بررسى پديده اينترنت در منطقه خليج فارس

نقى طبرسا(*)

مقدمه
اينترنت را به صورت هاى گوناگون تعريف كرده اند. در يك تعريف كلى, برخلاف آن كه در نگاه اول اينترنت به صورت شبكه واحدى به نظر مى رسد, در حقيقت شبكه شبكه هاست. اين پديده يك تور گسترده جهانى است كه شبكه هاى مختلف رايانه اى در اندازه هاى متعدد و حتى رايانه هاى شخصى را با استفاده از سخت افزارها و نرم افزارهاى گوناگون و با قراردادهاى ارتباطى يكسان به يكديگر متصل مى كند . برخى اينترنت را به يك تارعنكبوتى الكترونيكى تشبيه كرده اند كه از طريق خطوط تلفن, رايانه هاى شخصى يا شبكه هاى رايانه اى را به يكديگر متصل كرده و با اختصاص نشانى هاى الكترونيكى مشخصى به هريك از آنها, علاوه بر تامين ارتباطات , امكان تبادل اطلاعات در بين ايشان را به صورت متن , صدا, تصوير و حتى فيلم فراهم مى آورد .
پديده اينترنت براى اولين بار در سال 1969 ميلادى در وزارت دفاع ايالات متحده آمريكا (پنتاگون) تحت عنوان ((آژانس پروژه هاى تحقيقاتى پيشرفته)) (آپرانتAGENCY NETWORK ADVANCED RESEARCH PROJECT ( ARPANET)() طراحى و اجرا شد. و بعدها به اروپا و ساير كشورهاى غربى رفت و به عنوان ساختار اصلى اينترنت مطرح گرديد. با توجه به جنگ سرد , هدف اصلى اين شبكه, ايجاد ارتباط بين مراكز تحقيقات علمى و نظامى آمريكا و كشورهاى اروپاى غربى به صورتى غير متمركز بود تا در صورتى كه يكى از اين مراكز مورد حمله هسته اى شوروى قرار گيرد, ارتباط كل شبكه مختل نشود. آپرانت به گونه اى طراحى شده بود كه بدون هيچ كنترل مركزى تمامى نهادهاى مرتبط به طور مستقل قادر به دريافت ,پردازش و ارسال پيام باشند . در سال 1987 سيستم آپرانت تبديل به اينترنت شد . با پايان جنگ سرد و فروپاشى شوروى, حساسيت هاى امنيتى براى عضويت و استفاده از اينترنت كاهش يافت تا جايى كه مراكز دانشگاهى, بخش خصوصى و مردم عادى به اين شبكه پيوستند.(1)
در سال 1989 تعداد مشتركان اينترنت در سراسر جهان صد هزار نفر بود , اين رقم در سال 1991 به بيش از يك ميليون نفر , در سال 1996 به ده ميليون نفر و در سال 2000 ميلادى اين رقم به بيش از دويست ميليون نفر رسيد .(2)
اينترنت كاربردهاى مختلف ارتباطى و اطلاعاتى دارد و داراى خصوصيات مختلف است كه از آن جمله مى توان به تمركز زدايى, سهولت دسترس, هزينه پايين دست يابى به اطلاعات و فقدان مرز اشاره كرد . اينترنت علاوه بر صدها استفاده مختلف در زمينه ارتباطات , امكان تماس تلفنى راه دور با تعرفه و هزينه مكالمات شهرى را فراهم ساخته است و پيش بينــى مى شود درآينده نزديك مكالمات اينترنت جايگزين تلفن راه دور در جهان گردد.

پديده اينترنت و وضعيت كشورهاى شمال ـ جنوب
شگفتى اينترنت در اين نيست كه به عنوان چند شبكه رايانه اى امكان ارتباط بين افراد و گروه ها را فراهم مى كند, بلكه در تازه گى ,گستردگى و تنوع اطلاعات موجود و سرعت دسترسى فزاينده اى است كه حجم بسيار وسيعى از اطلاعات را در وراى محدوديت زمان و مكان به سادگى و به طور همزمان در اختيار ميليون ها استفاده كننده قرار مى دهد.
نكته قابل توجه آن است كه قلمرو اينترنت نيز همچون قلمرو تكنولوژى, صنعت و بسيارى عرصه هاى ديگر به شكاف ديگرى بين شمال و جنوب تبديل شده است. فاصله عميق بين كشورهاى پيشرفته و توسعه نيافته, اكنون در زمينه اينترنت خود را نشان مى دهد . آمارها حاكى از آن است كه قريب 6 / 99 درصد از پايگاه هاى اطلاعاتى در كشورهاى پيشرفته قرار دارد كه از اين ميزان بيش از 65 درصد در آمريكا و كانادا و مابقى در اروپا و ژاپن است. مشاركت بقيه كشورهاى جهان و يا به عبارتى حضـــور كشورهاى جنوب در حدود 4 / 0 درصد است; براى نمونه مشتركان محله مانهاتان نيويورك به تنهايى از ميزان اتصال كل قاره آفريقا به اينترنت بيشتر است .(3) نتيجه آن كه شكاف عميق بين شمال و جنوب با ظهور اينترنت و ساير تكنولوژىهاى اطلاعاتى و ارتباطى در حال گسترش و تعميق است.
بى ترديد رشد شتابان اينترنت و تجارت الكترونيكى دو محور اساسى و نيروى محركه اقتصاد و جهانى شدن در آغاز هزاره سوم محسوب مى شود. در اين راستا بنيادهاى مستحكم سنتى در همه ابعاد تكنولوژى اطلاعات به تدريج فروريخته و نظام مدرن اطلاعات مبتنى بر اينترنت و تجارت الكترونيكى جايگزين آن خواهد شد . با عنايت به روند شتابان اينترنت ,نسل دوم اين پديده با استفاده از تلفن همراه در حال ظهور است . تا سال 2005 تعداد مشتركان اينترنت در جهان به يك ميليارد نفر مى رسد كه 60 درصد آنان كاربران تلفن همراه خواهند بود. در نسل دوم و سوم اينترنت, مرزهاى اشتغال فعلى در حوزه تكنولوژى اطلاعات و ظهور مشاغل جديد و حذف مشاغل قديمى, مبادله اطلاعات درون و برون سازمانى, تغيير ساختارهاى قبلى خدمات و سرويس هاى عمومى , ظهور دولت الكترونيكى ( نظير آنچه در آمريكا ,مالزى ,انگليس و امارات در حال شكل گيرى است ), به كارگيرى كارت هاى هوشمند چند منظوره براى كاهش مبادلات پولى و مهندسى مجدد تمامى نهادهاى سياسى , اجتماعى ,اقتصادى و فرهنگى و پيوند تنگاتنگ برنامه ريزى استراتژيك با برنامه هاى اطلاعاتى مورد لحاظ قرار مى گيرد. يكى از اصلى ترين چالش ها در حوزه تكنولوژى اطلاعات كمبود نيروهاى ماهر است و بى جهت نيست كه آلمانى ها در نمايشگاه اخيراطلاعات و ارتباطات در برلين موسوم به CeBIT2000 اقدام به توزيع فرم تقاضاى كار كرده و دولت آلمان به تمام سفارتخانه هايش در دنيا دستور داده است كه به متقاضيان مهاجرت با تخصص آى.تى. را بدون قيد و شرط اقامت دايم مى دهد. از سوى ديگر, دولت هاى آلمان و ايتاليا به تمام مدارس اين كشور حداكثر تا پايان سال 2001 ميلادى فرصت داده است كه اجبارا به اينترنت متصل شوند .(4)
واقعيت آن است كه اينترنت در تحركات جهانى نقش به سزايى داشته است; همچنان كه دانشجويان اندونزى ـ كه مركب از هفده هزار جزيره كوچك و بزرگ است ـ از اينترنت براى كنار زدن سوهارتو استفاده كردند و يا اين كه آمريكايى ها در جريان جنگ دوم خليج فارس عليه عراق كاملا بر شبكه غول آساى اينترنت تسلط داشتند و كنترل لازم را اجرا كردند تا مبادا اطلاعاتى در زمينه چگونگى جنگ آمريكا عليه عراق فاش گردد; از اين رو با قطع كامل اينترنت در زمان عمليات طوفان صحرا موقعيت خاصى به نفع خود به دست آوردند.
