراجعه‏كنندگان را تشكيل مى‏دهند.
در بخش اطلاع‏رسانى غير حضورى خانم‏ها آمار قابل توجهى دارند و گاه 80 درصد درخواست‏كنندگان خانم‏ها هستند.

قصد نداريد در آينده امكانات بيشترى براى خواهران اختصاص دهيد؟

اين واحد مركزى براى دانش‏پژوهان و دانشجويان است و خانواده‏ها با خيالى آسوده دختران خود را از قم و ديگر شهرها به اينجا مى‏فرستند. اكثر متصديان بخش‏ها هم روحانى هستند.
البته پيشنهاد من اين است كه دفتر تبليغات اسلامى مكانى براى اطلاع‏رسانى خواهران فراهم كند كه متصديان آن خانم باشند. در ضمن راه‏اندازى سالن مطالعه رايانه‏اى براى بانوان مى‏تواند بسيار مفيد باشد. قصد داريم در آينده نزديك بخش اطلاع‏رسانى اينترنتى را هم راه‏اندازى كنيم.

كتابخانه:

اداره امور كتابخانه‏ها زير نظر مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى در معاونت پژوهش مى‏باشد. دفتر تبليغات با چندين كتابخانه به برادران و خواهران خدمات‏دهى مى‏كند.
1- كتابخانه حوزويان با 5 هزار عنوان كتاب درسى حوزوى از پايه يك تا عالى‏ترين سطح حوزه.
2- كتابخانه عمومى برادران با 18 هزار عنوان كتاب.
3- كتابخانه امانى برادران با 22 هزار عنوان.
4- كتابخانه اهل قلم با 12 هزار عنوان.
5- مركز اسناد و نسخ خطى با 1032 عنوان نسخه نفيس خطى.
6- مخزن نسخ چاپ سنگى.
7- كتابخانه عمومى و امانى خواهران.
8- خانه مطبوعات با صدها عنوان نشريه و روزنامه.
9- كتابخانه مرجع بانوان شامل 8 هزار عنوان‏

كتاب.

كتابخانه عمومى و امانى خواهران از سال 1366 راه‏اندازى شده و عموم خواهران سطح پيش‏دانشگاهى به بالا مى‏توانند از آن استفاده كنند. كتابخانه بيش از 500 عضو دارد كه با پذيرش در مهرماه هر سال، در دو نوبت صبح و بعدازظهر از ساعت 8 الى 13 و 14 الى 19 در دو بخش عمومى و امانى خدمات‏دهى مى‏شوند.
كتابخانه مرجع خواهران نيز جهت استفاده خواهران از سطح كارشناسى و طلبه‏هاى سطح 3 به بالا به تازگى راه‏اندازى شده و ويژه دانش‏پژوهان و محققانى است كه در حال نگارش پايان‏نامه كارشناسى ارشد و ... هستند.
كتابخانه عمومى و امانى خواهران دفتر تبليغات نه تنها به اعضاى خود در شهر قم بلكه به محققانى كه از ديگر شهرها مى‏آيند، با ارائه كارت معتبر جهت استفاده از كتاب‏ها در سالن مطالعه، خدمات‏دهى مى‏كند.
خانم «فاطمه رضاقلى‏بيگى» دانشجوى سال سوم رشته مترجمى زبان انگليسى كه به مدت 6 سال است عضو كتابخانه مى‏باشد، در مورد نحوه دسترسى به كتاب‏هاى مرجع مى‏گويد: «اين كتابخانه از لحاظ مرجع و منبع، كتابخانه‏اى نسبتاً خوب در سطح استان قم است، حتى مراجعه‏كنندگان بسيارى از شهرهاى ديگر دارد اما متأسفانه در دو سال اخير فهرست‏نويسى كتاب‏هاى مرجع، بسيارى از مراجعه‏كنندگان را با نارضايتى و نااميدى روبه‏رو ساخته است. خوب بود فهرست‏بندى را در تابستان و زمانى كه مراجعه كمتر بود انجام مى‏دادند، در حالى كه اين كار در سال تحصيلى صورت گرفته كه باعث بروز مشكلات بسيارى براى محققان و خواهرانى كه در حال نگارش پايان‏نامه هستند، شده است.»

از فضا و موقعيت مكانى فعلى كتابخانه و ساعات كار آن راضى هستيد؟

متأسفانه كتابخانه پذيرش بسيار بالايى دارد و همين امر فضاى كتابخانه را بسيار شلوغ كرده و بازدهى براى مراجعان كمتر شده است. كتابخانه حداكثر 120 نفر ظرفيت دارد و سر و صداهاى مختلف از جمله صداهاى جانبى كه از خيابان و كوچه شلوغ مجاور مى‏آيد باعث عدم تمركز حواس افراد در حال مطالعه مى‏شود. از طرفى وقتى هر متقاضى فقط مى‏تواند از يك نوبت كارى كتابخانه استفاده كند، اين محدوديت، براى ما ايجاد مشكل مى‏كند. بهتر بود در صورت تمايل برخى اعضا، امكان استفاده از نوبت صبح و بعدازظهر با هم امكان‏پذير بود.
خانم «زهرا واعظى» كه دو سال است عضو كتابخانه مى‏باشد و براى كنكور مطالعه مى‏كند مى‏گويد: «به دليل قرار گرفتن كتابخانه در مركز شهر، متقاضى زيادى دارد، ولى مكان آن بسيار كوچك است و بايد مسئولان براى گسترده كردن اين مكان فكر اساسى بكنند. از لحاظ دسترسى به كتاب‏هاى مرجع بسيار خوب و غنى است به ويژه در بخش عمومى كه در حد مطلوب است اما در بخش امانى به دليل فهرست‏نويسى به ما كتاب نمى‏دهند و همين امر مراجعه‏كنندگان بسيارى را با مشكل روبه‏رو كرده است.
كتاب‏هاى كنكور در بين متقاضيان خواهان بيشترى دارد، ولى تعداد اين كتاب‏ها محدود است، به ويژه در رشته هنر، كامپيوتر و كار و دانش، كتاب بسيار كم است. خواهرانى كه مى‏خواهند در اين رشته‏ها كنكور بدهند با كمبود كتاب روبه‏رو هستند.»

واحد پاسخ به سؤالات:

واحد پاسخ به سؤالات از سال 1362 با مسئوليت حجت‏الاسلام «محمدباقر شريعتى‏سبزوارى» راه‏اندازى شده و فعاليت خود را با پاسخگويى به پرسش‏هاى اعتقادى، اجتماعى، تاريخى، فلسفى، كلامى و مشاوره در زمينه مشكلات خانوادگى آغاز كرده است.

فعاليت اين واحد و نحوه پاسخگويى به سؤالات خواهران در طول بيست سالى كه مسئول واحد بوديد، به چه صورتى بود؟

مرحوم آيت‏اللَّه محمد عبايى، رئيس وقت دفتر تبليغات در سال 1361 بر راه‏اندازى واحد پاسخ به سؤالات بسيار تأكيد داشتند. به همت ايشان و دوستان ديگر واحد راه‏اندازى شد و به سؤالات مراجعان به صورت تلفنى، كتبى و حضورى پاسخ داده مى‏شود.
در سال‏هاى نخست فقط دانش‏پژوهان آموزش و پرورش را تحت پوشش قرار داديم، سپس دامنه فعاليت‏هايمان را گسترش داده و دانشگاهها و ديگر مراكز علمى و فرهنگى را نيز پوشش داديم. از اوّل مهرماه هر سال اطلاعيه خود را به مدارس و دانشگاهها مبنى بر آماده بودن واحد براى پاسخگويى به سؤالات فقهى، كلامى، اعتقادى، خانوادگى و ... مى‏فرستاديم و از ماه آبان به بعد موج سؤالات از مراكز مختلف به واحد سرازير مى‏شد. البته خواهران بيشتر از طريق تلفن از توان پاسخگويى واحد استفاده مى‏كردند و بيشترين سؤالات‏شان در مورد مسائل فقهى و مشاوره‏اى بود. گاهى در باره مسائل تربيتى، روان‏شناسى كودكان، شيوه آموزش حوزوى و روش تدريس، مسائل اجتماعى و تاريخى مى‏پرسيدند. از آن جا كه سؤالات تلفنى خواهران را بيشتر خودم جواب مى‏دادم، در مورد ازدواج اجبارى، خودكشى و مسائل خانوادگى مشاوره‏هاى تلفنى بسيارى از سوى خانم‏ها داشتيم.

خواهرانى كه مى‏خواستند مراجعه حضورى داشته باشند، چگونه سؤالات خود را مطرح مى‏كردند؟

در هر هفته تقريباً سه مورد مراجعه حضورى از قم و شهرستان داشتيم. گاهى كه مسائل خانوادگى مطرح بود، خانم‏ها به همراه همسران خود به واحد مى‏آمدند و به آنها مشاوره مى‏داديم. البته افراد مختلفى را براى پاسخگويى امتحان كرديم و در نهايت چند نفر به عنوان متخصص در هر رشته به سؤالات پاسخ مى‏دادند.

آيا براى راهنمايى بيشتر مراجعان، جزواتى را هم منتشر كرديد؟

بله تا كنون 227 جزوه در موضوعات مختلف اعتقادى، اجتماعى، تاريخى، فلسفى، كلامى، مشاوره‏هاى خانوادگى، حقوقى و ... در اين واحد چاپ شده است كه جا دارد در همين جا از زحمات بسيار مرحوم حجت‏الاسلام شيخ يحيى سلطانى در امر جزوه‏نويسى براى اين واحد نيز قدردانى شود.
حجت‏الاسلام «حسين ديبا» كه از سال 1382 مسئوليت واحد پاسخ به سؤالات را پس از آقاى شريعتى به عهده گرفته است، در مورد نحوه پاسخگويى حضورى خواهران پس از انتقال واحد به ساختمان اصلى دفتر تبليغات مى‏گويد:
«در ساختمان جديد امكان پاسخگويى حضورى به خانم‏ها وجود ندارد و بيشتر سؤالات به صورت تلفنى مطرح مى‏شود. 35 تلفن‏ها هم از سوى خانم‏ها و از شهر قم و تهران مى‏باشد. بيشترين ارتباط از سوى دانشجويان و طلاب است، ولى زنان خانه‏دار و شاغل نيز با واحد در ارتباط هستند. در حال حاضر خانم‏ها فقط از طريق تلفن و مكاتبه مى‏توانند جواب سؤالات‏شان را از محققان در گروههاى چهارگانه فقه، تاريخ و سيره اهل‏بيت، كلام و اعتقادات و فلسفه، اخلاق و مشاوره تربيتى بگيرند. از ابتداى فعاليت واحد تا به حال 152 هزار سؤال كتبى پاسخ داده شده است.»
در زمان تصدى شما چه فعاليت‏هايى براى ارتقا كيفيت پاسخگويى صورت گرفته است؟
مهم‏ترين كارى كه در حال انجام است، سرمايه‏گذارى روى برنامه نرم‏افزارى براى بازيابى سؤالات و پاسخ‏هاى قبلى براى جلوگيرى از كار تكرارى است. ديگر اينكه سعى مى‏كنيم در نامه‏هاى كتبى، جواب را به صورت علمى‏ترى مطرح كنيم تا متقاضيان در نامه‏هاى بعدى، سؤالات خود را در سطح بالاترى عنوان كنند. همچنين موضوعات مهمى را به صورت كتاب در آورده‏ايم مثل «فقه و كلام» و «توبه و ارتداد» تا قابل استفاده براى همگان باشد.

