زنهاى لبنانى در جستجوى «فكر روشن» و «قلم شيوا»
گفتگو: محبوبه ابراهيمى
علاقمندى بانوان به فراگيرى معارف در حوزه و دانشگاه، تنها به كشور عزيزمان، ايران، محدود نمىشود. بلكه در سراسر جهان، زنان بيشمارى با اشتياق و علاقه فراوان به تحصيل علوم دينى پرداخته و سعى در رفع شبهات پيرامون خود و انجام رسالت خويش دارند.
سفر خانم بدرالدين، مدير مدرسه علميه الزهراء (عليهاالسلام) بيروت به ايران، كه در تابستان سال جارى انجام شد، فرصت مناسبى را براى ما به وجود آورد تا در مصاحبهاى صميمانه و حضورى، ميزان تحقق اين موضوع را در ميان زنان لبنانى بررسى كنيم. ايشان در اين گفتگو به تبيين فعاليتهاى مدارس علميه لبنان (به ويژه مدرسه الزهرا بيروت)، بررسى نقش زنان در فرهنگ و اجتماع لبنان و... پرداختند. در ادامه، گزيده اين گفتگوى يك ساعته را تقديم حضورتان مىكنيم.خانم بدرالدين بانوان لبنانى با چه انگيزه و هدفى وارد حوزه مىشوند؟
در بعضى كشورها انگيزه طلاب، كسب مدرك است، اما در لبنان اين طور نيست. به اين دليل كه حدود نيمى از طلاب ما يا دانشجو هستند و يا مدرك ليسانس دارند. ما از همان ابتداى ورود خانمها، انگيزههايشان را بررسى مىكنيم و برايشان توضيح مىدهيم كه مدرسه ما مدرك رسمى ندارد. با اين وجود، خانمها مىگويند كه براى كسب مدرك به حوزه نيامدهاند و هدفشان فقط فهم دين و شناخت معارف اسلامى است. خانمهاى لبنانى خيلى علاقهمند هستند كه فكر روشن و قلم شيوا داشته باشند تا از اين طريق، دين اسلام را تبليغ كنند.
پس طلاب شما بعد از فارغ التحصيل شدن هيچ مدركى دريافت نمىكنند؟
تا به حال هيچ مدركى براى آنها صادر نمىكرديم، اما با هماهنگى مركز جهانى علوم اسلامى، مقدمات صدور مدرك براى فارغ التحصيلان فراهم شده است.
چه شرايطى براى پذيرش خواهران در نظر گرفتهايد؟
سالهاى قبل شرط خاصى براى پذيرش نداشتيم و در تمام مقاطع سنى و با هر مدرك تحصيلىاى، خانمها را پذيرش مىكرديم، اما در حال حاضر فقط با مدرك ديپلم پذيرش مىكنيم.
پوشش و وضع ظاهرى خانمها تا چه حدى در پذيرش مؤثر است؟
شرط ورود به حوزه، براى ما، حجاب است. اما با اين حال خيلىها حتى بدون روسرى به حوزه مىآيند و التماس مىكنند كه در دورههاى ما حضور داشته باشند.
شما چه نوع برخوردى با اين افراد داريد؟
ماآنها را رد نمىكنيم. با آنها صحبت مىكنيم و راه را نشانشان مىدهيم. مثلاً سال قبل خانمى بدون روسرى به حوزه ما آمد و خواهش مىكرد كه او را پذيرش كنيم. ليسانس باستانشناسى داشت. مىگفت: چون پدر و مادرم مسلمان بودند، من هم مسلمان شدهام، اما مىخواهم اصل اسلام را بفهمم. شرط حجاب در حوزه را كه به او گفتيم، كاملاً محجبه شد و به حوزه آمد.
خواهران طلبه، چه تأثيرى در جامعه و ميان خانواده شان دارند؟
آنهايى كه خودشان از حوزه تأثير گرفتهاند، بر ديگران هم مؤثر هستند. يكى از طلاب ما، خانوادهاى داشت كه اصلاً مقيد به حجاب و دين نبودند. بعد از ورودش به حوزه، بدون اين كه به خانوادهاش حرفى بزند، تأثير زيادى بر روى آنها گذاشت .رفتارش كاملاً تغيير كرده بود و خانوادهاش از اين طريق هدايت شدند. الان حتى نماز شب هم مىخوانند و بسيار مؤمن شدهاند. حتى خواهرهاى ديگرش هم به حوزه آمدهاند.