به هر حال به رغم اين كه اينترنت مى تواند به منزله ايجاد فرصت هايى براى جهانيان باشد , تهديدات و نگرانى هايى براى جامعه جهانى به ويژه كشورهاى جنوب فراهم كرده است كه مهم ترين اين نگرانى ها عبارتند از : توزيع برنامه هاى ضد اخلاقى , تبليغات ضدمذهبى, يكسان سازى فرهنگى از نوع غربى آن و تشديد جريان يك سويه اطلاعات.(5)

اينترنت درحوزه كشورهاى خليج فارس
به طور كلى كشورهاى منطقه خليج فارس با روند كندى به جامعه جهانى اينترنت پيوسته و مى پيوندند. هشت كشور اين منطقه به همراه ايران با جمعيتى بيش از يكصد ميليون نفر و توليد سرانه متوسط در مقايسه با ساير مناطق جغرافيايى همطراز خود ديرتر از ديگران به شبكه اينترنت پيوسته اند, هر چند كه بعضا كشورى مانند امارات عربى متحده طى سه سال اخير روند رو به شتابى را در پيوستن به اينترنت داشته است . تا ژانويه 1994 كشورهاى اين منطقه فاقد ميزبان سيستمTCP \ IP بودند و اين در حالى بود كه ساير كشورهاى جهان بيش از 2 / 2 ميليون ميزبان از اين نوع را در اختيار داشتند.
در گزارش مبسوطى كه اخيرا سازمان جاسوسى آمريكا پيرامون وضعيت جهان آينده در سال 2025 ميلادى منتشر كرده است, در خصوص نقش اينترنت در خاورميانه و خليج فارس چنين آمده است: استفاده از اينترنت در خاورميانه به خاطر افزايش هزينه ها و ضعف در اجراى آن فقط در انحصار نخبگان اين منطقه خواهد بود. انقلاب انفورماتيك ممكن است تإثيرات شگرف بر ثبات نظام هاى سياسى حاكم داشته باشد و خواسته هاى ملت ها را بالا خواهد برد و اين امر ممكن است توانايى نظام هاى حاكم را در كنترل اطلاعات و ايجاد افكار عمومى در معرض تهديد قرار دهد . در عين حال اكثر ملت هاى خاورميانه فقيرتر و عقب مانده تر خواهند شد.(6)
تا كنون چند سمينار به منظور بررسى جنبه هاى مثبت و منفى اينترنت در كشورهاى عربى و از جمله خليج فارس داير شده است; براى نمونه در همايش بيروت ( تاريخ 21 / 1 / 78 ) پيامدهاى امنيتى اينترنت مورد بحث و بررسى قرار گرفت.
سازمان نظارت بر حقوق بشر طى گزارشى به موانع گسترش شبكه اينترنت در خاورميانه پرداخته است; در گزارش اين سازمان آمده است: تلاش دولت هاى عربى براى مسدود كردن جريان اطلاعات بر روى اينترنت محكوم به شكست است, كشورهاى عربستان , بحرين , ايران و امارات در منطقه خليج فارس به بهانه حفاظت مردم خود در برابر سايت هاى با تصاوير مستهجن برخى از سايت هاى حقوق بشر و سياسى را مسدود كرده اند . در اين گزارش اضافه شده است :كشورهاى عراق و ليبى به دليل تحريم هاى جهانى هنوز به اينترنت نپيوسته اند و دولت سوريه دسترسى شهروندان خود به اينترنت را ممنوع كرده است (7) .
بر اساس آخرين سرشمارىهاى موجود, جمعيت نه كشور حوزه خليج فارس بيش از 130 ميليون نفر است كه به ترتيب ايران, عراق, عربستان سعودى و يمن پرجمعيت ترين و پنج كشور امارات عربى متحده, عمان, قطر و بحرين كمترين جمعيت را دارا هستند.
طبق آمار ارديبهشت 1379 دبيرخانه شوراى همكارى خليج فارس 920 هزار نفر در كشورهاى عربى از خدمات اينترنت استفاده مى كنند كه به ترتيب امارات ,مصر , بحرين , كويت و لبنان مقام هاى اول تا پنجم را دارا هستند. مشتركان عرب بيش از 95 ميليون دلار براى بازاريابى از طريق اينترنت پرداخته اند.(8)
در ادامه به صورت اجمالى به وضعيت اينترنت در كشورهاى حوزه خليج فارس ـ به ترتيب حروف الفبا ـ اشاره مى شود:

امارات عربى متحده
امارت هاى ابوظبى, دبى, شارجه, رإس الخيمه, عجمان, فجيره و ام القوين با هم كشور امارات عربى متحده را تشكيل مى دهند. مساحت امارات 77/700 كيلومتر مربع است و در اين ميان, ابوظبى با 67/340 كيلومتر مربع بزرگ ترين و عجمان با 256 كيلومتر كوچك ترين امارت ها محسوب مى شوند. مساحت امارت دبى (پس از ابوظبى) 5388 كيلومتر مربع معادل 5 درصد خاك امارات است. جمعيت امارات بالغ بر 2/850/000 نفر است كه از اين مقدار حدود 75 درصد غيراماراتى و عمدتا مهاجران عربى و آسيايى هستند. اين كشور در مقايسه با ساير كشورهاى منطقه خليج فارس در رده نخست ارائه پيشرفته ترين خدمات اينترنتى قرار دارد . براى اولين بار در اوت 1995 شركت مخابرات امارات (الاتصالات) شروع به خدمات رسانى در زمينه اينترنت كرد. ارتباط امارات به اينترنت از طريق دو شركت آمريكايى اسپرينت و ام سى آى صورت مى پذيرد . تعداد مشتركان اينترنت در سال 1996 به 9600 نفر, در سال 1997 به 26700 نفر و در سال 1998 به 66700 نفر افزايش يافت .(9)
سالم العويس, رئيس اتصالات امارات, اخيرا اعلام كرد: تعداد مشتركان اينترنت در امارات در اكتبر سال 2000 ميلادى بالغ بر 188 هزار نفر رسيده است كه با توجه به جمعيت دو ميليون و هشتصد هزار نفرى آن, امارات مقام اول منطقه خليج فارس مى باشد . وى افزود: موسسه اتصالات امارات علاوه بر داخل امارات در چند كشور عربى و آسيايى اقدام به ارائه خدمات اينترنت مى كند .(10) امارات عربى متحده اولين كشور حوزه خليج فارس است كه باب بحث و گفت و گو در مورد جنبه هاى منفى اينترنت را بر روى مردم گشود و به همين منظور يك گروه از كارشناسان زبده آمريكايى را در سال 1997 مامور گذاشتن يك سرور پروكسى قوى كرد تا محدوديت هايى در قبال تصاوير ضداخلاقى و مسائل امنيتى ايجاد كند.
طى سال هاى اخير دولت امارات و به طور مشخص حكومت دبى چهار طرح عظيم و بسيار بزرگ را اجرا كرده يا در مرحله اجرا دارد كه سه طرح آن در زمينه ارتباطات است. اين چهار طرح عبارتند از : راه اندازى ماهواره ثريا , ايجاد شهرك و دانشگاه اينترنت, شهرك رسانه هاى گروهى وايجاد يك كانال مصنوعى براى برج سازى مدرن .
با توجه به روند پيشرفت شبكه ارتباطى در جهان ,دولت امارات عربى متحده از سال 1376 پرتاب ماهواره مخابراتى موسوم به ثريا را با هزينه اى بالغ بر 2 / 1 ميليارد دلار در برنامه خود دارد و تاكنون توفيقاتى داشته است.