نشريات:

فصلنامه «نقد و نظر» و دوماهنامه «آينه پژوهش» ويژه نقد كتاب و كتاب‏شناسى و اطلاع‏رسانى در حوزه فرهنگ اسلامى از نشرياتى هستند كه زير نظر معاونت پژوهش منتشر مى‏شوند.
آقاى «يداللَّه جنتى» مدير اجرايى نشريه «آينه پژوهش»، در مورد مقالاتى كه تا به حال در باره زنان در اين نشريه چاپ شده است، مى‏گويد: «جداى از گزارش و معرفى‏هايى در مورد كتاب‏هايى كه زنان نوشته‏اند و يا كتاب‏هايى كه در باره آنان وجود دارد، عناوين مقالاتى كه در باره زنان در آينه پژوهش منتشر شده، عبارتند از: پژوهشگونه‏اى در باره مصحف فاطمه(س)؛ نقد و معرفى كتاب: فاطمه(س) در آينه كتاب، نقش زنان در نشر حديث، نگاهى به كتاب الجهود الطميه للمرأة، بررسى كتاب مسند فاطمه الزهرا(س)، سيرى در المفصل فى احكام المرأة و البيت‏المسلم، سيرى در تحريرالمرأة فى عصر الرسالة، مسئله حجاب و تأثير انديشه‏هاى قاسم امين مصرى در ايران، اعلام‏النساء المؤمنات، قرائة جديدة لفقه المرأة الحقوقى، بلوغ دختران، زن، عناية النساء بالحديث النبوى، گزارشى از عقايد النساء، ديوان پروين اعتصامى؛ و نيز كتابشناسى:
كتابشناسى زينب كبرا(س)، كتب تراجم زنان، حجاب، و استدراك كتابشناسى حجاب.»
وى در مورد نويسندگان زن اين نشريه از خانم‏ها رضوان مساح، رؤيا برادر، نوش‏آفرين انصارى، سكينه سلمان‏ماهينى، سهيلا پيروزفر، شادى نفيسى، فائزه اركان، فاطمه تهامى، پروين تاج‏بخش، زهرا خسروى، اعظم پويا و معصومه شريفى نام مى‏برد.

معاونت آموزش‏

اين معاونت با همت گماشتن به امر آموزش در سطح حوزه و دانشگاه، در دو واحد آموزش حوزوى و دانشگاهى، گام مهمى در امر آموزش خواهران در سطح كشور برمى‏دارد.

مؤسسه آموزش‏عالى باقرالعلوم:

مؤسسه باقرالعلوم به عنوان دانشگاهى غير دولتى و غير انتفاعى از سال 1371 با تصويب شوراى گسترش آموزش‏عالى، به جذب رسمى دانشجو مشغول است. اين مؤسسه به منظور آشنايى با بنيادهاى معرفتى حوزه‏هاى علميه در عرصه‏هاى مختلف علوم انسانى و توليد نظريه‏هاى بومى و دينى و تربيت نيروى انسانى، جهت توزيع و گسترش فرهنگ دينى در كانون‏هاى علمى از سال 1363 فعاليت خود را آغاز كرد.
رئيس دانشگاه از سوى رياست دفتر تبليغات اسلامى معرفى و توسط وزير علوم، تحقيقات و فن‏آورى منصوب مى‏شود.
اين مؤسسه در چهار رشته تحصيلى از طريق آزمون سراسرى به جذب دانشجو مشغول است. رشته علوم سياسى در سه مقطع كارشناسى، كارشناسى ارشد و دكترا؛ رشته تاريخ در مقطع كارشناسى و كارشناسى ارشد؛ رشته فلسفه و كلام اسلامى در مقطع كارشناسى ارشد؛ و رشته علوم اجتماعى در مقطع كارشناسى.
كل پذيرفته‏شدگان اين دانشگاه تا نيمه دوم سال 1383، 1061 نفر مى‏باشند كه از اين تعداد 397 نفر خواهرند و مجموعاً 434 نفر از آنان تا به حال فارغ‏التحصيل شده‏اند كه 100 نفر از آنان زن بوده است. كل كلاس‏هاى خواهران در نوبت صبح و كلاس‏هاى برادران در نوبت بعدازظهر ارائه مى‏شود.
اين دانشگاه علاوه بر بخش آموزش، مركز آموزش زبان‏هاى خارجى را نيز راه‏اندازى كرده است. اين مركز براى آموزش زبان دوم به طلاب حوزه‏هاى علميه، ترجمه متون خارجى، استفاده روحانيون از منابع خارجى و حضور در عرصه‏هاى تبليغى خارج از كشور تأسيس شده، و تاكنون توانسته است دو هزار روحانى را در اين زمينه آموزش دهد. اكنون در اين مركز زبان‏هاى انگليسى، عربى و فرانسوى آموزش داده مى‏شود؛ در آينده زبان‏هاى اسپانيولى، روسى، آلمانى و چينى نيز راه‏اندازى خواهد شد.
تا به حال 354 نفر از خواهران دانشجو در سطح كارشناسى و 42 نفر در سطح كارشناسى ارشد در مركز آموزش زبان‏هاى خارجى دانشگاه باقرالعلوم پذيرفته شده و به آموزش زبان خارجى مشغولند.
در بخش پژوهش دانشگاه، هدف ايجاد روحيه پژوهشگرى در طلاب و دانشجويان است تا در سير تحول و پژوهش به دوره‏اى از حيات اجتماعى و فرهنگى برسند كه بتوانند در زمينه علوم دينى ثمربخش باشند.
فصلنامه «علوم سياسى» و «تاريخ اسلام» نشريات تخصصى مؤسسه باقرالعلوم مى‏باشند.
كتابخانه تخصصى مؤسسه با 234 عنوان نشريه و 23650 عنوان كتاب در بيش از 50 هزار جلد به دانشجويان و طلاب خدمات‏دهى مى‏كند.
واحد اطلاع‏رسانى نيز با برنامه‏ها و نرم‏افزارهاى متنوع به اساتيد، دانشجويان و كارمندان خدمات‏دهى مى‏كند.
گروه كارورزى ترجمه اين دانشگاه نيز با هدف آشناسازى دانشجويان با مهارت و فن ترجمه و تعميق روح پژوهشگرى در قالب كلاس‏هاى كارورزى، تأليف و ترجمه كتب مشغول فعاليت است.
واحد برگزارى همايش‏ها و سمينارهاى علمى نيز تاكنون سه همايش سراسرى و 25 سمينار علمى برگزار كرده است.
مؤسسه تا به حال علاوه بر چاپ 15 جلد كتاب در موضوعات مختلف، توانسته است موفقيت‏هاى بسيارى را در كارنامه خود ثبت كند؛ از جمله احراز رتبه در جشنواره نهج‏البلاغه، همايش سيره و انديشه امام على، جشنواره خوارزمى، مجمع سراسرى طلاب و دانشجويان ممتاز بسيجى، جشنواره مطبوعات، كنگره امام على(ع) و تجلى ولايت، همايش پژوهش‏هاى برتر دين، كتاب سال دانشجويى و ... همچنين كسب مقام اوّل از نظر درصد قبولى در آزمون كارشناسى ارشد در سطح استان قم، مقام دوم از نظر درصد قبولى در آزمون كارشناسى ارشد در سطح كشور در كنكور سال 1380.
خانم «فاطمه رجبى» تنها عضو هيئت علمى زن و يكى از اساتيد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در مورد انگيزه تأسيس دانشگاه توسط دفتر تبليغات و نحوه پذيرش دانشجو مى‏گويد:
«هدف آشنايى طلبه‏ها با علوم جديد بود و پيوند دروس حوزوى و دانشگاهى براى حل مشكلات و معضلات اجتماع بر مبناى اسلام.
شرايط پذيرش آقايان، داشتن مدرك سطح 2 و يا پايه 6 حوزه است و خانم‏ها، داشتن ديپلم متوسطه و يا سطح 2 حوزه.
از سال 75 كه پذيرش خانم‏ها توسط دانشگاه اعلام شد؛ شرط پذيرش، حوزوى بودن خانواده‏هاى خواهران اعلام شد چرا كه هدف اين بود سطح علمى خانواده‏هاى طلاب توسط يك دانشگاه خاص تقويت شود.»
وى در مورد تفاوت‏هاى شيوه آموزش دانشگاه با ديگر دانشگاههاى كشور مى‏افزايد: «افرادى كه طلبه نيستند و پس از گرفتن ديپلم به دليل علاقه‏مندى به اين دانشگاه مى‏آيند، موظف به گذراندن 32 واحد دروس حوزوى علاوه بر دروس تأييد شده از سوى آموزش عالى مى‏باشند. در مقطع كارشناسى ارشد نيز گذراندن 12 واحد دروس حوزوى، افزون بر دروس تعيين‏شده، الزامى است. هر چند در دفترچه‏هاى كنكور به اين موارد اشاره شده است، ولى برخى دانشجويان پس از ثبت‏نام نسبت به گذراندن واحدهاى اجبارى حوزوى اعتراض مى‏كنند.
اما خواهران و يا برادرانى كه پيشتر طلبه بوده و بعد در دانشگاه پذيرفته مى‏شوند، اجبارى به گذراندن اين واحدها ندارند؛ در عوض بايد هر سال نمرات پيشرفت در حوزه خود را به دانشگاه ارائه دهند. در صورتى كه پيشرفتى نداشته باشند، به آنها اجازه ادامه تحصيل داده نمى‏شود. بلكه بايد با گرفتن مرخصى تحصيلى، اقدام به آماده‏سازى نمرات حوزه از مراكزى كه در آنجا تحصيلات حوزوى‏شان را مى‏گذرانند، بنمايند.»

به نظر شما خانم‏ها بيشتر تمايل به تحصيل در اين دانشگاه را دارند و يا آقايان؟

با تغييراتى كه رهبر انقلاب در تركيب هيئت امنا و مسئول دفتر تبليغات داشته، روند آموزشى و ادارى دانشگاه نيز دگرگونى‏هايى پيدا كرد. با توجه به اينكه خواهران طلبه پس از گذراندن تمام واحدهاى تحصيلى، مدرك رسمى معادل با كارشناسى را دريافت مى‏كنند، به تازگى خواهران حوزوى استقبال كمترى از اين دانشگاه مى‏كنند؛ در عوض خواهران ديپلمه و غير حوزوى، خواهان تحصيل در دانشگاه هستند؛ به همين علت تصميم بر اين است كه در آينده، ديگر در مقطع كارشناسى پذيرش نداشته باشيم، بلكه فقط در مقطع كارشناسى ارشد و دكترا ثبت‏نام كنيم. البته برخى خواهران طلبه با وجود داشتن مدرك معتبر حوزه هنوز علاقه‏مند به تحصيل در مقطع كارشناسى دانشگاه هستند؛ علت اين است كه مدرك خواهران حوزه، ليسانس عمومى است و نام رشته ندارد، اما بعضى از فارغ‏التحصيلان حوزه با تحصيلات دانشگاهى مى‏خواهند افزون بر افزايش سطح علمى خود، نام رشته و گرايش خاصى را در مدرك تحصيلى‏شان داشته باشند.
اما در مورد برادران طلبه چون در سطح حوزوى، گرايش در مدرك تحصيلى قيد مى‏شود، تمايل كمترى به خواندن دروس دانشگاهى در مقطع كارشناسى دارند و با مدرك حوزوى بيشتر جذب تحصيل در مقاطع بالاتر از كارشناسى مى‏شوند.
در صورت حذف آموزش در مقطع كارشناسى، تكليف خواهران (چه حوزوى و چه ديپلمه) كه تمايل به تحصيل در اين دانشگاه دارند، چه مى‏شود؟
البته ما نيز مخالف برداشتن مقطع كارشناسى هستيم، ولى در عمل سه سال است كه در اين مقطع پذيرش نداريم. خانواده‏هاى طلاب نيز علاقه‏مند هستند كه دختران‏شان در محيطى سالم و داراى امنيت چون اين مؤسسه تحصيل كنند. در گروه معارف طرحى را ارائه داديم تا به دليل امكانات كمى كه براى ادامه تحصيل خواهران در دانشگاه وجود دارد، بتوانيم براى خواهران طلبه كه دوره سطح 2 را (كه معادل ليسانس عمومى است) گذرانده‏اند، كارى انجام دهيم. طرح اين بود كه نخست براى خواهران از مقطع كارشناسى دانشجو بگيريم بعد از ورود به دانشگاه، دو ترم كامل دروس حوزه را بخوانند، سپس همراه با دروس دانشگاهى 8 واحد هم درس حوزه بخوانند تا وقتى مى‏خواهند در مقطع كارشناسى ارشد ادامه تحصيل دهند، در شرايط مساوى با آقايان و با آمادگى كامل علمى دانشگاهى و حوزوى بتوانند وارد مقطع كارشناسى ارشد شوند.

