تربيت اقتصادى در اسلام
مركز مطالعات معرفتى و مركز اقتصاد اسلامى دانشگاه الازهر، تحت نظارت دكتر محمد سيد طنطاوى شيخ الازهر و با همكارى مركز جهانى انديشه اسلامى، همايش تربيت اقتصادى و توسعهاى در اسلام را در قاهره برگزار كردند.
هدف از برگزارى اين همايش، آگاهى بخشيدن نسبت به اهميت تربيت اقتصادى و توسعهاى از ديدگاهى اسلامى بود كه سلوك عملى انسان در همه زمينههاى اقتصادى را دربرمىگيرد.
اين همايش، در شش جلسه برگزار شد و بيست و دو مقاله در آن ارائه شد؛ مهمترين محورهاى اين مقالات عبارت بود از تربيت هستىگرا و جامعهگرا، فرضيهها و اصول اقتصاد اثباتگرا در محك نقد شريعت اسلامى، اخلاق و اقتصاد، رفتار اقتصادى از آرمان اسلامى تا واقعيت، روشهاى تربيت اقتصادى از ديدگاهى اسلامى، و مطالعات كاربردى پيرامون تربيت اقتصادى اسلامى.
دكتر عبدالحليم عويس استاد تاريخ و تمدن اسلامى، در مقاله خود با عنوان «نگاه اسلام به هستى»، بر اهميت تدوين نظريهاى اسلامى در باب معرفت كه وحى هستى را يكجا گردآورد و ايمان عملى و هدفمندى هستى و رفتار را مورد حمايت قرار دهد، تأكيد ورزيد.
دكتر محمد مرى، استاد علوم تربيتى دانشگاه قاهره، در بحث خود «گرايش انسانى هستى» را به عنوان يكى از محورهاى تربيت اقتصادى برشمرد و به ضرورت بازسازى نظام تربيتى اسلام اشاره كرد كه براساس آن، سازوكار ربط ميان قول و فعل مسلمان تحقق يابد و براهميت انضباط و دقت دركار، به عنوان يكى از ابزارهاى خيزش تمدنى در جهان معاصر تأكيد شود.
آنگاه دكتر عبدالغنى عبود «جامعهگرايى اسلام در سطوح محلى، امت و بشريت» را مورد بررسى قرار داد و بر ضرورت تلاش، براى ترويج احساس تعلق و گرايش به امت اسلامى و جهت بخشيدن به اين احساس در مسير خدمت به امت اسلام، و تواناسازى امت بر رويارويى با چالشهاى عصر كنونى و آينده تأكيد ورزيد.
دكتر امين عبدالعزيز منتصر، استاد اقتصاد دانشگاه الازهر، در بحث خود درباره «فرضيه منفعت فردى و تأثير آن بر رفتار اقتصادى»، مفهوم منفعت فردى و ريشههاى تاريخى آن را براساس شريعت اسلام مورد كاوش قرار داد و تأثير آن بر رفتار اقتصادى اسلامى را مورد بررسى قرار داد.
دكتر عبدالهادى نجار، استاد اقتصاد دانشگاه منصوره مصر، در مقاله خود تحت عنوان «فرضيه هماهنگى ميان منفعت فردى و منفعت عمومى در شريعت اسلام»، بر اهميت برقرارى توازن و تعادل ميان منفعت فردى و منفعت جمعى تأكيد كرد و آن را برخلاف فرضيه انديشه اقتصادى سرمايهدارى كه محوريت را به سود فردى مىدهد، راه تحقق بخشيدن به عدالت اجتماعى معرفى كرد.
دكتر منى على سالوس، استاد دانشكده دختران دانشگاه عين شمس، در بحث خود «اصول تربيت اقتصادى مصرف كننده دراسلام» را مورد ارزيابى قرار داد و به اهميت التزام به ارشادات و سفارشهاى اسلام در باب مصرف و ترك اسراف و تبذير و... توجه داد.
دكتر رفعت سيد عوضى استاد و رئيس گروه اقتصاد دانشكده تجارت دانشگاه الازهر، در باب «اخلاق در اقتصاد اسلامى» سخن گفت و بر اهميت آمادهسازى و اجراى پژوهشهاى ميدانى در مورد رفتار اقتصادى كنونى گروههاى مختلف اجتماعى، براى شناخت ميزان فاصله ميان الگوى اسلامى و الگوى رايج تأكيد ورزيد و آن را در درمان انحرافات و پركردن اين شكاف، مؤثر دانست.
دكتر شوقى احمد دينا، محقق و استاد و رئيس دانشكده تجارت دانشگاه الازهر، موضوع «رفتار اسلامى در توليد از واقعيت تا آرمان» را مورد بحث قرار داد و الگوى توليدى اسلام و روشها و سازوكارهاى آن را بررسى كرد و متذكر شد كه «تحقق اين الگو در عرصه واقعيت، مسلمانان را به بسندگى اقتصادى خواهد رساند، ولى براى تحقق اين الگوى كارآمد، وضعيت كنونى مسلمانان بايد تعديل شود».
دكتر ربيع محمود الروبى، استاد اقتصاد الازهر، در بحث خود با عنوان «روش اسلامى پسانداز و سرمايهگذارى»، بر اهميت پسانداز و سرمايهگذارى در توسعه و تحقق رفاه اقتصادى تأكيد ورزيد و متذكر شد كه متون اسلام سرشار از تشويق و ترغيب به گسترش پساندازهاى فردى و بسيج آن در فرايند توليد است؛ اسلام منادى عقلانيت مصرفى در سطح دولت و فرد است.
دكتر غريب محمد بيومى در بحث خود با عنوان «تربيت اقتصادى اسلامى، از شكل تا جوهر، الگوهاى رفتار واقعگرايانه»، بر اهميت استفاده نهادها و مؤسسات مالى و بانكى اسلامى از پژوهشها و مطالعات مراكز پژوهشى، و پياده كردن عملى نتايج و سفارشهاى اين پژوهشها تأكيد ورزيد.
دكتر محمد عبدالحليم عمر، مدير مركز پژوهشهاى اقتصادى اسلامى دانشگاه الازهر، درباره تجربههاى اين مركز در باب تربيت اقتصادى اسلامى سخن گفت و از فعاليتهاى مختلف اين مركز در زمينه تعريف و نظريهپردازى در باب اقتصاد اسلامى گزارش داد.