براى اولين بار در منطقه خليج فارس, شيخ مكتوم بن راشد آل مكتوم, حاكم دبى, در تاريخ چهارم فوريه 2000 (17 / 11 / 78) قانون تإسيس منطقه آزاد تكنولوژى اطلاع رسانى موسوم به آى. تى. تجارت الكترونيكى را امضا و برادرش شيخ محمد بن راشد را به رياست اين منطقه تعيين كرد(11) . فاز اول شهرك اينترنت در 28 اكتبر 2000 (7 / 8 / 1379) و بe هزينه اى بالغ بر دويست ميليون دلار به دست شيخ محمد بن راشد آل مكتوم وليعهد دبى و وزير دفاع امارات در دبى افتتاح شد . اين شهرك در منطقه اى به وسعت 37 هزار متر مربع و در چهار مجموعه ساختمانى چند طبقه و يك شكل با بيش از 3900 آپارتمان مسكونى در نزديكى منطقه آزاد جبل على قرار دارد. ارزش نهايى اين طرح حدود هفتصد ميليون دلار است. طراحان اين شهرك مدل آن را از شهر سيليكوندر كاليفرنياى آمريكا وآلماليميتيد مالزى اقتباس كرده اند و در آن همه امكانات شهرى لازم و تجهيزات ارتباطى مانند تله كام و آى تى نصب كرده اند. علاوه بر اين, قرار است يك دانشگاه اينترنت در اين شهرك راه اندازى شود كه در نوع خود بى سابقه است. در اين دانشگاه تجارت و حسابدارى الكترونيك, بازاريابى, طراحى و مديريت الكترونيك تدريس مى شود. هدف نهايى دبى از اين شهرك تثبيت موقعيت اقتصادى در غرب آسيا, آفريقا و خاورميانه است. تاكنون بيش از 190 شركت بين المللى رايانه اى مانند ميكروسافت , كامپك و آى بى ام و زيمنس در فاز اول مستقر شده اند و به آنها اجاره داده شده است و پيش بينى مى شود تا سال 2002 ميلادى بيش ازسيصد شركت رايانه اى ديگر اضافه شوند . از مزاياى اين شهرك مى توان معافيت كامل مالياتى ناشى از فروش, امكان تجديد اجاره نامه براى پنجاه سال و هزينه پايين دسترسى به امكانات ماهواره هاى اشاره كرد. شيخ محمد بن راشد در مراسم افتتاح گفت, احداث اين شهرك تلاشى در جهت انتقال از اقتصاد كهنه به نو و تبديل دبى به كانون اقتصاد جديد در خاورميانه است . وى در خصوص محدوديت هاى اعمال شده از سوى وزارت ارتباطات بر روى اينترنت گفت, ما به اين محدوديت ها احترام گذاشته و با آنها همكارى خواهيم كرد, زيرا تصاوير منافى اخلاق در اينترنت مردود بوده و مقابله با آن حق دولت امارات است.(12)
در كنار اين مركز, دبى شهرك رسانه هاى گروهى موسوم به ميدياسيتى را در زمينى به وسعت دويست هكتار در اواسط ژانويه 2001 راه اندازى كرده است. شيخ محمد بن راشد در مراسم افتتاح اين مركز گفت, حكومت دبى تحت هيچ شرايطى هيچ نوع سانسورى را روى كارهاى شركت هايى كه در ميدياسيتى عمل كنند اعمال نخواهد كرد و هدف از ساخت ميديا سيتى و شهرك اينترنت آن است كه يك جامعه جديد ارتباطى و معيارى نو براى ميدياى جهان خواهد بود. وى افزود تاكنون بيش از سه ميليارد درهم (نزديك به يك ميليارد دلار) در اين شهرك سرمايه گذارى كرده است و حجم نهايى طرح بالغ بر 1/2 مى باشد كه تا سال 2002 تكميل مى شود. در اين شهرك استوديوهاى تلويزيونى, راديويى, چاپخانه و مراكزى براى استقرار كاركنان ادارى آنها و مطبوعات به همراه تسهيلات لازم ايجاد شده است . پروژه سومى كه دبى در دست ساخت دارد, ساخت شهرك دبى ماريناست. اين طرح با حفر يك كانال آبى مصنوعى از مهرماه 1379 آغاز شده و قرار است يك شهرك هوشمند جديد بر روى آن با يكصد آسمانخراش ايجاد شود كه طى هشت مرحله و در مدت بيست سال تكميل مى شود. از ويژگى هاى مهم اين شهرك, هوشمند بودن آن است و ساكنان آن مى توانند از طريق شبكه اينترنت در خارج ازمنزل بوسيله تلفن همراه و رايانه هاى خود رو و دفاتر كار خود از تمامى اطلاعات منازل خود از جمله محتويات يخچال و فريزر, به كارانداختن ماشين لباسشويى , گاز و ويدئو .. اطلاع پيدا خواهند كرد. شهر دبى در حال حاضر از نظر تعداد استفاده كنندگان از اينترنت در جهان مرتبه هيجدهم و در ميان كشورهاى حوزه خليج فارس مقام اول را داراست. (13)
دولت امارات عربى متحده از تاريخ 1380/1/10 به ارائه برخى خدمات ادارى از طريق شبكه اينترنت اقدام كرده است. در اين راستا على كاجور, معاون وزارت دارايى و صنايع امارات, گفت تا پايان سال 2003 ميلادى كليه اقدامات و مراحل اجرايى برقرارى حكومت الكترونيكى در امارات اعمال مى شود كه با اجراى اين طرح كليه درخواست هاى متقاضيان از طريق اينترنت به دواير دولتى ارائه مى شود و متقابلا پاسخ به اين درخواست ها از طريق اينترنت صورت مى گيرد. كاجور افزود : پرداخت كليه عوارض و مبالغ مربوط به امور ادارى در طرح حكومت الكترونيكى با درهم الكترونيكى انجام مى شود كه درهم مذكور در كنار درهم واحد پولى رايج كشور از فوريه 2001 (بهمن 1379 ) به طور رسمى رواج يافته است.(14)
استفاده سياسى از اينترنت نيز امرى رايج است و بعضا كشورها عليه يكديگر بهره بردارى مى كنند. در اين راستا روزنامه الخليج متعلق به حكومت شارجه و زير نظر وزارت خارجه امارات در راستاى ادعاى اين كشور در قبال بخشى از تماميت ارضى جمهورى اسلامى ايران از تاريخ 8 / 2 / 1378 اقدام به تإسيس يك سايت اينترنتى تحت عنوان دولت امارات عربى متحده و جزاير تنب بزرگ , تنب كوچك و ابوموسى كرده است و در آن, مواضع رسمى و غيررسمى امارات , پژوهش ها و مقالات مختلف انتشار مى يابد(15) . اين روزنامه يك ماه پس از افتتاح سايت مذكور ( در تاريخ 7 / 3 / 1378 ) مدعى شد 277 هزار نفر در سراسر جهان به اين سايت مراجعه كرده اند .

جمهورى اسلامى ايران
جمعيت ايران حدود هفتاد ميليون نفر است. باعنايت به افزايش توليد اطلاعات در كشورهاى صنعتى و پيشرفته, سهم كشورهاى جنوب از جمله ايران اندك بوده است. به رغم آن كه ايران با توجه به تاريخ كهن و تلفيق آن با تمدن اسلامى مى توانست در اين زمينه ايفاگر نقش مهمى باشد وليكن تاكنون نتوانسته به جايگاه خود در زمينه اطلاع رسانى و استفاده از اينترنت گام بزرگى بردارد و عمدتا مصرف كننده اطلاعات است. در اغلب مراكز رايانه اى اين كشور, تكنولوژى مورد استفاده حداقل به دو دهه قبل تعلق دارد و عمق نفوذ سيستم هاى اطلاعاتى, به رغم هزينه هاى هنگفت سالانه, در سطوح اجرايى و بدنه عملياتى متوقف شده است و بنگاه هاى عظيم اقتصادى كشور به اطلاعات آنها دسترسى ندارند; از اين رو اغلب تصميمات راهبردى مبتنى بر اطلاعات روزآمد نيست . تشكيل نهادهاى مختلف نظير شوراىعالى انفورماتيك, شوراىعالى اطلاع رسانى در كشور نيز نتيجه ملموسى براى تحرك و مقابله با ناكارآمدى سيستم عقب افتاده اطلاع رسانى نداشته است; براى نمونه در حالى كه اينترنت پايه تمام فعاليت هاى كشورهاى توسعه يافته تلقى شده و در حال آماده سازى شالوده هاى اصلى جوامع مذكور مبتنى بر شبكه هاى رايانه اى است, هنوز در جمهورى اسلامى ايران نهادهاى رسمى فوق الذكر در اين خصوص ديدگاه هاى كلان استراتژيك ارائه نداده اند. به نظر مى رسد, چنانچه نهادهاى عالى متولى تكنولوژى اطلاعات در كشور براى بازنگرى بنيادين خط مشى هاى موجود, تجديد ساختار شوند, امكان ترميم شبكه ارتباطات كشور از جمله اينترنت وجود دارد به ويژه آن كه ايران در اين زمينه داراى نيروهاى كيفى ارزنده اى هم مى باشد.