مدارس علميه خواهران در لبنان چه وضعيتى دارند؟
در لبنان هر حزب و گروهى براى خود مدرسه باز كرده و فعاليت مىكند. يعنى در سراسر لبنان حوزههاى مختلفى براى خواهران و برادران وجود دارد كه هر كدام وابسته به يك گروه يا دسته است. بسيارى از اين مدارس پيگير اهداف حوزه نيستند و در واقع فقط دكانهايى براى عرصه گروهها و احزاب هستند و به نوعى به تهاجم فرهنگى دامن مىزنند. اين مدارس با اهداف والايى كه امام خمينى(ره) براى حوزه در نظر داشتند، فاصله زيادى دارند. شيعيان هم مدارس زيادى در لبنان دارند و حزب الله لبنان نيز مدرسهاى تشكيل داده كه به نام «مدرسه فرهنگى» شناخته مىشود و متقاضيان دورههاى كوتاه مدتى را در اين مدرسه مىگذرانند و بنابر امتيازى كه كسب مىكنند، به دورههاى بعدى راه پيدا مىكنند كه در نهايت آن دوره تخصصى است. در اين دورهها اهداف عقيدتى و سياسى «حزب الله» دنبال مىشود.
درباره مدرسه حضرت زهرا (عليهاالسلام) بيروت بفرماييد.
مدرسه حضرت زهرا (عليهاالسلام)، حدود 16 يا 17 سال عمر دارد. هدف اين حوزه تربيت مدرس، مبلغ و سخنران در مباحث دينى و قرآنى و پرورش طلبه براى ورود به دورههاى تخصصى است.
دورههاى تحصيلى، چند سال به طول مىانجامند؟
دوره عمومى 4 ساله و دوره تخصصى 3 ساله است و امسال تعداد 65 نفر در دوره عمومى و 21 نفر در دوره تخصصى مشغول به تحصيل هستند.
چه رشتههاى تخصصىاى در مدرسه شما تدريس مىشود؟
دوره تخصصى مدرسه در رشته «علوم قرآن و تفسير» مىباشد. در آينده نزديك درصدد هستيم تا رشته تخصصى فلسفه و كلام را هم راه اندازى كنيم و كارهايى هم در اين زمينه انجام شده است. برنامه آتى ما راه اندازى رشته تخصصى «علوم تربيتى و اخلاق» است كه فعلاً در مراحل اوليه است.
دورههاى آموزشى غير درسى هم داريد؟
پيش از اين، دورههاى كوتاه مدت فرهنگى داشتيم و كسانى كه مايل به شناخت اسلام بودند و يا فاقد شرايط ورود به حوزه بودند، در آن دوره شركت مىكردند. طول اين دوره سه ماه بود و شركت كنندگان در صورت موفقيت به مرحله بعد راه مىيافتند. اين دورهها متقاضى زيادى داشت و استقبال زيادى مىشد. گاه تعدادشان به 60 نفر مىرسيد كه متأسفانه به علت كمبود جا اين دورهها ديگر برگزار نمىشود.
مدرسه شما با چه مشكلاتى مواجه است؟
مشكل اصلى ما تهاجم فرهنگى است. طرحهاى زيادى در اين زمينه داريم، اما متأسفانه براى اجراى آنها، مكان مناسبى نداريم. مشكل ديگر، نيروى انسانى است كه بتواند به صورت فعال طرح و برنامههاى حوزه را اجرا كند. در امر آموزش نيز با كمبود اساتيد مجرب و استاد اخلاق مواجه هستيم. تعدادى از كتب هم به عربى ترجمه نشدهاند و استفاده از كتب فارسى براى طلاب مشكل است.
طلاب مدرسه شما چه فعاليتهاى فرهنگىاى انجام مىدهند؟
از يك سال پيش واحد تبليغ را راه اندازى كردهايم و با حزب الله همكارى داريم. در تابستان سال جارى، 28 نفر فارغ التحصيل داشتيم كه در دورههاى حزب الله به تدريس و تبليغ مشغول شدند و در مجموع 2700 جلسه تدريس و تبليغ در پروندههاى خواهران درج شده است. همچنين براى طلاب، دورههاى آموزشى زبان انگليسى و كامپيوتر را به صورت رايگان برگزار كردهايم. تعداد زيادى از خواهران متقاضى آموزش زبان فارسى هستند كه براى اين دوره هم در حال برنامه ريزى هستيم. فعاليت مهم و اصلى خواهران در مدرسه، تهيه و انتشار مجله «النجاة» است كه سه سال از انتشار آن مىگذرد و مخاطب آن جامعه بانوان لبنان است.