با توجه به اينكه هم استاد حوزه هستيد و هم دانشگاه، نظرتان در مورد ادغام تحصيلات و گرايش فارغ‏التحصيلان دانشگاهى به سمت دروس حوزوى و برعكس چيست؟

بعد از انقلاب گرايش شديدى ميان دانشجويان براى تحصيلات حوزوى ديده مى‏شود و مراجعاتى صورت مى‏گيرد، ولى امكانات پذيرش از سوى حوزه كافى نيست. گرايش از سوى خانم‏ها بيشتر است و بايد توجه بيشترى به آنان بشود.
آقايان مى‏توانند از حوزه‏هاى آزاد دروس حوزه استفاده كنند، سپس با امتحان كلى، سطح حوزوى خود را از 2 به 3 و 4 برسانند؛ ولى چون براى خانم‏ها حوزه‏هاى آزاد درس نيست، مجبورند به صورت خصوصى از محضر اساتيد حوزه بهره بگيرند. با اين وجود مسئولان حوزه براى كسانى كه حتى تا سطح دكترا مدرك دانشگاهى گرفته‏اند و حال مى‏خواهند به دليل علاقه وارد حوزه شوند، فكرى نكرده‏اند. اما به دليل احساس نيازى كه در جامعه وجود دارد و انگيزه‏هاى برخى از دانشجويان به ادامه موازى تحصيل در حوزه، بايد فكرى براى اين قشر داشته باشيم. كسانى كه مى‏خواهند از تحصيلات حوزوى به دانشگاه بروند با رسمى شدن مدرك حوزوى ديگر مشكلى ندارند و مى‏توانند با آن مدرك در هر كدام از رشته‏هاى كارشناسى ارشد كه بخواهند ثبت‏نام كنند، در صورتى كه در گذشته با مدرك حوزوى فقط مى‏توانستند در رشته‏هاى فقه و اصول، و الهيات شركت كنند. در حال حاضر طورى شده كه گاه حوزه نردبان دانشگاه شده است؛ اما اگر يك تحصيل‏كرده دانشگاهى متمايل به تحصيل در حوزه باشد، شرايط به صورت نهادينه براى او فراهم نيست.
پس ابتدا بايد زمينه‏هاى فكرى و برنامه‏هاى اجرايى براى جذب علاقه‏مندان دروس حوزوى در سطح حوزه فراهم شود، سپس فعاليت‏هاى جذب هر چه بيشتر دانشجويان براى تحصيلات علوم دينى فراهم آيد تا فارغ‏التحصيلان دانشگاهى در صورت پذيرش در حوزه با توجه به رشته تحصيلى خود، دوباره برخى دروس عمومى و تكرارى را در حوزه نگذرانند.

خانم رجبى، شما تنها عضو هيأت علمى زن و تنها معاون خانم گروه معارف مى‏باشيد، نظرتان نسبت به اينكه در ميان هيأت علمى دانشگاه، همچنين مديران و معاونان گروهها هيچ خانم ديگرى وجود ندارد، چيست؟

پذيرش برادران از سال 1371 شروع شده و پذيرش خواهران از سال 1375. فكر مى‏كنم در آن چهار سال مديران، معاونت‏ها و مسئولان آموزشى مشخص شده بودند، بعد كم كم با آمدن خواهران دانشجو به دليل احساس نياز، مدير آموزش خانم و سپس مسئول امور امتحانات و مسئول واحد اطلاع‏رسانى و كتابدار خانم استخدام شدند.
در واقع مسئولان دانشگاه در ابتداى امر به اين فكر نبودند كه در زمينه مديريت از خواهران استفاده كنند. البته طرحى هم ارائه شده است كه آموزش خواهران و برادران كاملاً از هم جدا شده و تحت عنوان دانشكده به طور مستقل عمل كند.
در مورد عملكرد دفتر تبليغات و امكانات موجود دفتر براى اداره بهتر دانشگاه و تخصيص امكانات رفاهى به دانشجويان چه نظرى داريد؟
امكانات دفتر تبليغات زياد است، ولى متأسفانه ارتباط درستى بين واحدهاى مختلف آن وجود ندارد و بايد برنامه‏ريزى درستى انجام شود تا از استعدادهاى هر بخش به خوبى استفاده شود. ظرفيت انسانى و مالى خوبى وجود دارد، ولى مديريت‏هاى خوبى براى استفاده از استعدادهاى موجود در دفتر تبليغات موجود نيست. واحدهاى مختلف دفتر از كار يكديگر اطلاعى ندارند، مثلاً با توجه به سابقه تدريس در مركز آموزش خواهران، همه و حتى برخى پرسنل دفتر گمان مى‏كنند آن واحد يك دفتر تبليغات مستقل است و همه امكانات را دارد؛ در صورتى كه آنجا فقط واحد آموزش خواهران دفتر تبليغات است. خدمات پژوهشى، فرهنگى و هنرى كه معاونت‏ها به واحدهاى ديگر دارند، بايد به اين واحد هم خدمات‏دهى داشته باشند تا واحدهاى مختلف دفتر تبليغات بتوانند مشكلات همديگر را برطرف كرده و از امكانات هم استفاده كنند.
«فاطمه امانى» دانشجوى ترم چهارم علوم سياسى اين مؤسسه كه از الموت قزوين پذيرفته شده و برادرش روحانى است، در مورد 32 واحد دروس حوزوى اجبارى دانشگاه معتقد است: «اين واحدها خيلى خوب است و در باره دروس مقدماتى حوزه مثل سطح، نحو، منطق، آشنايى با حديث و ... است؛ با اينكه هيچ ارتباطى با رشته ما ندارد، ولى اطلاعاتى در مورد دين خود پيدا مى‏كنيم. البته در كل با توجه به اينكه اين دروس در هر ترم 4 واحد ارائه مى‏شود، ديگر كسى نمى‏تواند زودتر از 8 ترم و همان چهار سال درسش را تمام كند. بعضى از همكلاسى‏هايم از اين دروس راضى نيستند و مى‏گويند وقت‏شان گرفته مى‏شود، ولى من چون همه احكام را نمى‏دانستم و الان ياد مى‏گيرم، راضى هستم.
در مورد منابع درسى هم فكر كنم از آن جايى كه همه سرفصل‏ها چون ديگر دانشگاهها توسط وزارت علوم تصويب مى‏شود، در اين دانشگاه هم يكى باشد، ولى منابعى كه در اين دانشگاه معرفى و ارائه مى‏كنند با ديگر دانشگاهها فرق دارد.»

با توجه به اينكه خوابگاه خودگردان با حمايت مادى دفتر تبليغات براى دانشجويان اختصاص داده شده، نظرتان در مورد امكانات خوابگاه چيست؟

چون در دفترچه كنكور تعهد خوابگاه براى اين دانشگاه نبود، ما هم انتظار داشتن خوابگاه نداشتيم، ولى به دليل اعتراضاتى كه دانشجويان پيش از دوره ما داشتند، خوابگاهى راه‏اندازى شده كه در هر ترم 6 هزار تومان از هر دانشجو مى‏گيرند كه به نظرم هزينه بسيار كم و مناسبى است. در خوابگاه با توجه به فارغ‏التحصيل شدن سالانه دانشجويان فعلاً حدود 30 نفر زندگى مى‏كنند. در هر حال اين خوابگاه مثل خوابگاههاى ديگر دانشگاهها مشكلات خود را دارد، طورى كه مثلاً برخى دانشجويان ترجيح مى‏دادند با بودن خوابگاه، در منزل بستگان خود زندگى كنند، يا خودشان خانه بگيرند كه با جابه‏جا شدن از مكان قبلى به فعلى و با بهتر شدن وضع نسبى، خوابگاه را ترجيح دادند.
«نفيسه. ف» كه پدرش روحانى است در رشته كارشناسى ارشد علوم سياسى درس مى‏خواند. او در مورد رشته و اساتيد دانشگاه مى‏گويد: «در هر دانشگاه دانشجويان آزاد هستند اساتيدشان را انتخاب كنند، ولى در اينجا مجبور هستيم با اساتيدى كه دانشگاه انتخاب مى‏كند، درس بخوانيم كه در گذشته در همين دانشگاه درس خوانده‏اند. حتى در مورد پايان‏نامه‏ها و انتخاب استاد راهنما حق نداريم از استادى خارج از اساتيد دانشگاه به عنوان استاد راهنما كمك بگيريم.»
با توجه به اينكه مقطع كارشناسى را هم در اين دانشگاه گذرانده‏ايد، دروس حوزه در مقطع كارشناسى و كارشناسى ارشد چه تفاوت‏هايى با هم دارند؟
در كارشناسى به مباحث مقدماتى و فقهى پرداخته مى‏شود كه متأسفانه حتى استادها درس‏ها را جدى نمى‏گرفتند، ولى در كارشناسى ارشد چون مسائل روز با مسائل حوزه در ارتباط است، وضع بهتر مى‏باشد، مثلاً حقوق سياسى زنان يا غرب‏شناسى كه در مورد مسائل مذهبى اسلام و غرب و رويارويى آنها صحبت مى‏كند، با پيش‏زمينه دروس حوزوى بهتر فهميده مى‏شود. فصلنامه «علوم سياسى» دانشگاه هم براى برخى از تحقيقات ما مفيد است.
«طاهره خطيبى» از شهر طبس در ترم نهم و در حال گذراندن پايان‏نامه خود است. وى در مورد امكانات رفاهى و خوابگاه دانشگاه مى‏گويد:
«سه ترم اوّل خوابگاه نداشتيم و بعد مطلع شديم كه خوابگاهى براى دانشجويان باز شده است. وجود حشرات موذى در ساختمان و الزام پذيرش نظافت خوابگاه از سوى دانشجويان، از مشكلات ما بود. هزينه كم خيلى خوب بود، ولى ساختمان مشكلات خودش را داشت. با وجود تعويض ساختمان باز عيب و ايرادهاى ديگرى در آن پيدا مى‏شد. البته يكى از امكانات خوب دانشگاه تحويل بُن مجانى اجناس خوراكى در هر طول ترم است. هر چند برخى دانشجويان گوشت‏هاى يخ‏زده‏اى را كه تحويل مى‏گرفتند مى‏فروختند تا بتوانند گوشت تازه بخرند و در خوابگاه غذا تهيه كنند.
كوچك بودن ساختمان آپارتمانى دانشگاه و نداشتن حتى نمازخانه و بوفه بزرگ، از بزرگ‏ترين مشكلات رفاهى است. در بين ساعات درسى به دليل ادارى بودن مكان نمى‏توانيم در سالن‏ها تردد كنيم. بوفه هم بسيار كوچك است و كتابخانه جايى نيست كه بتوانيم لحظه‏اى در آن استراحت كنيم و يا با ديگرى حرف بزنيم. هر جا مى‏رويم مى‏گويند سر و صدا نكنيد. تعجب است مسئولان دانشگاه با وجود اينكه بسيار به اسلام توجه دارند و بدان مقيد هستند، چرا نمازخانه براى خواهران درست نكرده‏اند! آنان مجبورند در يكى از راهروهاى دانشگاه جلوى رفت و آمد كاركنان و اساتيد مرد نماز بخوانند و يا استراحت كنند.
استفاده از كامپيوتر و اينترنت مشكل ديگر ماست. فقط يك كامپيوتر متعلق به دانشجويان به اينترنت متصل است و اين خط (كه بسيارى از سايت‏هاى آن مسدود شده) جوابگوى دانشجويان براى دسترسى به منابع تحقيق نيست. حاضر بوديم مثل دانشگاههاى ديگر پول بدهيم، در عوض امكانات پژوهشى و رفاهى بيشترى داشته باشيم.
وجود نوارخانه و برگزارى مناسبتى جلسات نمايش و تحليل فيلم از امكانات مثبت است. مى‏توانيم فيلم‏هاى آموزشى و سينمايى روز را امانت بگيريم. اردوهاى مختلف هم با هزينه خودمان صورت مى‏گيرد.»
با توجه به اينكه جامعه‏شناسى مى‏خوانيد، دروس اجبارى حوزه در دانشگاه چقدر توانسته است در ارتباط با رشته تحصيلى شما كارساز باشد؟
هيچ. حتى پدر من كه روحانى است موافق اين دروس نبود و مى‏گفت بايد درسى به شما ياد بدهند كه در ارتباط با رشته‏تان باشد. دروس حوزه پراكنده است. ياد گرفتن اندكى فقه به درد ما نمى‏خورد. كسى كه اين دروس را ادامه نمى‏دهد، بلكه فقط با اين واحدهاى اجبارى، با دروسى آشنا مى‏شود كه در نهايت در پايان تحصيلات به دليل عدم كاربرد همه را فراموش مى‏كند. با اعتراض‏هاى ما نسبت به اين دروس، فقط به جاى واحد صرف، واحد زن در انديشه اسلامى را گذاشتند كه خيلى خوب بود. البته پيشنهاد داديم به جاى دروس حوزه، مسائل دينى مربوط به هر رشته را برنامه‏ريزى كنند تا چيز بيشترى ياد بگيريم، نه اينكه واحدهايى را به اجبار بگذرانيم، بدون اينكه ارتباطى با ديگر دروس ما داشته باشد.