با نگاهى به وضعيت موجود ارتباطات در ايران مى توان گفت براى نخستين بار در سال 1341 طرح موسوم به ((چارچـوب كلىMAIN FRAME)(() كه به دست آمريكايى ها در ارتش و برخى دواير دولتى ايران اجرا شد هركــدام به صورت يك مجموعه بسته عمل مى كردند و هيچ كدام با ارگان هاى ديگر نمى توانست به راحتى ارتباط برقرار كند.
با ظهور رايانه ها در جهان, شبكه هاى ارتباطى و ارتباط ميان آنها آسان شده و شركت مخابرات ايران طرح موسوم بهLOCAL AREA NETWORK (LAN) را به مرحله اجرا در آورد و به اين ترتيب سازمان هاى دولتى با استفاده از رايانه مى توانستند به راحتى از طريق شبكه محلى در همان سازمان به يكديگر متصل شوند و امكان ارسال و دريافت اطلاعات فيمابين را پيدا كنند. با ظهور اينترنت در ايران كه عمدتا از سال 1370 به بعد صورت گرفت ,تا پايان سال 1378 امكان دست يابى به اين پديده فقط در اختيار دستگاه هاى دولتى قرار داشت, وليكن به تدريج از فروردين سال 1379 اين امكان علاوه بر نهادهاى دولتى به بخش خصوصى نيز واگذار شد. به گفته يكى از مقامات مخابرات جمهورى اسلامى ايران, شبكه ديتاى كشور تاكنون با سرعت شانزده مگابايت توانسته است به بيش از دويست فراهم كننده دولتى و خصوصى اصلى خدمات اينترنت در سطح ايران عرضه كند كه قابليت خدمات رسانى به حدود نيم ميليون نفر كاربر حقيقى و حقوقى را دارد . علاوه بر شركت مخابرات, سازمان علمى و پژوهش هاى صنعتى كشور, شركت داده پردازى ايران, مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات, برخى نهادهاى دولتى, شركت هاى خصوصى و افراد حقوقى, به طور قانونى و غيرقانونى, نسبت به نصب آنتن هاى يك طرفه دريافت اينترنت و يا آنتن هاى دو طرفه جهت ارسال و دريافت اقدام كرده اند. اين امر مشكلاتى براى سيستم مخابراتى كشور فراهم ساخته است, زيرا كنترل و نظارتى بر آنان صورت نمى گيرد و عدم تمركز اين شبكه اطلاع رسانى مى تواند تبعات سوء سياسى, فرهنگى, اقتصادى و امنيتى به همراه داشته باشد. مضافا آن كه برخى افراد با سوء استفاده و نفوذ در برخى مراكز تصميم گيرى كشور و يا از طريق واسطه هايى رإسا با كشورهاى اروپايى قرارداد دريافت اينترنت امضا مى كنند و سپس با قيمتى بيشتر آن را به موسسات دولتى مى فروشند.
در ايران قانون اينترنت وجود ندارد; از اين رو مراكز دولتى و خصوصى با تخلفات مشتركان به صورت ناهماهنگ و مختلف برخورد مى كنند و بعضا در برابر برخى تخلفات اينترنتى نمى دانند چگونه با متخلفان مقابله كند. علاوه بر اين, برخى موسسات خصوصى در تبليغات مندرج در مطبوعات كشور و معابر عمومى اعلام مى كنند برنامه هاى اينترنتى خود را بدون پروكسى و يا محدوديتى در اختيار مشتركان قرار مى دهند كه اين امر مى تواند منجر به رسوخ فساد اخلاقى و مسائل ضد امنيتى در جامعه شود . مجموعا با احتساب مشتركان مراكز مذكور, در حال حاضر تعداد كل مشتركان ايرانى اينترنت بالغ بر 150 هزار نفر است.(16)
نشريه خبرى تجارت ايتاليا موسوم به لتا دراوايل اسفند 1379 نوشت: شركت مخابرات ايتاليا ((تله كوم)) از طريق بانك ملى كار آن كشور, يك خط اعتبارى به ارزش 100 ميليون دلار براى شركت مخابرات ايران باز كرده, زيرا ايران با بيش از 67 ميليون نفر كه تنها 6 / 9 درصد خط تلفن , 250 هزار تلفن همراه معادل 3% و تنها سى هزار مشترك اينترنت مى باشد بازار مناسبى بوده و قابليت توسعه بيشتر را دارد.(17) نصرالله جهانگرد, معاون وزارت پست و تلگراف و تلفن كشور, در آذر 79 گفت : هم اكنون پانصد ارائه كننده خدمات اينترنت در كشور وجود دارد . وى بر لزوم يافتن راه حل منطقى براى ارتباطات تلفنى از طريق اينترنت تإكيد كرد (18) .
ايران در سال 1370 به عضويت شبكه آموزش و پژوهشى اروپاEARN)) درآمد و در دىماه همان سال مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات ايران با در اختيارگرفتن شماره حسابى بر روى سيستمVM دانشگاه يوهان كپلرشهر لينز اتريش به عنوان يك پايانه شماره گيرى از راه دور متصل شد .(19) تاكنون بيش از يكصد مركز علمى و تحقيقاتى داخل كشور از طريق مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات به شبكه جهانى اينترنت اتصال دارند .
با پيوستن ايران به شبكهBITNET (در سال 1370) زمينه اتصال به اينترنت در بخش دولتى فراهم شد. با اين وجود تا سال 1375 استفاده ايران از شبكه اينترنت سطح يك اتصال 96000 بليا در ثانيه به دانشگاه يوهان كپلر اتريش باقى ماند . از آذر ماه سال 1375 يك خط ماهواره اى جديد با قدرت 128 كيلوبايت در ثانيه بين تهران و ميلان در ايتاليا به وسيله شبكه يونيكس اروپا برقرار گرديد . اگرچه دولت به شركت هاى خصوصى مجوز دست يابى به اينترنت را در سال 1376 صادر كرد وليكن تا پايان 1378 هيچ گونه مجوز رسمى از سوى مخابرات صادر نشد و اين امر از ابتداى سال 1379 صورت گرفت. هر چند كه همچنان مراكز دولتى و يا وابسته به دولت كماكان در صدر جدول مشتركان وزارت پست و تلگراف و تلفن قرار دارند; براى نمونه مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات در حال حاضر بيش از 85000 مشترك دارد. از سال 1379 به بعد شركت ارتباطات داده هاى ايران ( ديتا ) به عنوان متولى اصلى اينترنت تعيين شد.