مجله «النجاة» از چه بخشهايى تشكيل شده و توسط چه كسانى اداره مىشود؟
نويسندگان اصلى اين نشريه طلاب ما هستند و البته تعدادى از دانشگاهيان هم با ما همكارى دارند. بسيارى از افراد كه خواننده نشريه ما هستند، از آن اظهار رضايت مىكنند. حتى تقاضاى خارج از كشور هم داريم، اما قادر به ارسال مجله به خارج از كشور نيستيم.
مجله داراى 4 بخش اصلى است. بخش اول، مقالات علمى خواهران طلبه است. در هر ترم، بخشى از نمره هر درس به تحقيق اختصاص دارد و طلاب در هر ترم حدود 3 تا 4 تحقيق انجام مىدهند كه باعث آمادگى آنها براى نوشتن پايان نامه مىشود و در صورت تأييد نهايى در مجله چاپ مىشود. بخش دوم نشريه «گفتگو» مىباشد. بخش سوم مجله شامل مباحث ادبى است كه به منظور تقويت زبان عربى خواهران و بالا بردن توانايى آنها در سخنرانى به زبان فصيح مىباشد. بخش آخر شامل مطالب آزاد (خاطرات، نظرات، سؤال و جواب و...) مىباشد.چه تفاوتى ميان مجله خودتان و مجلات حوزوى كشور ما، مشاهده كردهايد؟
تفاوتهاى زيادى وجود دارد كه به شرايط و فرهنگ، وابسته است. مخاطبهاى ايرانى و لبنانى متفاوتند. در ايران مجلات شميم ياس، كوثر و حوراء و... مىتوانند نياز خانمهاى طلبه را رفع كنند. در لبنان نيز، خانمها به مطالبى كه در مجله «النجاة» چاپ مىشود، علاقه دارند. زنان لبنانى تشنه شناخت اسلامند و مىخواهند شبهههايشان رفع شود. در لبنان هر عالمى، حكمى مىدهد و لبنانىها دوست دارند كه حق را در اين ميان بشناسند.
چه توصيفى از زنان لبنانى داريد؟
زن در لبنان مظلوم است و كسى كه به او ظلم كرده، خودش است. چون به خودش اجازه داده كه دنبال فساد و جهل و ابتذال برود. اين مسأله به آقايان كمك مىكند كه نگاه بدى به خانمها داشته باشند. بر اين اساس، زن در لبنان، تلاش و ارادهاى ندارد.
چه توصيفى از زنهاى ايرانى داريد؟
بعضى از خانمهاى ايرانى، در خارج از كشور، باعث تعجب ساكنان كشورهاى ديگر مىشوند. در كشورهايى مثل لبنان همان طورى مىگردند كه لبنانىها مىگردند و حجاب اصلىشان را كنار مىگذارند! بعضى از آنها در كشورهاى ديگر و حتى در داخل هواپيما با پوشش نامناسبى هستند، اما به محض ورود به ايران روسرى و چادر سر مىكنند! در حالى كه حجاب تكليف الهى است و مكان نمىشناسد. حجاب حكم اسلام است، نه حكم جمهورى اسلامى كه در خارج از آن باطل شود.
به نظر شما دليل اين گونه مسائل چيست؟
اين كه متأسفانه بعضى از خانمها به چادر عادت كردهاند و حتى اگر با پوشيدن چادر، تمام دستها و گردن شان پيدا باشد، برايشان مهم نيست. عدهاى هم فقط از ترس جمهورى اسلامى خود را مىپوشانند.
ايرانىها تا وقتى از ايران خارج نشوند، قدر نظامشان را نمىدانند. مثل ماهى كه تا در آب است، قدر آب را نمىشناسد. ايرانىها در نعمتند. اما بعضى از آنها قدر نعمت را نمىدانند.نگاه مردم لبنان به جمهورى اسلامى ايران چگونه است؟
مردم لبنان وقتى به ايران مىآيند و زنهاى بى حجاب را مىبينند، خيلى تعجب مىكنند. اما با اين وجود، ايران و انقلاب اسلامى و امام خمينى و امام خامنهاى را خيلى دوست دارند. به ولايت فقيه هم معتقد و پابند هستند. يعنى اگر كسى بگويد: اين تكليف از سوى ولى فقيه است، مىپذيرند.
خانم بدرالدين! از شركت شما در اين گفتگو سپاسگزاريم.
من هم از شماتشكر مىكنم و برايتان آرزوى موفقيت دارم.