با توجه به مشكلاتى كه گفتيد آيا تمايل داريد در مقطع كارشناسى ارشد هم در همين دانشگاه تحصيل كنيد؟

بله. البته مسلّم است كه دانشگاه تهران بهترين است، ولى از آن جا كه اساتيد خيلى خوبى چون دكتر افروغ و صديق از دانشگاه تهران براى تدريس به اينجا آمدند و كارهاى پژوهشى زيادى در مورد رشته خود انجام داديم، معتقدم امكانات آموزشى اينجا با توجه به محدوديت‏هايش، كمتر از دانشگاههاى ديگر نيست.
در مقطع كارشناسى فقط به دليل انتخاب بيشتر، اين دانشگاه را جزو مراكز آموزشى علامت زدم و اصلاً تمايلى به اقامت در شهر قم و تحصيل به آن نداشتم، به ويژه كه در آن زمان در دفترچه كنكور اعلام نكرده بودند دانشگاه غير انتفاعى است و اجبار به گذراندن دروس حوزوى است، ولى به مرور زمان از اين شهر خوشم آمد و در آن احساس آرامش كردم. حالا هم با توجه به اينكه مى‏خواهم براى هميشه در قم ساكن شوم، ترجيح مى‏دهم در همين دانشگاه ادامه تحصيل بدهم.

مركز آموزش خواهران:

اين مركز به امر آموزش علوم دينى و تحصيلات حوزوى خواهران مشغول است. با راه‏اندازى مركز مديريت حوزه و نظم دادن به حوزه‏هاى سراسر كشور، مركز مديريت حوزه، تمامى حوزه‏هاى مختلفى را كه با انگيزه‏هاى متفاوت در سطح كشور راه‏اندازى شده، شناسايى و كدگذارى مى‏كند و مدارس سطح «الف» را زير پوشش مى‏گيرد، سپس مدارس سطح «ب» را به سطح «الف» و سطح «ج» را به سطح «ب» و ... مى‏رساند. هر چند تهيه متون درسى و برنامه‏ريزى آموزشى براى تمامى حوزه‏ها وقت‏گير است، ولى با ابتكار مركز مديريت، تمامى فارغ‏التحصيلان مدارس سطح «الف» كه تحت پوشش هستند، مدرك معتبر دريافت مى‏كنند و مى‏توانند با آن مدرك مشغول به ادامه تحصيل و يا كار شوند. مؤسسه جامعةالزهرا(س) از جمله حوزه‏هاى علميه‏اى است كه هنوز به صورت كامل تحت پوشش مركز مديريت حوزه نيست، از اين‏رو مدرك آن معادل كارشناسى مى‏باشد، ولى مركز آموزش خواهران دفتر تبليغات جزو حوزه‏هاى سطح «الف» مى‏باشد و مدرك آن معتبر است.
سركار خانم «عذرا انصارى» مسئول فعلى حوزه علميه خواهران يزد، يكى از كسانى است كه در گذشته و طى سال‏هاى طولانى براى راه‏اندازى مركز آموزش خواهران دفتر تبليغات كه در آن زمان با نام «واحد خواهران» فعاليت مى‏كرد، زحمات بسيارى را متقبل شده است. وى در مورد انگيزه راه‏اندازى اين مركز در دفتر تبليغات مى‏گويد:
«يكى از ثمرات درخشان انقلاب اسلامى، فعال كردن ميدان رشد و ترقى خانم‏ها بود تا استعدادها و توان‏هاى نهفته آنان به ظهور و بروز برسد، چرا كه زنان ركن خانواده و خانواده، هسته مركزى اجتماع شمرده مى‏شود. رشد و بالندگى زنان مايه حيات و سرسبزى و تازگى جامعه است. از اين‏رو به همين انگيزه تصميم گرفتم براى دختران جوان و دانش‏آموز برنامه‏هاى فرهنگى و اخلاقى تربيتى تشكيل دهم. به همين منظور در جهت نشان دادن انتظار سازنده و مثبت براى ظهور امام عصر(عج) و با علم به اينكه 50 تن از ياران وى خانم هستند، مركزى به نام «بيت‏الزهرا» راه‏اندازى شد. در همان زمان از آيت‏الله عبايى، رئيس وقت دفتر تبليغات اسلامى كمك گرفتم و ايشان حكمى به من دادند كه واحد خواهران دفتر تبليغات را فعال كنم. پيش از آن واحد خواهران فقط تعدادى نوار و پرونده تبليغى داشت كه با مطالعه آنها متوجه شدم براى اعزام خواهران مبلّغ بايد آنان را آموزش داد تا اندوخته علمى، فرهنگى و اخلاقى‏شان افزايش يابد، از اين‏رو طرح آموزش خواهران را به رئيس دفتر پيشنهاد دادم. طرح با ويژگى‏هاى خود با توجه به فضاى آموزشى و استفاده از اساتيد مجرب و انتخاب متون درسى، به سرعت تصويب شد. از سال 1363 كار در بيت‏الزهرا شروع شد، سپس با تصويب هيئت مديره، ساختمانى به اين امر اختصاص يافت. شرايط پذيرش خواهران اين بود كه يكى از بستگان آنان روحانى باشد و يا اينكه جزو خانواده‏هاى شهدا، اسرا و سپاهيان باشند.»

شيوه آموزش و تدريس در سال‏هاى نخست تأسيس واحد خواهران به چه صورتى بود؟

آموزش خواهران ابتدا در سه سطح راهنمايى، متوسطه و عالى بود. كسانى كه مدرك تحصيلى در مقطع كارشناسى و يا بالاتر داشتند، در سطح عالى بودند و بقيه در سطوح ديگر. براى اينكه ميزان علاقه و انگيزه خواهران ارزيابى شود، مدت سه ماه آموزش داده مى‏شدند و پس از برگزارى امتحان برخى توانستند به سطوح متوسطه و يا عالى راه پيدا كنند.
در سطح عالى بايد صرف ساده، قرآن، قواعد، تجويد، تفسير سوره‏هاى حُجرات و جمعه، آئين همسردارى و تربيت فرزند، حديث، خودسازى، فن خطابه، فقه بانوان و عمومى، سيره حضرت زهرا(س) تدريس مى‏شد. اين دروس براى مبلغان و خانواده‏هاى آنان مفيد و كارساز بود. براى راحتى خواهران خانه‏دار، جزوات و نوارهاى درسى موجود بود. از ويژگى‏هاى آموزش استفاده از متون سنتى، و تدريس به شيوه‏هاى نوين بود. براى ديگر سطوح نيز مطابق با توان علمى بانوان برنامه‏ريزى مى‏شد. نتيجه طرح آموزش، وجود خواهران مدرّس و مبلغى بود كه اكنون در مراكز علمى، دانشگاهى، پژوهش و تحقيق مشغول به كار هستند.

واحدهاى مختلف مركز آموزش در زمان تصدى شما چه واحدهايى بودند؟

واحد اعزام مبلّغ بود كه خواهران آموزش‏ديده را كه توانايى تبليغ داشتند به مراكز فرهنگى در قم و شهرستان‏ها اعزام مى‏كرد تا از توان علمى و دينى آنان در دانشگاهها، سمينارها و مدارس استفاده شود.
واحد نوارخانه انواع نوارهاى آموزشى را در موضوهاى صرف و نحو، فقه، اصول، منطق و فلسفه در اختيار مشتركان قم و شهرستان قرار مى‏داد.
واحد انتشارات، كلاس‏هاى روش تحقيق و پژوهش را برگزار مى‏كرد و اقدام به چاپ چندين كتاب كرد.
واحد كتابخانه براى استفاده طلاب، دانشجويان و دانش‏آموزان داير بود.
واحد مهد كودك هم براى آرامش خيال خواهران در هنگام تحصيل، از كودكان نگهدارى مى‏كرد و برنامه‏هاى آموزشى خاصى براى خردسالان داشت.
در واحد دانشجويى هم هر سال با ارسال نامه به دانشگاههاى مختلف كشور از دانشجويان ممتاز دعوت مى‏شد با مراكز دينى و فقها و عرفاى قم ملاقاتى داشته باشند و از كلاس‏هاى اخلاق، تفسير، فقه و عرفان واحد خواهران استفاده كنند.
واحد صندوق قرض‏الحسنه به خواهران نيازمند بدون تشريفات ادارى وام مى‏داد.
واحد برگزارى سمينار احياى شخصيت زن كه هر سال به مدت سه روز در ايام ميلاد حضرت فاطمه(س) برنامه‏هاى متنوع برگزار مى‏كرد. چاپ دو كتاب «فاطمه گل‏واژه آفرينش» و «منزلت زن» حاصل همين گردهمايى‏ها بود.
نشريه «عصمت» نيز به صورت نشريه داخلى در مركز آموزش خواهران منتشر مى‏شد.
واحد هنرى با استفاده از متون نمايشى، تئاترهايى را در قم و شهرستان‏ها به نمايش در مى‏آورد.
كمك‏هاى پشت جبهه هم در دوران جنگ تحميلى داير بود و مقدار قابل توجهى كمك براى جبهه ارسال كرد. عده‏اى از خواهران نيز براى تبليغ به مناطق استقرار خانواده‏هاى نظاميان اعزام شدند.
فعاليت‏هاى سياسى واحد آموزش خواهران نيز در جهت آرمان‏هاى امام راحل و پس از آن تجديد ميثاق با رهبرى از فعاليت‏هاى ما بود.
علاوه بر همكارى هيئت مديره و رئيس دفتر، همسرم آقاى حجت‏الاسلام و المسلمين عبدالرحمن انصارى نيز به عنوان رابط و مسئول ادارى مالى واحد با قاطعيت براى انجام امور ادارى و تنظيم برنامه‏هاى درسى، پشتوانه بسيار خوبى بودند. آقاى مرتضوى سردبير مجله پيام زن نيز در امر آموزش ما را يارى كردند و سخت‏ترين دروس را براى تدريس پذيرفتند. جزوات تفسير سوره نور نيز حاصل ذوق و هنر و تخصص شايسته ايشان در واحد خواهران بود.
حجت‏الاسلام «احمد احسانى» مسئول فعلى مركز آموزش خواهران در مورد تغيير و تحولاتى كه در سال‏هاى اخير در امر آموزش اين مركز شده است، مى‏گويد:
«در سال‏هاى نخست به دليل نيازهايى كه احساس مى‏شد، طلبه‏ها در دفتر تبليغات آموزش مى‏ديدند و دفتر در پى دادن مدرك به طلاب نبود، ولى به مرور زمان طلاب خواهان مدرك بودند و مدرك توسط شوراى عالى حوزه داده مى‏شد.
از سال 62 تا 74 مركز خواهران يك دوره شكل‏گيرى و تثبيت را پشت سر گذاشت. در اين دوره متن و ماهيت دروس خانم‏ها، دروس حوزوى آقايان بود اما از سال 74 به بعد با تغيير هيأت مديره، بخش‏هاى مركز هم تغيير كرد و دروسى ويژه خواهران طلبه گذاشته شد. سبك ترمى واحدى راه‏اندازى شد كه هر طلبه موظف به گذراندن 135 واحد در كنار دروس معارف بود. اما هنوز با وجود اصلاحات محتوايى، نمى‏توانستيم مدرك رسمى به كسى بدهيم تا اينكه در سال 1380 زير پوشش مركز مديريت خواهران قرار گرفتيم، از آن سال به بعد وارد مرحله سوم شديم. در دوره‏هاى قبل، طلبه بايد هشت سال تحصيل مى‏كرد، ولى بعد از اين مرحله، تحصيل به تصويب شوراى عالى حوزه به صورت پنج ساله و گذراندن 190 واحد همراه با اعطاى مدرك سطح دو و يا مدرك رسمى كارشناسى حوزه بود. دوره‏ها نيز تمام‏وقت و حضورى شدند و ديگر دوره غير حضورى برچيده شد.
كليه كسانى كه از سال 74 تا 79 وارد مركز شده بودند، با همسان‏سازى دروس در صورت تكميل تحصيلات، موفق به گرفتن مدرك رسمى شدند؛ در كل به 150 فارغ‏التحصيل بازسازى شده مدرك رسمى داديم. بعد از سال 81 هر سال تقريباً 35 نفر فارغ‏التحصيل مى‏شوند و مدرك رسمى دريافت مى‏كنند. تنها فرقى كه در پذيرش با گذشته داريم اين است كه قبل از سال 1380 ما پذيرش را انجام مى‏داديم، ولى بعد از آن با توجه به نظام مركز مديريت حوزه (كه سعى دارد همه حوزه‏ها را يكسان كند تا همه داراى نظام آموزشى خاصى باشند) پذيرش از طريق آزمون سراسرى مركز مديريت حوزه است. ما با ظرفيت دو برابر، با قبول‏شدگان نهايى مصاحبه مى‏كنيم و افراد مستعدتر را گزينش مى‏كنيم. تا به حال پس از سال 80، چهار دوره جديد ثبت‏نام كرده‏ايم.»