حسن مطلب پور, مدير كل ارتباطات داده هاى ايران ((ديتا)) (اينترنت), اخيرا در همايش سيستم هاى ديتا در اروميه گفت : در برنامه دوم توسعه كشور تنها يك در هزار از مخابرات كشور براى شبكه ديتا (اينترنت) قرار گرفته است, در حالى كه پنجاه تا هفتاد درصد ارتباطات جهانى از طريق ديتا صورت مى گيرد; از اين رو با گذشت هر روز فاصله ميان كشور ما با كشورهاى پيشرفته بيشتر مى شود.(20)
اگر چه در مقايسه با نقش و جايگاه ايران در تحولات جهانى, تعداد مشتركان اينترنت در ايران اندك است, ولى به منظور گسترش اينترنت در افكار عمومى قدم هايى برداشته شده و به همين منظور تا كنون ده محل استفاده عمومى از اينترنت موســوم به كافى نت در تهران راه اندازى شده است . در اين كافى نت ها تماس تلفنى با آمريكا ,اروپا و كانادا ,تماس ويدئويى همزمان , پست الكترونيك و نيز سرويس هاى عادى اينترنت ارائه مى شود .(21) يكى از صاحبان كافى نت ها مى گويدمجموعه كسانى كه از اين كافى نت ها استفاده مى كنند بالغ بر ده هزار نفر مشترك است. اين مراكز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى مجوز مى گيرند . اغلب اين كافى نت ها از طريق دو مركزZAGNET وPC / DIREC وابسته به شركت دولتى داده پردازى ايران از طريق دبى ارتباط مى گيرند.(22)
در اين حال شبكه اينترنت, اگر چه كند وليكن به تدريج در اختيار مردم ساير مناطق كشور به ويژه شهرهايى كه در آنها مراكز دانشگاهى وجود دارد, قرار مى گيرد. در حال حاضر تقريبا در تمام مراكز استان ها و شهرهاى بزرگ كشور اينترنت وجود دارد; از سوى ديگر, با افتتاح شبكه علمى كشور (در تاريخ 23 / 9 / 79 ) 164 دانشگاه و مركز تحقيقاتى در 36 شهر ايران از طريق نود مركز مخابراتى به شبكه جهانى اينترنت متصل شده اند. مدير شبكه علمى كشور گفت: اين شبكه از دو لايه ارتباطى درونى اينترنت ( داخل ايران ) و بيرونى اينترنت (خارج از ايران) و لايه كاربرى شامل سرويس ها , اطلاعات و شبكه جهانى تشكيل شده است.(23)
علاوه بر اين مراكز, مى توان به موسسه فرهنگى و هنرى رزمندگان اسلام به عنوان ((دانا)), خبرگزارى جمهورى اسلامى علاوه بر سايت ايرنا تا كنون چند برنامه بر روى شبكه اينترنت اجرا كرده است كه از جمله مى توان به : برنامه حسينيه سيدالشهدا, معرفى دولت هاى پس از انقلاب, راه قدس ,پخش برنامه هاى راديو و تلويزيونى, خانه خورشيد توسطموسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى, آل البيت متعلق به موسسه تحقيقاتى حوزه علميه قم, دبيرستان دخترانه صديقه كبرا آبادان و پايگاه اينترنتى كيش اشاره كرد . يادآور مى شود ((سايت كيش در اينترنت قرار است به زودى راه اندازى شود كه امكانات آن در مقايسه با ساير مراكز داخل كشور بسيار گسترده خواهد بود)).(24)
در همين راستا تا كنون دو همايش جهانى شهرهاى الكترونيكى و اينترنتى در كيش و تهران برگزار شده ((كه مورد اخير آن در اوايل اسفند 79 در دانشگاه صنعتى شريف تهران برگزار گرديد و در آن بر لزوم گسترش شبكه هاى رايانه اى در كشور , ضرورت ارتباط شبكه هاى سازمانى و بين شبكه اى با يكديگر ار طريق اينترنت تإكيد و اعلام شد به زودى دانشگاه اينترنت در كيش راه اندازى مى شود))(25) . سومين همايش جهانى شهرهاى الكترونيكى و اينترنتى جهان از تاريخ يازدهم تا سيزدهم ارديبهشت 1380 در كيش با حضور ده ها شركت داخلى و خارجى برگزار شد. در حاشيه اين همايش اعلام شد براى اولين بار در كشور شهر الكترونيكى از نيمه دوم 1380 در منطقه آزاد كيش راه اندازى شود. دكتر على اكبر جلالى, مجرى اين طرح هم در جمع خبرنگاران گفت: در صورت اجراى موفقيت آميز اين طرح در كيش تمام امور شهروندان بدون اتلاف وقت و در سريع ترين زمان ممكن از طريق الكترونيك انجام مى گيرد . به گفته وى ارزش اعتبار اين طرح ملى پنجاه ميليون دلار است .با بهره بردارى از اين طرح, علاوه بر استفاده از امكانات مخابراتى مى توان از خدمات تلفن همراه با اينترنت, كارت هاى ديجيتالى, اخذ خدمات پزشكى از سراسر جهان و تدريس و تحصيل از راه دور در دانشگاه كيش بهره گرفت. مجرى طرح مذكور درباره وضعيت كنونى ايران در زمينه فن آورى اطلاعات در مقايسه با ساير كشورها گفت : متإسفانه ايران بين شصت كشور فعال در اين صنعت در رتبه پنجاه و سوم قرار دارد: وى افزود: كاربران شبكه اينترنت در حال حاضر در جهان 200 ميليون نفر است كه 140 ميليون نفر در آمريكاى شمالى و 2 / 1 ميليون نفر در خاورميانه است كه سهم ايران 120 تا دويست هزار نفر كاربران تخمين زده مى شود. دكتر جلالى با اشاره به اين كه هشتاد درصد اقتصاد آينده جهان به طور مستقيم يا غيرمستقيم به فن آورى اطلاعات بستگى دارد گفت: در حال حاضر 950 ميليارد دلار نقدينگى به صورت شناور در جهان وجود دارد كه در صورت ورود به تجارت الكترونيكى مى توان به سهمى از اين مقدار دسترسى يافت . به گفته وى هندوستان پس از آمريكا, ژاپن, آلمان و انگليس, دارنده مقام پنجم فن آورى اطلاعات است و اين كشور در سال 1999 بيش از پنج ميليارد دلار فروش نرم افزار داشته است كه پيش بينى مى شود اين رقم در سال 2008 به 87 ميليارد دلار برسد.(26) از سوى ديگر, به منظور تحرك بيشتر در گسترش اينترنت در ايران, شوراى عالى اطلاع رسانى تصميم گرفته است تا اينترنت را از انحصار وزارت پست و تلگراف و تلفن خارج كند و به همين منظور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى را مسوول ترسيم خط مشى اينترنت كرده است و قرار است بخش خصوصى در مقايسه با گذشته نقش فعال ترى ايفا كند.(27) در اين حال نحوه برخورد مقامات ارشد هر كشور با موضوعات جديد در جوامع مختلف ـ از جمله واكنش مسوولان كشورمان در قبال اينترنت ـ براى گسترش و يا محدوديت آن قابل ملاحظه و تإمل است. در اين راستا تاكنون مسوولان بلندپايه جمهورى اسلامى ايران چندين بار مواضعى را در قبال اينترنت اعلام كرده اند, كه ثمره آن اين است: اگرچه بعضا ايراداتى به برخى جوانب منفى اينترنت داشته اند, ولى بر استفاده صحيح و فراگير از آن به عنوان يك تريبون جهانى براى ارائه ديدگاه هاى خود و استفاده از اطلاعات بى شمار در آن نيز تإكيد دارند . ذيلا به برخى از اين موارد اشاره مى شود:
حضرت آيه الله خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى در ديدار با اعضاى مجلس خبرگان در تاريخ /28 /11 1379 درباره اينترنت گفت:
امروز دشمن از همه روش ها دارد استفاده مى كند, صدها سايت اصلى و هزاران سايت فرعى در اينترنت وجود دارد كه هدف عمده شان اين است كه تفكرات اسلامى و به خصوص تفكرات شيعى را مورد تهاجم قرار بدهند . تهاجم هم تهاجم استدلالى نيست, از روش هاى تخريبى و از روش هاى روان شناسانه و غيره استفاده مى كنند. همه اينها پاسخ دارد, پاسخ هايش هم مشكل نيست; بايستى از اين وسايل استفاده كرد. بايد از آنچه كه در اختيار داريم , حداكثر استفاده را بكنيم. ما نه از صدا وسيمايمان, نه از مطبوعاتمان و نه از خيلى از منابر عظيم عمومى مان استفاده نمى كنيم, اين ضعف هاى ماست, اين ضعف ها را بايستى كم كنيم . بايد روز به روز نقاط قوت را زياد كرد و اين ممكن است.(28)
آقاى هاشمى رفسنجانى در پايان جلسه مورخ 6 / 4 / 1377 مجمع تشخيص مصلحت نظام گفت :
آنچه كه امروز تصويب شد زمينه بهره گيرى از اطلاعات مفيد و موثر شبكه اينترنت از جمله ايجاد سايت معرفى دولت جمهورى اسلامى ايران بر روى اين شبكه و پيش بينى جلوگيرى از نقاط منفى آن بود (29) .
آقاى ناطق نورى, رئيس وقت مجلس شوراى اسلامى, در تاريخ /28 /2 78 گفت:
تاكنون چندين بار موضوع اينترنت و نحوه استفاده از آن در شوراىعالى انقلاب فرهنگى و شوراىعالى امنيت ملى مورد بحث قرار گرفته است و نهايتا به اين جمع بندى رسيده ايم كه استفاده از فن آورىهاى نوين از جمله اينترنت براى كشور ضرورى است وليكن مثل ساير پديده هاى جديد مى بايست از موارد منفى آن جلوگيرى به عمل آورد (30) .
آيه الله سيد محمود هاشمى شاهرودى, رئيس قوه قضاييه, در تاريخ 18 / 11 / 79 در جمع مديران سازمان اسناد ملى ايران گفت:
براى داشتن يك آرشيو غنى و با ارزش بايستى اسناد كشور جمع آورى و در شبكه جهانى اينترنت قرار گيرد.(31)
دكتر حسن حبيبى, معاون اول رئيس جمهور, در تاريخ 23 / 9 / 79 در مراسم گشايش شبكه علمى كشور گفت :شوراىعالى اطلاع رسانى بايد مشخص كند كه از شبكه جهانى اينترنت استفاده كنيم يا خير؟ ايشان افزود: آيا ما مى خواهيم مصرف كننده علم و صنعت باشيم و آنها توليدكننده باشند. آقاى دكتر مصطفى معين وزير علوم, تحقيقات و فن آورى در تاريخ 10/24 / 79(32) در جمع كاركنان دانشگاه ايلام گفت : جامعه زنده , پويا و انقلابى نمى تواند در آستانه هزاره سوم كه قرن ارتباطات و فنآورى اطلاعات است , بى تفاوت باشد . گسترش پوشش ارتباطات اينترنتى به فروپاشى مرزهاى سياسى , اجتماعى , اقتصادى و فرهنگى منجر خواهد شد (33) .

بحرين
بحرين داراى 660/000 نفر جمعيت است كه از اين مقدار حدود 270 هزار نفر غير بحرينى و عمدتا از مهاجران عربى و آسيايى هستند. بحرين به مثابه يك مركز بانكدارى و شبكه اى نوظهور در خصوص ارتباطات مخابراتى محسوب مى شود. مجاورت اين كشور با عربستان , بحرين را به مكان مناسب ثانويه براى ثروتمندان عربستان سعودى درآورده است . خدمات مربوط به اينترنت به وسيله شـــركت ارتباطات راه دور موسوم به بتلكوBATELCO)) كه در انحصار دولت است , ارائـــه مى گردد .
خدمات اينترنتى در بحرين عملا از دسامبر 1995 توسط بتلكو آغاز شد . پايگاه اينترنت بحرينISP ) ) به وسيله شركتOMNES در هستون آمريكا و با قدرت 128 كيلو بايت در ثانيه صورت مى گيرد . اين سيستم بلافاصله پس از راه اندازى يك هزار مشترك داشت و اين رقم در سال 2000 ميلادى به بيش از شش هزار نفر رسيده است(34) .
در بحرين نيز روش هاى نظارت و كنترل قوى به صورت مخفيانه بر روى مشتركان اينترنت اعمال مى شود.(35)

عراق
جمعيت اين كشور 22/000/000 نفر ارزيابى مى شود كه اكثر ساكنان آن بومى و عراقى هستند. در جريان جنگ خليج فارس در سال 1991, ارتباطات اصلى عراق از بين رفت و به دنبال آن تحريم هاى سازمان ملل, فرصت بازسازى كامل آنها را نداد.
قبل از اين جنگ وضعيت ارتباطات عراق بالاتر از ميانگين سطح متوسط كشورهاى عربى بود و به ازاى هر صد نفر 5 / 6 خط تلفن داشت, در حالى كه اين رقم در حال حاضر به 3 / 3 كاهش يافته است. در حال حاضر استفاده از مودم هاى شخصى در اين كشور ممنوع است.(36)
اگر چه عدى, فرزند ارشد صدام حسين, بر ضرورت اتصال كشورش به شبكه اينترنت تإكيد كرده است و مراكز دانشگاهى عراق سمينارى در بغداد براى مزاياى استفاده از اينترنت در نوامبر 1996 برگزار كردند و ليكن به دلايل امنيتى در عمل استفاده از اينترنت در عراق هر چند به صورت محدود و در دستگاه هاى دولتى تا سال 2000 جامه عمل نپوشيد. به گزارش خبرگزارى فرانسه, احمد مرتضى, وزير ارتباطات عراق, در اوايل مرداد 1379 اولين مركز عمومى اينترنت را در شهر بغداد راه اندازى كرد. اين وزير عراقى قول داد سه مركز ديگر بزودى در بغداد افتتاح خواهد شد. در اولين مركز اينترنت ـ در منطقه تجارى السعدون ـ هجده دستگاه رايانه وجود دارد كه پنج دستگاه آن براى پست الكترونيك و بقيه براى بهره بردارى از اينترنت در نظر گرفته شده است. اين مقام عراقى ضمن بيان اين كه نهادهاى دولتى در عراق پيش از اين به اينترنت دسترسى يافته اند تإكيد كرد: سايت هاى مغاير اصول دين و موارد ضد امنيتى قبل از دسترسى مشتركان مسدود مى شود .(37)

عربستان سعودى
جمعيت اين كشور حدود هجده ميليون نفر است كه از اين تعداد شش ميليون نفر غيرسعودى (معادل 33 در صد) و عمدتا مهاجرانى از كشورهاى آفريقايى, عربى و آسيايى اند. اين كشور به رغم برخوردارى از سرمايه عظيم نفتى , داراى جامعه اى بسيار سنتى است. روند تغييرات به ويژه با پديده هاى عصر جديد از جمله اينترنت همواره در عربستان كند بوده و غالبا پس از مباحث طولانى بين علماى سلفى و سياستمداران صورت مى پذيرد.
اولين اتصال عربستان به شبكه اينترنت به وسيله بيمارستان فيصل در رياض با بيمارستان جان هاپكينز در بالتيمور آمريكا در 1994 صورت گرفت و متعاقبا در ماه مه همان سال شهرك علوم و تكنولوژى ملك عبدالعزيزKACST) ) به عنوان بالاترين مركز اينترنتى در عربستان داير گرديد و هدف از آن ايجاد هماهنگى در خدمات اينترنت در عربستان بود . هنوز دوسال از آغاز به كار شهرك مذكور نگذشته بود كه فعاليتKACST به حال تعليق درآمد و اين پروژه در ژوئن 1996 به دستور دولت عربستان تعطيل شد. بر اساس گزارش هاى موجود, علت تعطيلىKACST نگرانى عميق دولت اين كشور از دسترسى مخالفان نظام حكومتى عربستان به اطلاعات محرمانه بود. علاوه بر اين, يك كميسيون در دولت عربستان مإمور شد تا منافع و مشكلات دست يابى عمومى به شبكه اينترنت را دقيقا بررسى و به هيإت دولت گزارش كند كه سرانجام با توصيه اين كميسيون مبنى بر لزوم كنترل و نظارت دولت بر اينترنت , در آوريل 1997 هيات وزيران عربستان به وزارت پست و تلگراف و تلفن عربستان دستور داد تا مجددا اقدام به راه اندازىKACST كرده و با رعايت توصيه هاى لازم , اقدام به ارائه خدمات عمومى اينترنت كند. به رغم اين امر, اكثر سعودىها از طريق شركت هاى خارجى به ويژه شبكه بتلكوى بحرين و يا بنگاه هاى تجارى عربستان در خارج كه داراى پايگاه وب هستند به شبكه اينترنت متصل هستند(38) .