مركز آموزش خواهران چه تفاوتى با ديگر حوزه‏هاى علميه خواهران دارد؟

از آن جا كه نظام آموزشى در همه حوزه‏هاى تحت پوشش مركز مديريت حوزه‏ها يكسان شده است، فرقى وجود ندارد، ولى شرط پذيرش ما اين است كه خواهران بايد وابسته به خانواده طلاب باشند. فايده اين كار در برايند كار است كه خواهران طلبه مى‏توانند از طريق دفتر تبليغات با همسران خود براى تبليغ بروند. جداى از بحث اعزام مبلّغ، پذيرش از خانواده‏هاى طلاب باعث مى‏شود خانواده روحانيون از لحاظ علمى به سطح بالايى برسند. گاه مشاهده مى‏شد آقايان مراتب بالاى حوزه و دانشگاه را كسب كرده‏اند، ولى همسران آنها حداكثر ديپلم دارند. اين فرصت باعث شده است ضعف علمى و اطلاعاتى همسران طلاب حل شود و در تربيت نسل جديد ثمربخش باشد.

تركيب شمار اساتيد مرد و زن در مركز چگونه است؟

تا چند سال پيش 35 درصد اساتيد زن بودند و 65 درصد مرد، ولى در حال حاضر وضعيت برعكس شده و 65 درصد استادها با حفظ كيفيت علمى خانم هستند و 35 درصد آقا.

خدمات‏دهى در بخش كتابخانه و نوارهاى درسى به چه صورتى است؟ آيا خواهران كه در مركز آموزش تحصيل نمى‏كنند، مى‏توانند از اين امكانات بهره‏مند شوند؟

خدمات كتابخانه به دليل مكان محدود و كمبود كتاب فقط براى طلاب است، ولى نوارهاى درسى حوزوى علاوه بر اعضاى قم و شهرستانى، براى مبلغان نيز خدمات‏دهى دارد، چرا كه همه مبلّغ‏هاى اعزامى، فارغ‏التحصيل مركز خواهران نيستند، ولى مى‏خواهند از نوارها استفاده كنند.
واحد اطلاع‏رسانى تازه تأسيس شده و به اينترنت شبكه شارح متصل شده است.

آيا در صدد هستيد براى فارغ‏التحصيلان جز در امر تبليغ، خدمات ديگرى ارائه دهيد؟

اخيراً دو كانون راه‏اندازى كرده‏ايم. يكى انجمن علمى كه مخصوص افراد در حال تحصيل است كه كارهاى پژوهشى انجام مى‏دهند؛ يكى هم كانون فارغ‏التحصيلان تا بتواند انسجام درستى به فارغ‏التحصيلان و همكارى با ديگر مراكز بدهد.

واحد آموزش:

قرآن كريم، ادبيات عرب، فقه، منطق و فلسفه، تاريخ، اخلاق و تربيت اسلامى، عقايد و كلام، حديث، اصول فقه، ادبيات فارسى، زبان انگليسى، روش‏ها و مهارت‏ها، حقوق و سياست و پايان‏نامه سرفصل دروسى است كه طلاب بايد در190 واحد بگذرانند.
خانم «طاهره فضيلت» مسئول واحد آموزش خواهران اين مركز در ارتباط با نحوه پذيرش خواهران مى‏گويد:
«هر ساله ارديبهشت‏ماه از سوى مركز مديريت حوزه، دفترچه‏هاى آزمون تحصيلات حوزوى منتشر مى‏شود. تمام خواهران كه علاقه و انگيزه داشته باشند مى‏توانند با شركت در اين امتحانات كه از دروس سه ساله دبيرستان مى‏باشد، پس از قبولى در آزمون و مصاحبه، در حوزه‏هاى مورد نظر خود ثبت‏نام كنند. البته برخى حوزه‏ها اقدام به پذيرش طلبه از سطح سيكل هم مى‏كنند. فردى كه قبول مى‏شود بايد طى هفت سال 270 واحد را بگذراند و پس از هفت سال، از مدرك سيكل به كارشناسى برسد.»

برنامه كلاسى و آموزشى خواهران به چه صورتى است؟

كلاس‏ها در هر ترم براى 16 هفته درس و دو هفته امتحان تنظيم شده است. همه كلاس‏ها از ساعت 8 تا 12 صبح است. فقط كلاس‏هاى فوق برنامه بعدازظهر تشكيل مى‏شود. متون و منابع درسى ثابت است. 80 درصد طلاب همسر روحانى دارند و بقيه دختر و يا خواهر روحانى هستند و يا اينكه مادر و يا خواهرشان طلبه بوده و براى تحصيل به اين مركز آمده‏اند.

پايان‏نامه‏هاى طلاب در چه سطحى است؟

از طرف مركز مديريت حوزه بروشورهايى تهيه شده است كه طلاب را براى اخذ پايان‏نامه راهنمايى مى‏كند و پس از اخذ موضوع توسط هر طلبه، استاد راهنما به كمك مى‏آيد. برخى مراكز چون مركز پژوهش‏هاى صدا و سيما تعدادى از پايان‏نامه‏ها را انتخاب كردند تا گسترش داده شود و به صورت كتاب منتشر شود، يا اينكه خلاصه شده تا در يك مقاله منتشر شود. چاپ كتاب «پرورش دينى كودك (تأثير پرورش در جذب كودكان به نماز)» يكى از همين پايان‏نامه‏هاست كه توسط مركز پژوهش‏هاى صدا و سيما به صورت كتاب چاپ شده است.
آثار تربيتى محبت والدين نسبت به فرزند در قرآن و احاديث، آزادى بيان در حكومت على(ع)، آثار روانى توكل از ديدگاه قرآن و روايات، عوامل شكل‏گيرى شخصيت انسان در قرآن، رابطه توصيه و محبت از ديدگاه قرآن، آسيب‏شناسى دختران و راهكارهاى درمان آن با تأكيد بر منابع اسلامى از جمله پايان‏نامه‏هاى دفاع شده طلاب مركز آموزش خواهران مى‏باشد.

واحد فرهنگى:

خانم «مليحه شعبان‏پور» مسئول بخش فرهنگى و سردبير نشريه داخلى اين مركز مى‏باشد. وى در مورد فعاليت‏هاى فوق برنامه فرهنگى خواهران طلبه مى‏گويد:
«برگزارى كلاس‏هاى فوق برنامه بر عهده اين واحد است. برنامه مهدويت در قرآن، خوشنويسى، طراحى، نقاشى، خبرنگارى و آموزش مشاوره و نشست‏هاى علمى از جمله كارهاى اين واحد است.
تا به حال سه نمايشگاه برگزار كرده‏ايم. نمايشگاه دفاع مقدس با همكارى بنياد شهيد، نمايشگاه طلعت رشيده و نمايشگاه رمضان كه 30 رحل به نماد 30 جزء قرآن با پيام‏هايى روى آن ساخته شده بود و در ماه رمضان مهمان قرائت يك جزء قرآن توسط خواهران طلبه در هر روز بود.
اطلاع‏رسانى در مورد شخصيت‏هاى دينى، راه‏اندازى گروه يادى و نامى در راستاى درج زندگينامه شهدا و ... از ديگر فعاليت‏هاى واحد فرهنگى مى‏باشد.»
خانم «شهره صادقى» استاد فقه مركز آموزش خواهران در مورد روش آموزش دروس حوزوى و تفاوت آن با دروس دانشگاهى مى‏گويد: «در امر آموزش در حوزه و دانشگاه هدف اين بوده كه علم آموزش داده شود. اما هدف ابتدا بايد تربيتى باشد، بعد آموزشى. علاوه بر دنبال كردن اهداف تربيتى، هر استادى با علم به اينكه سرفصل دروس را مى‏داند، ولى بايد در آموزش همان سرفصل‏ها هم توجه كافى داشته باشد. استاد حوزه بايد قدرت استدلال فقهى داشته و طلاب را با فقها آشنا سازد.
طلبه با توجه به انگيزه‏اى كه دارد، راحت‏تر و بهتر دروس را مى‏فهمد و به آن علاقه‏مند است. ولى كسى كه در دانشگاه همين رشته را مى‏خواند، علاوه بر اينكه منابع درسى او به سختى فقه حوزه نيست، چون قصد طلبگى ندارد و يا اينكه دروس حوزوى نخوانده و آشنايى كاملى با اين مباحث ندارد، آموزش وى حساس‏تر و جدى‏تر مى‏شود. منابع و سرفصل دروس دانشگاه محدودتر و ساده‏تر از دروس حوزوى است و دانشجو كتاب درسى به زبان عربى ندارد.
در حوزه روى متون قديمى و اصلى‏تر كار مى‏شود، ولى ما طلاب را به منابع درسى محدود نمى‏كنيم و سعى داريم براى ايجاد روحيه خلاقيت و شكوفايى استعدادهاى آنان در نقد و نظر استفاده كنيم. تحقيق، يكى از اساسى‏ترين بخش‏هاى تدريس در حوزه است. با تحقيق، جلب مشاركت فراگيرنده براى تعليم و تربيت بيشتر مى‏شود. طلبه با تعمق در كتاب‏ها و بررسى نظريات و استدلال‏هاى مختلف، ذهنيتى فعال مى‏يابد. اگر تحقيق نباشد، آموزش تبديل به آموزشى غير فعال مى‏شود.
محدود كردن طلاب به كتاب‏هاى درسى باعث مى‏شود افراد غير فعال شوند و فقط شنونده محض باشند و ذهن‏شان فراتر از محدوده‏اى خاص عمل نكند.»
«مرضيه معزّى» از طلاب ورودى سال 78 به مركز آموزش خواهران است. وى كه پدر، مادر، همسر و برادرش روحانى هستند، به انگيزه خدمت به دين و تجلى مفهوم انتظار امام عصر(عج) به دروس حوزوى روى آورده است. او در مورد مشكلات آموزشى مركز خواهران مى‏گويد: «درست است امكانات مادى مركز كم است، ولى نبايد طلاب به دنبال لقمه آماده باشند. به خاطر عشق به دين بايد با مشكلات ساخت. وقتى سنم كم بود هر وقت سؤال دينى از پدر و مادرم مى‏پرسيدم، مى‏گفتند برو خودت بخوان و ياد بگير و ما اشتباهاتت را اصلاح مى‏كنيم، از اين‏رو از ابتدا اطلاعات دينى‏ام زياد بود.
وقتى به مركز آموزش آمدم انتظار داشتم طلبه را در بخش عقايد با شبهات روز آشنا كنند و مثلاً واحد درسى با عنوان شبهه‏شناسى اسلام در شيعه مسائل روز داشته باشند و منابعى را كه در اين مورد وجود دارد، در اختيار طلاب قرار دهند. همچنين براى ادامه تحصيل در سطح 3 پذيرش داشته باشند چرا كه من به دنبال مدرك تحصيلى نيستم و به جاى تحصيل در مقطع كارشناسى ارشد مى‏خواهم از سطح 2 به سطح 3 بروم.»