تلويزيون عربستان در تاريخ /9 /2 77 به شبكه اينترنت پيوست.(39) دولت عربستان از ژانويه 1999 تصميم گرفت تا به 26 شركت عربستانى در داخل كه خدمات اينترنتى ارائه مى كنند, اجازه فعاليت دهد. پيش از اين تاريخ حدود چهل هزار مشترك اينترنت در عربستان از طريق شركت هاى خارجى از جمله آمريكايى و بحرينى ارتباط داشتند. اكنون حدود 65 هزار مشترك اينترنت در عربستان وجود دارد كه پيش بينى شده بود كه اين رقم در سال 2000 ميلادى به 120000 نفر برسد . در اين ميان زنان عربستانى كه توسط سنت هاى خشن و تعصبآميز محدود شده اند بيش از مردان تلاش مى كنند تا به اينترنت دسترسى پيدا كنند. برخى از زنان مجرد و متإهل چنان به اينترنت معتاد شده اند كه مدت ها پيش از پايان قرار داد سه ماهه و يا شش ماهه اقدام به تمديد آن مى كنند. در عربستان اين تنها دولت نيست كه با سوءظن به اينترنت نگاه مى كند, بلكه بسيارى از مديران مدارس دخترانه اجازه ورود اينترنت را به موسسات خود نمى دهند.(40) عربستان سعودى يكى از سخت ترين برنامه ها را براى محدود كردن اينترنت در اين كشور دارد.(41) از سوى, ديگر تكنسين هاى مركز علوم و تحقيقات ملك عبدالعزيزKACST)) با همكارى كارشناسان فنلاندى موفق شده اند دستگاهى بر روى اينترنت نصب كنند كه قادر است تمام صفحات با تصاوير مستهجن و يا مطالب ضد امنيتى مورد نظر را مسدود كند . دكتر فهد الهوى منى گفت :اينترنت در عربستان هجده ماه فعال شده است و ما قصد داريم از ورود مطالب خلاف اخلاق و امنيتى جلوگيرى كنيم . وى گفت: تعداد مشتركان عربستانى 130 هزار نفر است كه از طريق سى سرويس دهنده خدمات اينترنتى كه همگى آنها به اين مركز وصل بوده و ارتباط مى گيرند, تغذيه مى شوند. اين مركز به مقامات عربستانى اجازه مى دهد تا سايت هايى كه بر خلاف نظرشان است را به راحتى مسدود كنند.(42)
عربستان, اين كشور با واگذارى پروژه توسعه تلفن همراه به ميزان سيصد ميليون دلار به شركت اريكسون سوئد درصدد است با افزايش 1/100/000 خط تلفن همراه در يك دوره زمانى ده ماهه, امكان دسترسى آسان مشتركان عربستانى را به شبكه جهانى و اينترنت فراهم كند.(43)

عمان
جمعيت رسمى اين كشور 2/100/000 نفر است كه از اين تعداد قريب 650 هزار نفر غيرعمانى و مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيايى اند. توسعه ارتباطات در اين كشور در مقايسه با ساير كشورهاى عضو شوراى همكارى خليج فارس كندتر بوده است . سازمان ارتباطات راه دور اين كشور در اوت 1996 ارائه خدمات اينترنت را به شركت آمريكايى اسپرينت واگذار كرد و اين شركت توانست با نصب تجهيزات ارتباطى و ماهواره اى از طريق آمريكا در دسامبر 1996 به ارائه اينترنت بپردازد . به طور كلى خدمات اينترنتى در عمان به صورت انحصارى در دست دولت بوده و بخش خصوصى نقشى ندارد(44) .

قطر
اين كشور داراى جمعيتى بالغ بر 675000 نفر است كه از اين تعداد حدود هفتاد درصد آن غير قطرى و مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيايى اند. قطر به لحاظ برخوردارى از ارتباطات ماهواره اى در موقعيتى ممتاز قرار دارد كه براى نمونه شبكه تلويزيونى الجزيره اين كشور شهرت جهانى دارد و در حال حاضر از طريق اينترنت قادر به پخش برنامه هاى خويش است. شركت ارتباطات راه دور قطر موسوم به كيوتل فراهم كننده اصلى اينترنت در اين كشور است. اگرچه تاكنون ارائه خدمات اينترنتى در اين كشور انحصارا در دست دولت بوده است, ولى اخيرا حكومت قطر اعلام كرده است به منظور ايجاد رقابت سعى دارد بخش خصوصى را در اين زمينه فعال كند.
به طور كلى امكان دسترسى عمومى به اينترنت در قطر از ژوئن 1996 فراهم گرديد. تاكنون تعداد مشتركان قطرى به اينترنت از سوى مقامات رسمى اعلام نشده است. كيوتل قطر از طريق شركت آمريكايى اسپرينت به ماهواره جهانى وصل است. شركت آمريكايى مذكور با ايجاد يك زير شبكه منطقه اى با بحرين, عربستان سعودى و عمان طرح سيستم كابل زيردريايى فيبر نورى خليج فارس را به اجرا درآورده و در مراحل پايانى قرار دارد كه به اين ترتيب چهاركشور فوق همزمان با هم اتصال خواهند داشت (45) .

كويت
طبق آخرين سرشمارى موجود جمعيت كويت بالغ بر 2/228/000 نفر است كه از اين رقم هشتصد هزار كويتى و بقيه مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيابى اند. اين كشور پس از تهاجم گسترده عراق عليه آن و آزادسازى كويت در سال 1991, بازسازى ارتباطات راه دور را در دستوركار خود قرار داد و سيستم جديدى را راه اندازى كرد . كويت پس از ايران دومين كشورى بود كه خدمات عمومى جهت شبكه اينترنت فراهم كرد. وزارت ارتباطات كويت در ژوئن 1994 حق انحصارى ارائه خدمات اينترنت را به شركت تحت پوشش خودKUWAIT COMPUTER GULF NET) ) واگذار كرد و هم اكنون نيز اين شركت از طريق ماهواره به شبكه اسپرينت در آمريكا تنها ارائه كننده خدمات اينترنتى در كويت است . دانشجويان دانشگاه كويت از پرداخت هزينه هاى مربوط به اينترنت معاف هستند و از اين نظر كويت تنها كشور منطقه است كه به رايگان امكانات اينترنت به دانشگاه هايش ارائه مى كند(46) . براى اولين بار در جريان نهمين انتخابات مجلس الامه كويت كه در تيرماه 78 برگزار شد, نامزدهاى انتخاباتى از شبكه اينترنت استفاده كردند.(47)
در اين حال برخى از مقامات كويتى خواستار نظارت بيشتر دولت بر اينترنت هستند; براى نمونه محمد احمد العجيرى, مدير كل خبرگزارى كويت, معتقد است: به منظور جلوگيرى از انتشار مطالب خلاف بر روى شبكه اينترنت, مى بايست دولت نظارت و كنترل بيشترى بر اينترنت داشته باشد .(48) از سوى ديگر, وليد الطباطبايى از نمايندگان مجلس كويت ضمن انتقاد شديد از وزير تبليغات اين كشور, وى را به دليل عدم كنترل شبكه اينترنت به طرفدارى از اصول لائيسم متهم كرد و گفت بايستى دولت كويت نظارت و كنترل بيشترى برموارد خلاف در اينترنت كند.(49)

نتيجه گيرى
كشورهاى خليج فارس در قبال اينترنت داراى دو نگرانى عمده هستند :
اول, آسيب به ارزش هاى دينى, فرهنگى و ملى, مانند اشاعه تصاوير و صحنه هاى مستهجن , توهين به دين اسلام , تإثيرات بر نقش زنان , ضعف هنجارهاى قومى و فرهنگى منطقه اى;
دوم, امنيت ملى: البته نگرانى هاى مربوط به امنيت ملى در اكثر كشورهاى منطقه خليج فارس گسترده تر از تعريف سنتى تهديد نظامى از سوى كشورهاى خارجى است و اين موارد در حقيقت هر چيزى كه براى دستگاه حاكمه و منافع آنها خطر محســـوب گردد را شامل مى شود; از قبيل مطالبه حق حاكميت ,برگزارى انتخابات آزاد و بهره مندى از مظاهر دمكراسى , هراس از استفاده تروريست ها از اينترنت ,آسيب پذيرى آنان در زمينه هاى تجارى و امنيت ارتباطات , گسترش دامنه تبليغات گروه هاى سياسى مخالف در تبعيد , اطلاعات جنگى و عمليات جاسوسى . يادآور مى شود نظير چنين نگرانى هايى در ساير كشورها نظير فرانسه,چين و مالزى نيز وجود دارد.
در اين ميان, ظهور و بروز نسل جديد جوان در منطقه خليج فارس, بخش تجارت داخلى و شركت هاى خارجى مقيم كه نياز به همكارى با كشورهاى ديگر دارند, محافل دانشگاهى به ويژه آنان كه در جريان جهانى شدن و شبكه اينترنت به عنوان ابزار آن هستند, نياز به اينترنت در اين كشورها را در ميان مسوولان اين جوامع به خود جلب كرده است. در حقيقت خواست اين گروه هاست كه دولت هاى موجود در خليج فارس را واداشته است تا كميته هايى را براى بررسى پيامدهاى مثبت و منفى اينترنت تعيين كنند كه اغلب نتايج به دست آمده عموما مبتنى بر توصيه به احتياط قبل از استفاده اينترنت بوده است كه بيان كننده كنترلى قابل قبول و نه كامل از طريق سرورهاى پروكسى و حفاظ بندهاى قوى است. با اين وجود , پذيرش اينترنت در اين نقطه از جهان با محدوديت و از روى احتياط صورت مى گيرد. به طور كلى نه كشور حوزه خليج فارس ( شامل ايران , عراق , يمن و شش كشور عضو شوراى همكارى ) با در اختيار داشتن 5 / 2 درصد جمعيت جهان و سهم بيشترى از اين مقدار از سرمايه جهانى , امروزه سهمى اندك از اينتــرنت را دارا هستند.
در اين ميان, هر چند تا كنون مسولان بلند پايه جمهورى اسلامى ايران در واكنش به پديده اينترنت بعضا ايراداتى به برخى جانب منفى اينترنت داشته اند, ولى بر استفاده صحيح و فراگير از آن به عنوان يك تريبون جهانى براى ارائه ديدگاه هاى خود و استفاده از اطلاعات بى شمار آن در راستاى اهداف عالى انقلاب اسلامى ايران تاكيد دارند وليكن با نگاهى به وضعيت موجود اينترنت در كشورمان, مى توان گفت سهم جمهورى اسلامى ايران در شبكه اينترنت بسيار پايين است. از جمله مهم ترين دلايل آمار بسيار پايين كاربران اينترنت در ايران مى توان به موارد زير اشاره كرد: عدم تصميم گيرى مسوولان ارشد در قبال استفاده عمومى از صنعت فن آورى اطلاعات, فقدان قانون اينترنت , مشخص نبودن متولى اصلى آن, كمبود آموزش فنآورى اطلاعات, نبود بستر مخابراتى مناسب ,خلا قانون مالكيت معنوى و به طور كلى عدم حمايت جدى دولت از گسترش پديده اينترنت.
اين در حالى است كه در منطقه خليج فارس برخى كشورها مانند امارات عربى متحده و به طور مشخص حكومت كوچك دبى در حال حاضر در زمينه اينترنت به مراتب از جمهورى اسلامى ايران جلوتر هستند و مجموعه اقداماتى كه اينك امارت دبى در حال طرح, اجرا و يا راه اندازى دارد, مى تواند براى جمهورى اسلامى ايران قابل تإمل باشد و آن اين كه اين امارت كوچك ( دبى ) 5400 كيلومترى و با جمعيتى كمتر از ششصد هزار نفر گوى سبقت را در زمينه هاى مختلف ارتباطاتى از جمله اينترنت از دست ايران ربوده است .
دولت امارات در حال حاضر با ايجاد سايتى مستقل در اينترنت و سوء استفاده سياسى از اين شبكه جهانى, علاوه بر طرح ادعاى ارضى اش در قبال سه جزيره ايرانى ابوموسى, تنب بزرگ و تنب كوچك , چهره جمهورى اسلامى ايران را نزد جهانيان مشوش مى كند .
به هر تقدير اگر وضع منطقه به همين منوال پيش رود و مسوولان ارشد ايرانى فكرى در جهت بسط و ارتقاى ارتباطات كشور نكنند, بيم آن مى رود كه در آينده كشور انقلابى و بزرگ هفتاد ميليونى جمهورى اسلامى ايران بيش از امروز نيازمند ديگران حتى دبى باشد .
پى نوشت ها
* . دانشجوى دكترى علوم سياسى دانشگاه امام صادق(ع).
1. استخراج از سايت اينترنتtimeline / internet / org.pbs.www / / : http / timelineـhtml.txt
2. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 15 / 3 / 77.
3. فصلنامه سياست خارجى, ش 2, تابستان 1377, به نقل از: سخنرانى مارسل بوازرد مدير اجرايى موسسه آموزش و پژوهش سازمان ملل متحد , دفتر مطالعات سياسى و بين المللى, 30 / 4 / 1377.
4. روزنامه ايران, مقاله ظهور نسل دوم اينترنت و سكوت ما, 27 / 7 / 1379.
5. فصلنامه سياست خارجى, تابستان 1377 .
6. روزنامه الشرق قطر, مورخ 14 / 1 / 2001 ( 25 / 10 / 1379).
7. خبرگزارى جمهورى اسلامى از نيويورك, 16 / 4 / 78.
8. برگرفته از گزارش دبيرخانه شوراى همكارى خليج فارس مورخ پانزده مه 2000 م/ 26 / 2 / 1379.
9. مجله الاقتصادى چاپ شارجه شماره 160 (اكتبر 2000 م).
10. روزنامه الرايه قطر, 24 اكتبر 2000 ( 4 / 8 / 79).
11. روزنامه البيان چاپ دبى, 6 فوريه 2000 ( 19 / 11 / 78).
12. جرايد اماراتى الخليج, الاتحاد و البيان, مورخ 8 / 8 / 1379.
13. خبرگزارى جمهورى اسلامى, (26 / 10 / 79) و جرايد امارات, 14, 15 و 16 / 1 / 2001 م (25 , 26 و 27 / 10 / 1379).
14. روزنامه البيان چاپ دبى, 27 مارس 2001 ( 7 / 1 / 1380).
15. روزنامه الخليج, 9 / 2 / 1379 .
16. برگرفته از مصاحبه هاى ميدانى با مسوولان اداره كل داده هاى ايران ديتا (اينترنت) در اواخر بهمن و اوايل اسفند 1379 .
17. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 5 / 12 / 79.
18. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 18 / 9 / 79.
19. مجله مجلس و پژوهش, ش 16 (خرداد و تيرماه 1374).
20. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 5 / 11 / 1379.
21. مجله رايانه, ش 1022 (دىماه 1379).
22. مجله ترجمان اقتصادى, ش 8, به نقل از مقاله ((كافه اينترنت تهرانى)) به قلم جهانگير جهانبگلو درنشريهMSNBC , 27 ژوئن 1999 (6 / 4 / 1378).
23. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 16 / 10 / 79.
24. روزنامه همشهرى, مورخ, 19 / 10 / 1379.
25. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 3 / 12 / 1379.
26. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 3 / 11 / 1379.
27. مجله عصر كامپيوتر, ش3, سال دوم (ارديبهشت 1379).
28. جرايد 29 / 11 / 1379.
29. جرايد 7 / 4 / 1377.
30. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 28 / 2 / 78.
31. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 18 / 11 / 79.
32. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 23 / 9 / 79.
33. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 24 / 10 / 79.
34. مجله خبرنامه انفورماتيك ش, 71.
35. روزنامه انگليسى فاينشنال تايمز, 7 جولاى 2000 ( 17 / 4 / 78ش).
36. خبرنامه انفورماتيك, ش71.
37. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از خبرگزارى فرانسه, 7 / 5 / 79.
38. خبرنامه انفورماتيك, ش 71.
39. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از راديو نداى اسلام, 9 / 2 / 77.
40. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 25 / 7 / 78, به نقل از گزارش مبسوط خبرگزارى آمريكايى آسوشيتدپرس در مرداد 78 درباره وضعيت اينترنت در عربستان.
41. روزنامه انگليسى فاينشنال تايمز, 7 جولاى 2000 ( 17 / 4 / 78).
42. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 21 / 2 / 79 به نقل از شبكه خبرى فاكس نيوز در نيويورك در ارديبهشت79.
43. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از روزنامه سعودى گازت, 12 / 12 / 78.
44. همان منبع (خبرنامه انفورماتيك).
45. همان منبع ( خبرنامه انفورماتيك).
46. همان منبع ( خبرنامه انفورماتيك).
47. خبرگزارى جمهورى اسلامى از كويت. 12 / 4 / 78.
48. خبرگزارى جمهورى اسلامى, 7 / 9 / 78.
49. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از روزنامه الراى العام, 22 / 9 / 78.