در مورد امكانات رفاهى چون مهد كودك، سرويس، بُن و ... چه نظرى داريد؟

مهد كودك در دو رده شيرخوار و زير سه سال و از سه سال تا پيش‏دبستانى است. پسر من كه در دوره دوم است از مربى‏اش راضى است. به او سوره‏هاى كوچك قرآن را ياد مى‏دهند و آموزش رياضى و علوم، تفريحات علمى و كاردستى هم دارد؛ ولى دوستان ديگرم از اينكه بخواهند بچه‏هايشان را به قسمت شيرخواران ببرند نگران هستند، چرا كه دختر يكى از دوستان كه حالا ديگر در رده زير سه سال نيست، خاطره بسيار بدى از آن دوران دارد و عنوان مى‏كند كه دايم او را به اجبار مى‏خواباندند و هميشه سخن مربى‏اش در اين مورد را به ياد دارد!
شهريه هم كه ديگر نمى‏دهند، ولى در عوض عيد سال 83، 20 هزار تومان به هر طلبه عيدى دادند.

تا به حال به عنوان مبلّغ از سوى دفتر تبليغات اعزام شده‏ايد؟

بله. پنج سال سابقه اعزام دارم. متأسفانه در مناطق محروم، بسيارى از آموزه‏هاى ابتدايى دين به دليل ناآگاهى، به فراموشى سپرده شده است، مثلاً در سال 75 كه به همراه همسرم به يكى از روستاها رفته بوديم متوجه شديم اهالى روستا فكر مى‏كنند خواندن صيغه عقد اختيارى است، از اين‏رو افرادى كه پيشتر ازدواج كرده بودند و بدون قرائت صيغه بچه‏دار هم شده بودند، تازه مى‏آمدند تا همسرم آنان را عقد كند! يا اينكه وقتى خودم براى تبليغ به روستايى رفته بودم، خانم‏ها اصلاً غسل بلد نبودند و نمى‏دانستند بايد غسلى هم انجام بدهند. فكر مى‏كردند حمام رفتن كافى است! در روستايى ديگر مردم بيرون آمدن زن از خانه را بسيار بد مى‏دانستند و مرا به عنوان يك مبلّغ قبول نداشتند و تعجب مى‏كردند كه چرا بايد يك زن براى تبليغ به روستايشان برود! ولى كم‏كم توانستم در طول ماه رمضان بيش از صد زن را جذب كلاس‏ها و جلسات تبليغى بكنم.
«ام‏البنين مشكانى» ورودى سال 80 كه از سبزوار براى تحصيل علوم دينى به قم آمده است، مى‏گويد: «با اينكه در سبزوار مدرسه علميه خواهران بود، ولى چون قم در دروس حوزوى مشهور است ترجيح دادم اين‏جا بيايم اما متأسفانه مركز خوابگاه ندارد و مجبورم در منزل بستگان اقامت كنم.»

با توجه به مشكلات اقامت در قم آيا از وضعيت آموزشى راضى هستيد؟

از مكان كه به هيچ عنوان راضى نيستم. مكان فعلى اصلاً آموزشى نيست. هم اساتيد و هم دانش‏پژوهان از وضعيت طبقات و سر و صداى حدود 13 كلاس ناراضى هستند.
اساتيد دروس اصلى عمدتاً خوب هستند، ولى از اساتيد دروس فرعى راضى نيستيم، چرا كه رشته تخصّصى خودشان را تدريس نمى‏كنند، مثلاً در ترم گذشته با درس علوم بلاغى اين مشكل را داشتيم. در مورد منابع درسى هم مشكل داريم. به فرض درس فلسفه و منطق جزو دروس پايه و مشكل است، آن وقت به جاى اينكه وقت‏مان صرف تفهيم اين دروس شود، بايد بنشينيم و وقت‏مان را صرف ترجمه عربى به فارسى كتاب‏هايش بكنيم، يا به فرض اصول كه درس پايه‏اى است، منابع درسى‏اش اطلاعات خوبى به ما نمى‏دهد. به مسئولان آموزشى مركز كه شكايت مى‏كنيم مى‏گويند سرفصل دروس را مركز مديريت حوزه تعيين كرده و آنها مجبور به پيروى هستند.
از سويى ديگر در اطلاعات دفترچه آزمون آمده بود كه اين مركز آموزشى شهريه هم مى‏دهد، ولى آن را قطع كردند و گفتند شهريه را دفتر تبليغات مى‏داده، حالا كه اين مركز از مركز مديريت حوزه تبعيت مى‏كند، دفتر تبليغات ديگر حاضر به دادن شهريه نيست؛ ولى براى عده‏اى از دانش‏پژوهان مخصوصاً شهرستانى‏ها حتى همان شهريه اندك كه بر اساس پايه پرداخت مى‏شد، مهم بود. در كل از نظر فضا، امكانات و نحوه رسيدگى به دانش‏پژوه خيلى راضى نيستيم. بُن غذا هم اصلاً كافى نيست و گاه مواد غذايى خوبى تحويل نمى‏دهند، اما با اين وجود به خاطر خواندن درس دينى همه را تحمل مى‏كنيم.

معاونت فرهنگى هنرى‏

شناسايى زبان ويژه هنر و كاربرد آن در جهت ايجاد ارتباط و انتقال انديشه اسلامى از جمله اهداف معاونت فرهنگى هنرى مى‏باشد.
اين معاونت در سال‏هاى نخست تأسيس با آموزش‏هاى پراكنده هنرى به جذب هنرجويان و طلاب علاقه‏مند به هنر پرداخته و به مرور زمان فعاليت‏هاى خود را در اين زمينه متمركز كرده و كلاس‏هاى مختلفى براى خواهران و برادران برنامه‏ريزى كرده است.
حجت‏الاسلام «مظفر سالارى» معاون فرهنگى هنرى دفتر تبليغات اسلامى در مورد آموزش‏ها و نحوه متمركز شدن آن در سال‏هاى اخير مى‏گويد:
«در سال‏هاى نخست فعاليت، اين مركز به تبليغات در مورد حضرت امام(قده) و جنگ اختصاص داشت اما پس از پايان جنگ تحميلى، بخش فرهنگى هنرى به صورت تعريف‏شده‏اى آغاز به كار كرد و آموزش به هنرجويان را كه بيشتر از طلاب بودند، شروع كرد. از آن جايى كه در آن سال‏ها در حوزه علميه و دفتر تبليغات هنوز تعريف دقيقى از هنر نداشتند، كلاس‏هاى دفتر تبليغات سكوى پرشى براى هنرجويان بود. آنها از امكانات آموزشى دفتر استفاده مى‏كردند، ولى چون دفتر قدرت به كارگيرى آنان را در مجموعه خود نداشت، جذب مكان‏هاى ديگر هنرى مى‏شدند.
از سال 1372 آموزش‏ها مستمرتر شد و با اينكه مجوز صدور گواهى نداشتيم، هنرجويان به خاطر انگيزه‏هاى درونى شركت فعالى در كلاس‏ها داشتند.»

چه تدبيرى براى جذب هنرجويانى كه فارغ التحصيل شده‏اند، اتخاذ كرده‏ايد؟

تصميم ما اين است كه با توجه به بودجه اندك آموزش، تنها 20 درصد بودجه صرف آموزش‏هاى تأسيسى تازه‏واردها بشود، بقيه بودجه صرف آموزش هنرجويان قبلى و زبده شود. به همين دليل در حال تأسيس كانون‏هاى هنرى هستيم و قصد داريم در زمينه توليد سرمايه‏گذارى كنيم.
كانون‏هاى فيلمنامه‏نويسى و ويراستاران، دو كانون جدا براى خانم‏ها و آقايان دارد. كانون نويسندگان، شعرا، گرافيست‏ها، منتقدان و ... از ديگر كانون‏ها هستند.
كارهاى توليدى هنرجويان هم در عرصه كارهاى تجسمى در نمايشگاه «اشراق» به نمايش در مى‏آيد و توليدات مكتوب تصويرى و ادبى نيز در نشريه «آفرينه» منعكس مى‏شود.

قصد نداريد با استفاده از هنر براى تبليغ دين به فكر توليد كارهاى سينمايى و نمايشى باشيد؟

قرار است در آينده معاونت اعزام و تبليغ و معاونت فرهنگى و هنرى با عنوان معاونت فرهنگ و تبليغ در هم ادغام شود، در آن صورت جاى كار بيشترى براى فعاليت خواهيم داشت. سعى ما اين خواهد بود كه از رسانه‏هاى هنرى نيز براى تبليغ استفاده كنيم. از اين‏رو بايد به طور جدى به فكر تهيه فيلم باشيم يا در نقش تهيه‏كننده و يا اينكه به عنوان مجرى خودمان فيلم توليد كنيم.

شرط پذيرش براى استفاده از كلاس‏هاى هنرى دفتر تبليغات، وابستگى به خانواده طلاب است، علت خاصى براى اين شرط وجود دارد؟

همان طور كه هر مركزى در ابتدا خدماتى به اعضا و كارمندان خود مى‏دهد، ما هم حق داريم پذيرش‏مان از خانواده طلاب باشد. در قم دهها هزار طلبه وجود دارد كه با خانواده و بستگان‏شان بخش عمده‏اى از جمعيت قم را تشكيل مى‏دهند. پس محدوديت خاصى نيست. افراد وابسته به خانواده شهدا و جانبازان هم مى‏توانند از اين كلاس‏ها استفاده كنند. البته در صورتى كه فردى بسيار علاقه‏مند به شركت در اين كلاس‏ها باشد، ولى وابسته به خانواده طلاب و جانبازان نباشد نيز مى‏تواند ثبت‏نام كند.
در اصفهان محدوديتى براى آموزش نيست و اصلاً آموزش هنرى اختصاص به خانواده طلاب ندارد، ولى در قم به دليل برخى محدوديت‏ها و به علت بودن در بزرگ‏ترين مركز جهان شيعه، سعى مى‏كنيم ابتدا به طلبه و خانواده‏هاى آنان خدمات بدهيم، بعد از آنها هم خدمات بگيريم.

در ادامه مى‏پرسيم: «همكارى خانم‏ها جداى از هنرجويان، با فعاليت‏هاى اين معاونت به چه شكلى است؟ آيا امكانات خاصى براى آنان در نظر گرفته شده است؟»

آقاى سالارى پاسخ مى‏دهد:
«خانم‏ها به عنوان نويسنده، شاعر و نقاش با نشريات اين معاونت همكارى دارند. همچنين آثارشان در نمايشگاه اشراق به نمايش در مى‏آيد. در بيشتر كلاس‏هاى خانم‏ها مدرسان زن هستند. يك كارمند خانم هم داريم كه در كتابخانه كار مى‏كند. اما جداى از اين فعاليت‏ها، كار خاصى براى بانوان نكرده‏ايم. فكر مى‏كنم بهترين جا براى فعاليت زنان مركز آموزش خواهران دفتر و مجله پيام زن است.»

بخش آموزش:

آموزش‏هاى هنرى دفتر تبليغات اسلامى در سه شاخه اصلى هنرهاى تجسمى، هنرهاى ادبى، و «هنرهاى تصويرى» شكل گرفته است.
شوراى آموزش نيز شكل گرفته از: معاون فرهنگى هنرى، مديران ادارى مالى، مسئولان سه بخش و مسئول هماهنگى آموزش هنرى، است كه سياستگذارى و برنامه‏ريزى‏هاى مربوط را برعهده دارند.
از ويژگى دوره‏ها استفاده هنرجويان از اساتيد برجسته كشور با پرداخت هزينه‏اى اندك مى‏باشد. ثبت‏نام به وسيله آزمون ورودى، مصاحبه و ارائه نمونه كار است.

«محمدصادق نورى مطلق» مسئول هماهنگى آموزش در مورد كلاس‏هاى هر بخش و تعداد هنرجويان مى‏گويد:
«در بخش هنرهاى ادبى، كلاس‏ها به ويرايش، داستان‏نويسى و ادبيات تقسيم مى‏شوند. ويرايش فنى، ويرايش محتوايى، ويرايش و كارگاه ويرايش، عناصر داستان، كارگاه يك داستان، كارگاه دو داستان، تربيت مدرس داستان‏نويسى، مشاوره و نقد داستان، داستان كوتاه و رمان، ادبيات كلاسيك، ادبيات معاصر و دستور زبان فارسى تقسيم‏بندى مى‏شوند. در طول پنج سال گذشته 1287 هنرجو داشتيم كه 467 نفر خانم بوده‏اند.
در عرصه هنرهاى تصويرى، كلاس‏هاى عكاسى، فيلمنامه‏نويسى كارگاهى يك، فيلمنامه‏نويسى كارگاهى دو، تحليل فيلمنامه، مبانى نقد فيلم، نقد و تحليل سينماى معاصر جهان و فيلمسازى كارگاهى تا به حال برگزار شده است كه از سال 78 تا به حال 740 هنرجو در كلاس‏ها شركت كرده‏اند كه 75 نفر از آنها زن بودند.
در بخش هنرهاى تجسمى آموزش مختص كلاس‏هاى طراحى، نقاشى، طراحى پيشرفته، نقاشى پيشرفته، گرافيك، تذهيب، خوشنويسى و تاريخ هنر بوده كه 4341 هنرجو در پنج سال گذشته در آنها شركت كرده‏اند كه 1564 نفر از آنان خانم بودند. با اين حساب تعداد 2106 خواهر در طول پنج سال قبل، از امكانات آموزشى اين معاونت بهره گرفته‏اند.

كتابخانه تخصصى ادبيات و هنر:

اين كتابخانه از سال 1362 آغاز به كار كرده و در طول سال‏هاى گذشته با گردآورى مجموعه‏اى نفيس از كتاب‏هاى ادبى و هنرى مجموعه خود را پربارتر كرده است. اين كتابخانه با بيش از 13500 عنوان كتاب و 100 نشريه تخصصى هنرى و ادبى به اعضاى خود خدمات‏دهى مى‏دهد.
«محمد شبسترى» مدير كتابخانه در مورد نوع خدمات‏دهى و تعداد خانم‏هاى عضو مى‏گويد: «533 عضو داريم كه 200 نفر آنان از خواهران هستند. هنرجويان كلاس‏هاى هنرى و ادبى اين معاونت، همچنين طلبه‏هايى كه در مراكز ديگرى آموزش ديده‏اند و يا نويسندگان و علاقه‏مندان جدى به ادبيات مى‏توانند در كتابخانه عضو شده و به صورت امانى كتاب و نشريه بگيرند.»

نگارستان اشراق:

نگارستان اشراق اولين نمايشگاه تجسمى است كه به صورت دايم و فعال با به نمايش در آوردن آثار هنرمندان كشور در قم از سال 1377 آغاز به كار كرده است. آقاى «ابراهيم سليمانى» مسئول نگارستان اشراق ضمن خبر دادن از برگزارى نشست‏هاى تخصصى با حضور اساتيد برجسته كشور و شركت 70 درصدى خانم‏ها در اين نشست‏ها، در مورد تعداد نمايشگاهها و شركت بانوان مى‏گويد: از آغاز تشكيل نمايشگاه در سال 1377 تا پايان پاييز امسال 102 نمايشگاه برگزار كرده‏ايم كه در 62 نمايشگاه بانوان هنرمند مشاركت داشتند. در كل آثار 486 زن هنرمند كشور در نگارستان در زمينه‏هاى خوشنويسى، نقاشى، طراحى، كاريكاتور، مينياتور، نگارگرى، تذهيب، سفال، عكاسى و گرافيك به نمايش در آمده است.
در مجموع مى‏توان گفت كمتر از 15 درصد از آثار به نمايش در آمده در نمايشگاه مستقيم به زنان اختصاص داشته است. در اين مدت يك نمايشگاه بيشترين آثار مربوط به زن را داشته كه مربوط به آثار مرحوم دكتر حميدى، نقاش نوگراى ايرانى، تحت عنوان «زن و گل» بود.
نمايشگاه تجلى احساس (نقاشان زن ايران)، نقاشى انفرادى نجمه پهلوان، اولين نمايشگاه آثار نقاشى زنان قم و نمايشگاه نقاشى گروه فام نمايشگاههايى بودند كه توسط خانم‏ها برگزار شد. ديگر نمايشگاههايى كه زنان به ترتيب گذشت زمان در آنها شركت داشتند؛ عبارتند از: ساقه‏هاى نور (نگارگرى)، مهر جاودان (خوشنويسى)، نمايشگاه سفال، 11 نگاه (عكاسى)، گرافيك معاصر ايران، هشتمين نمايشگاه نقاشى هنرمندان قم، آثار تجسمى هنرمندان معاصر ايران، محراب عشق (خوشنويسى)، منتخب آثار نخستين جشنواره خوشنويسى جهان اسلام، كاريكاتوريست‏هاى معاصر، احساس ماندگار (عكاسى)، چهارمين نمايشگاه طراحى هنرمندان قم، نهمين نمايشگاه نقاشى هنرمندان قم، دومين نمايشگاه تذهيب هنرمندان قم، قم در قاب تصوير (عكاسى)، نقاشى معاصر ايران، امين عاشقان (آثار تجسمى فرهنگيان قم)، طراحى امروز ايران، تمدن (نمايشگاه بين‏المللى كاريكاتور)، هنرهاى تزئينى، ركعتى عشق (عكس‏هاى مسابقه سراسرى نماز)، آثار گروه نيلوفر آبى (نقاشى)، كامو (عكاسى)، آثار نقاشان نوگراى ايران، پوسترهاى تجربى طراحان گرافيك ايران، منتخب پنجمين دوسالانه كاريكاتور بين‏المللى، دومين نمايشگاه آثار طراحان گرافيك قم، دهمين نمايشگاه نقاشى هنرمندان قم، پژوهشى تصويرى در فرهنگ عامه، دومين نمايشگاه نقشه فرش قم، پنجمين نمايشگاه طراحى هنرمندان قم، نگاه ايرانى (عكس)، آب و زندگى(عكس)، نمايشگاه پوسترهاى هفتمين دوسالانه طراحان گرافيك ايران، دومين نمايشگاه آثار تصويرگران قم، دومين نمايشگاه كاريكاتور، سيماى مهر (عكس، خوشنويسى و نقاشى مربوط به علامه طباطبايى)، يازدهمين نمايشگاه نقاشى هنرمندان قم، سومين نمايشگاه آثار نگارگرى هنرمندان قم، نمايشگاه آثار تجسمى مبارزه با مواد مخدر، سومين نمايشگاه طرح و نقشه فرش دستباف قم، انقلاب اسلامى در آينه ميراث فرهنگى، سومين نمايشگاه سالانه هنرمندان قم (عكس)، آثار طراحان گرافيك ايران، ششمين نمايشگاه طراحى هنرمندان قم، دومين نمايشگاه آثار طراحان كاريكاتوريست قم، سومين نمايشگاه دوسالانه آثار طراحان گرافيك قم، اولين نمايشگاه سالانه منتخب نقاشان معاصر ايران، دوازدهمين نمايشگاه نقاشى هنرمندان قم، شور عشق (عكس‏هاى مربوط به عاشورا)، منتخب آثار ششمين نمايشگاه بين‏المللى كاريكاتور تهران، چهارمين نمايشگاه طرح و نقشه فرش دستباف قم، نمايشگاه دستاوردهاى پيشگيرى از اعتياد، نمايشگاه نقاشى و نگارگرى و تذهيب و خوشنويسى، سومين نمايشگاه تصويرگران قم، كلك خيال (نگارگرى، مينياتور و تذهيب).

نشريات:

«سلام بچه‏ها» ماهنامه فرهنگى نوجوانان، «پوپك» ماهنامه فرهنگى كودكان، «سنجاقك» ماهنامه فرهنگى خردسالان، فصلنامه «شهرزاد» و «آفرينه» عناوين نشريات منتشر شده توسط معاونت فرهنگى هنرى دفتر تبليغات است.
حجت‏الاسلام «عبدالله حسن‏زاده» مدير مسؤول و سردبير نشريه‏هاى «سلام بچه‏ها»، «پوپك» و «سنجاقك» در مورد مخاطبان دختر و گزارش‏هاى اختصاصى براى دختران نوجوان در نشريه «سلام بچه‏ها» كه بيشتر لزوم گرايش جنسيت در آن مشاهده مى‏شود، مى‏گويد: «از نامه‏هاى دريافتى مجله سلام بچه‏ها مى‏شود فهميد بيشتر مخاطبان دختر خانم‏ها هستند، ولى تا به حال ضرورت خاصى براى تهيه گزارش ويژه دختران احساس نكرده‏ايم. البته خوانندگان دختر از مدارس و يا ديگر فعاليت‏هاى فرهنگى‏شان براى ما گزارش‏هايى ارسال كرده‏اند، ولى خود ما در تحريريه، مطلب و يا مقاله‏اى ويژه مخاطب دختر سفارش نداده‏ايم. اين گونه تقسيم‏بندى مطالب با توجه به جنسيت، مختص بزرگسالان است و در مقطع نوجوان به نظرم همه مطالب بايد هم براى دختران و هم پسران مفيد باشد.»

معاونت تبليغ و اعزام مبلّغ‏

اين معاونت با اعزام صدها هزار مبلّغ به سراسر كشور در قالب مناسبت‏هاى مختلفى چون محرم، فاطميه، اعياد و وفات ائمه(ع)، ماه رمضان، طرح تابستانى هجرت و ... خدمات تبليغى و فرهنگى به سراسر كشور ارائه مى‏دهد. خدمات اعزام روحانيون به جبهه‏ها و مناطق جنگى در طول هشت سال دفاع مقدس سند افتخارى براى حوزه، روحانيت و دفتر تبليغات اسلامى مى‏باشد.
اعزام مبلّغ در اين معاونت به صورت اعزام مبلّغان برادر و خواهر و اعزام از سوى مركز تربيت مربى كودك و نوجوان است.
سياستگذارى، آئين‏نامه و صدور حكم خواهران براى اعزام و پرداخت حق‏الزحمه تبليغ با معاونت اعزام و تبليغ است، ولى از لحاظ سازمانى و هماهنگى اجرا و ثبت‏نام براى اعزام، به عهده مركز آموزش خواهران مى‏باشد. واحد آموزش خواهران در سياستگذارى‏هاى دفتر تبليغات در نحوه اعزام دخالتى ندارد و كميته مشتركى براى انجام درست و بهتر كارهاى اجرايى اعزام خواهران از سوى معاونت اعزام و مركز آموزش خواهران وجود ندارد، از اين‏رو تقسيم كار نهادمند نيست و مشكلاتى را براى مسئولان هر دو بخش در پى دارد.
خانم «زهرا محمدى» مسئول امور اعزام خواهران مبلّغ است. وى در جواب سؤال ما در مورد چگونگى ثبت‏نام و اعزام خواهران مبلّغ مى‏گويد: «از نظر سطح علمى، خواهران به چهار گروه تقسيم مى‏شوند. گروه يك بالاترين درجه علمى را دارند و در سطح درس خارج مى‏باشند. در واقع در سطح دكترا هستند (15 نفر). گروه دوم رسائل مكاسب را تمام كرده‏اند و دوره كارشناسى ارشد محسوب مى‏شوند (57 نفر). گروه سوم شرح لمعه را تمام كرده‏اند و ليسانس مى‏باشند (130 نفر). گروه چهارم مشغول به فراگيرى شرح لمعه هستند (138 نفر).... در مجموع 340 خانم طلبه ساكن قم در واحد اعزام پرونده تبليغى دارند. براى اينكه گروهها مشخص شود بايد متقاضى از هر حوزه علميه‏اى كه باشد پس از گذراندن 110 واحد دروس حوزوى در حد گروه چهارم، امتحان كتبى بدهد، بعد وارد مرحله مصاحبه و منبر شود. در اين بخش معلوم مى‏شود براى تبليغ مناسب است يا نه. شرط ديگر اين است كه علاوه بر طلبه بودن خانم بايد همسرش هم روحانى باشد، چرا كه در سه زمان تبليغ ماه رمضان، ماه محرم و طرح تابستانى با دعوت رسمى از سوى سازمان تبليغات اسلامى هر شهر و مراكز ديگرى كه خواهان مبلغ هستند، مكانى به نام خانه مبلّغ اختصاص مى‏دهند، از اين‏رو بايد مبلّغ‏ها همسر باشند تا بتوانند در كنار هم در مدت مشخص شده، كارهاى تبليغى را انجام بدهند. حكم از سوى معاونت اعزام به مردان داده مى‏شود و بعد حكم خانم صادر مى‏شود و جلسه توجيهى در معاونت اعزام براى مبلغان برگزار مى‏گردد.»

پس اعزام يك خواهر به صورت تنها، امكان‏پذير نيست؟

به ندرت پيش مى‏آيد كه مراكزى در سطح استان‏ها فقط يك خواهر را براى تبليغ بخواهند. البته در ماه رمضان امسال 60 نفر از خواهران در استان قم براى تبليغ به مراكز دولتى و منازل اعزام شدند.

اعزام مبلّغ زن به حج به چه صورتى مى‏باشد؟ آيا واحد شما اقداماتى در اين مورد انجام داده است؟

سازمان حج و زيارت با برگزارى آزمون‏هايى خانم‏هاى طلبه واجد شرايط را گزينش مى‏كند. در اين واحد فقط براى چهل نفر از خانم‏ها كلاس‏هاى آموزشى مخصوص احكام حج گذاشتيم و هم سابقه تبليغ آنها را داديم كه در كل 20 نفر از خانم‏ها در آزمون و مصاحبه سازمان حج و زيارت قبول شدند.

براى اعزام‏هاى داخل كشور نيز آموزش‏هاى قبل از تبليغ ترتيب داده‏ايد؟

بله. كلاس‏هاى تقويتى و كاربردى در مورد فقه و فن سخنورى داريم كه مبلغان با شركت در آنها و مصاحبه مى‏توانند ارتقاى گروه پيدا كنند. تسويه حساب با مبلّغ نيز بر اساس همين گروه تبليغى است. كسى كه گروه پايينى بوده و پيشتر در مدارس راهنمايى روستا تبليغ مى‏كرده، حالا بايد بتواند براى جمع بزرگ‏ترى سخنرانى كند تا گروهش ارتقا پيدا كند. افراد گروه يك هم از طريق نهاد رهبرى دانشگاهها براى تبليغ در ايام خاصى به دانشگاهها مى‏روند.
مبلّغ‏ها بايد دوره‏ها و نشست‏هاى آموزشى خاصى داشته باشند تا بتوانند با توجه به نيازهاى روز جوابگوى مردم باشند. در واقع بايد مانند آموزش ضمن خدمت، مبلّغان پيوسته با مسائل روز آشناتر شوند. به فرض در مناطق و شهرهاى مرزى كه وهّابيت تبليغ مى‏شود، مبلّغ بايد با شبهه‏شناسى و شيعه‏شناسى آشنا باشد و دوره‏هاى تخصصى خاصى را بگذراند. عده‏اى از مبلّغان كه علاقه‏مند به تبليغ براى كودكان و نوجوانان هستند، در كلاس‏هاى مركز تربيت مربى آموزش مى‏بينند. در ضمن نشست‏هايى اخلاقى براى خواهران مبلّغ داريم تا خودسازى كرده و بيشتر تقويت شوند.

با توجه به اينكه به تنهايى كار اعزام خواهران مبلّغ به كل كشور را هماهنگ مى‏كنيد آيا مشكل خاصى در اين ارتباط نداريد؟

امكانات كافى و مكان آموزشى براى مبلّغان خواهر نداريم تا لااقل در هر هفته دوره‏هاى كاربردى فقه، كلام جديد و كلاس‏هاى اخلاق بگذاريم كه قول برگزارى آن را در آينده داده‏اند. مشكل ديگر اين است كه بايد دايماً با مبلّغان در تماس باشيم، ولى يك خط تلفن مستقيم نداريم و مجبوريم با خط تلفن غير مستقيم و مشترك با واحد خواهران، هماهنگى‏هاى لازم و روزمره را انجام دهيم؛ مخصوصاً در ايام تبليغ كه كار گسترده مى‏شود.
البته جا دارد از برپايى دوره‏هاى مركز تربيت مربى و بازخورد خوبى كه در بين خواهران مبلّغ داشته تشكر كنيم، همچنين راه‏اندازى كارت خودپرداز براى تسويه حساب مبلغ، چرا كه پيش از اين مبلّغان به ويژه خانم‏ها بايد براى تسويه حساب مراجعات حضورى مكررى مى‏كردند كه با كارت خودپرداز بانك اين مشكل حل شده است. اما پيشنهاد مى‏دهيم بودجه و مكان آموزش‏هاى مستمر و تخصصى براى خواهران فراهم شود تا مبلّغان از هر لحاظ آمادگى لازم را با رويارويى با مسائل مختلف داشته باشند.

نشريات:

«با معارف اسلامى آشنا شويم» كه از قديمى‏ترين نشريات دفتر مى‏باشد و قبلاً زير نظر معاونت پژوهش، منتشر مى‏شده و اخيراً زير نظر معاونت اعزام منتشر مى‏شود. «با معارف اسلامى آشنا شويم» كه يك نشريه آموزشى است و ارتباط مستقيم و مكاتبه‏اى با مشتركان خود دارد، پيشتر، در قالب دو شماره در سال منتشر مى‏شد و در چند سال اخير به سه شماره افزايش پيدا كرده است. اين نشريه در طول انتشار 59 شماره به پرسش‏هاى مختلف دينى و فرهنگى مخاطبان و رفع شبهات ذهنى آنان و مشكلات روحى جوانان پرداخته است. جالب است بدانيد نام اين نشريه از بيانات استاد شهيد مطهرى در كتاب «اسلام و مقتضيات زمان» گرفته شده است: «اگر بخواهيم در باره اسلام و مقتضيات زمان قضاوت كنيم، تنها راه اين است كه «با معارف اسلامى آشنا شويم» و روح قوانين اسلامى را درك كنيم.»

«سيدحسين موسوى» مدير اجرايى نشريه در مورد شمار تقريبى مخاطبان زن و مطالب منتشر شده براى آنان مى‏گويد:
«از روى برگه‏هاى نظرخواهى و تعداد مشتركان مشخص شده كه مخاطبان زن بيشتر است كه فكر مى‏كنم به دليل فراغت بيشتر خانم‏ها براى مطالعه است.
بيشترين مسائل كه در مورد زنان به آن پرداخته‏ايم اختصاص به احكام و مقالاتى با عناوين روابط بين زن و مرد نامحرم، زن و پوشش اسلامى، حجاب و ازدواج دارد. مقالات تخصصى مربوط به بانوان كم بوده و به مسائل كلى نگاه مى‏كنيم، طورى كه هم مردان و هم زنان بتوانند از آن استفاده كنند.
بخشى به نام پژوهش داريم كه در سه مقطع راهنمايى، دبيرستان، ديپلم و بالاتر از آن موضوعاتى را به مخاطبان پيشنهاد مى‏دهد و خوانندگان در آن موضوع مقاله ارسال مى‏كنند كه بهترين‏ها در مجله چاپ مى‏شود. بيشترين شركت‏كنندگان اين بخش هم زنان هستند. در بخش پرسش و پاسخ و مشاوره مجله نيز بيشترين سؤال‏ها توسط خانم‏ها مطرح مى‏شود.»

معاونت ادارى مالى‏

اين معاونت با مديريت و بخش‏هاى مختلف به كار ساماندهى امور ادارى و استخدامى كارمندان مشغول است. برنامه‏ريزى براى اردوهاى زيارتى، آموزش ضمن خدمت و ... نيز از جمله فعاليت‏هاى اين معاونت است. به گزارش مديريت منابع انسانى معاونت ادارى مالى، از ميان 714 كارمند دفتر تبليغات در قم، 43 نفر كارمند خانم به صورت رسمى، قراردادى و ساعتى در دفتر كار مى‏كنند. در واقع 33/94 درصد از كل كارمندان مرد مى‏باشند و 67/5 درصد خواهران هستند.
مركز آموزش خواهران با 26 زن، مجله پيام‏زن با 6 نفر كارمند زن، مؤسسه آموزش باقرالعلوم با 5 كارمند خانم، مركز مطالعات و تحقيقات با 4 كارمند زن و شركت تعاونى مصرف و نگهبانى هر كدام با يك كارمند زن انجام وظيفه مى‏كنند.

سخن پايانى:

دفتر تبليغات اسلامى هر چند نهادى نيست كه تنها وظيفه‏اش توجه به مسائل زنان باشد، ولى توانسته است به نوبه خود به آموزش حوزوى و دانشگاهى زنان توجه زيادى داشته باشد و در ضمن نشريه خاص زنان منتشر كند؛ و به شرحى كه خوانديد در جهت رشد علمى، فرهنگى و تربيتى خواهران فعاليت كند اما با توجه به امكانات گسترده اين دفتر و عنايت ويژه مقام معظم رهبرى به آن، انتظار مى‏رود اين دفتر با بهره‏گيرى از توانمندى و استعدادهاى كارى زنان در پست‏هاى مختلف و حتى پست مديريتى، نيز انتشار مجلات ويژه دختران و يا فصلنامه‏هاى تخصصى زنان، راه را براى فعاليت هر چه بيشتر زنان و توجه خاص به بانوان فراهم كند. باشد تا روزى كه ببينيم زنان براى دفتر تبليغات اسلامى چه مى‏نويسند و آن دفتر در تلاش ستودنى خود چه كارنامه درخشان‏ترى را براى زنان رقم مى‏زند، ان‏شاءاللَّه.