حمد به عنوان عبادت برگزيده خداوند درقرآن كريم از ويژگى خاص و جايگاهى والا برخوردار است. از اينرو خداوند انسانهاىشايسته هر چند در قرآن كريم واژه هاى ((الحمدلله)), ((له الحمد)), ((بحمد ربك)), ((بحمد ربهم)) و ((نسبح بحمدك)) به كار رفته است, اما كلمه مباركه ((الحمدلله)) جايگاهى ويژه دارد.
حضرت امام خمينى(ره) مى فرمايد:
((الحمدلله يعنى, جميع انواع ستايشها مختص به ذات مقدس الوهيت است. ... چون حمد در مقابل نعمت و انعام و احسان است و منعمى جز حق در دار تحقق نيست, [پس] جميع محامد مختص او است ...)) بدان كه كلمه شريفه الحمدلله ..., از كلمات جامعه اى است كه اگر كسى به لطايف و حقايق آن, حق را به آن تحميد كند, حق حمد را آن قدر كه در خور طاقت بشريت است, بجا آورده ... از رسول خدا(ص) روايت شده كه ((قول بنده كه مى گويد الحمدلله سنگينتر است در ميزانش از هفت آسمان و زمين.)) و هم از آن حضرت منقول است كه اگر خداوند عطا كند جميع دنيا را به بنده اى از بندگانش پس از آن بگويد آن بنده:
الحمدلله, آن كه او گفته, افضل است از آنچه به او عطا شده و هم از آن حضرت روايت شده كه ((هيچ چيز محبوبتر پيش خدا نيست از قول قائل الحمدلله, و از آن جهت خداوند بر آن, بر خود ثنا گفته)) در قرآن كريم كلمه مباركه ((الحمدلله)), به تعداد سالهاى نبوت نبى اكرم(ص), 23 بار تكرار شده است. و از يكصد و چهارده سوره قرآن مجيد 5 سوره با الحمدلله آغاز مى شود.
سوره هايى كه با حمد آغاز مى شوند عبارتند از:
1 ـ سوره اول قرآن كريم. ((الحمدلله رب العالمين)) رسول اكرم(ص) فرمود: ((قسم به كسى كه جانم در دست اوست, در تورات و انجيل و زبور و حتى در خود قرآن مانند اين سوره نيست. اين سوره ام الكتاب و سبع مثانى است و اين سوره بين خدا و بنده اش تقسيم شده است و براى بنده است, آنچه بخواهد)).
2 ـ سوره مباركه انعام; ((الحمدلله الذى خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور ثم الذين كفروا بربهم يعدلون)) ستايش خداى يكتاراست كه آسمان و زمين را آفريد و روشنى و تاريكى را مقرر داشت, باز كافران به خداى خود شرك مىآورند. در اين آيه, صفت خلاق بودن بارى تعالى يادآورى شده است, صفتى كه شايسته حمد است.
براى آگاهى از فضيلت اين آيات به ((فضايل و آثار سوره ها)) نوشته آقاى عباس عزيزى رجوع كنيد.
3 ـ سوره مباركه كهف; ((الحمدلله الذى اءنزل على عبده الكتاب و لم يجعل له عوجا)) ستايش و سپاس مخصوص خداست كه بر بنده خود (حضرت محمد(ص)) اين كتاب بزرگ قرآن را نازل كرد و در آن هيچ نقص و كجى ننهاد.
در اين آيه خداوند به خاطر نزول قرآن حمد شده است.
4 ـ سوره مباركه سباء; ((الحمدلله الذى له ما فى السموات و ما فى الارض و له الحمد فى الاخره و هو الحكيم الخبير)) ستايش و سپاس مخصوص خداست كه هر آنچه در آسمانها و زمين است, همه ملك اوست و در عالم آخرت نيز سپاس مخصوص خداست و او به نظم آفرينش حكيم و به همه امور عالم آگاه است.
بنابراين حمد الهى عبادتى است كه در آخرت نيز بهشتيان آن را انجام مى دهند.
امام صادق(ع) فرمود: ((دو سوره در قرآن مجيد پشت سر هم قرار دارد: سوره سباء , سوره فاطر, كه با الحمدلله آغاز مى شود, هر كس آنها را در شب بخواند, خداوند او را در كنف حمايت خود حفظ مى كند و هر كس در روز بخواند, ناراحتى به او نمى رسد و آن قدر خدا خير دنيا و آخرت به او مى بخشد كه بر قلب كسى خطور نكرده و آرزوى كسى به آن نرسيده است.)) 5 ـ سوره مباركه فاطر: ((الحمدلله فاطر السموات و الارض جاعل الملائكه رسلا اءولى اجنحه مثنى و ثلاث و رباع يزيد فى الخلق ما يشآء ان الله على كل شىء قدير)) سپاس خدايى را است كه آفريننده آسمانها و زمين است و فرشتگان را رسول پيمبران خود گردانيد و داراى دو و سه و چهار بال و پر (قدرت) قرار داد و هر چه بخواهد در آفرينش مى افزايد كه خدا بر هر چيز قادر است.
جاهاى ديگرى كه الحمدلله در قرآن يادآورى شده است عبارتند از:
1 ـ نابودى ظالمان ((فقطع دابر القوم الذين ظلموا و الحمدلله رب العالمين)) پس به كيفر ستمگرى ريشه گروه ظالمان كنده شد و ستايش خداى را كه پروردگارجهانيان است(انعام / 45)

2 ـ در مقابل هدايت ((الحمدلله الذى هدانا لهذا و ما كنا لنهتدى لولا اءن هدانا الله)) (بهشتيان گويند): ستايش خداى را كه ما را بر اين مقام رهنمايى كرد كه اگر هدايت و لطف الهى نبود, ما بخود در اين مقام راه نمى يافتيم(اعراف / 43)
3 ـ آخرين سخن ((و آخر دعواهم ان الحمدلله رب العالمين[ ((بهشتيان] آخرين سخنشان ذكر اوصاف پروردگار عالميان است.(يونس / 10)
4 ـ شكر براجابت دعا ((الحمدلله الذى وهب لى على الكبر اسماعيل و اسحاق ان ربى لسميع الدعآء)) ستايش خداى راست كه به من در زمان پيرى دو فرزندم, اسماعيل و اسحاق, را عطا فرمود كه پروردگار من البته دعاى بندگان را خواهد شنيد.(ابراهيم / 39)

5 ـ در مقابل نعمت ((الحمدلله, بل اكثرهم لا يعلمون)) ستايش مخصوص خداست ولى اكثر مردم آگاه نيستند. (نحل / 75 ), (لقمان / 25) و (زمر / 29)
6 ـ ((و قالوا الحمدلله الذى اذهب عنا الحزن)) (بهشتيان) گويند: حمد خدا را كه حزن و اندوه ما را ببرد...(فاطر34/)
7 ـ بر صدق وعده ((و قالوا الحمدلله الذى صدقنا وعده و اءورثنا الارض نتبواء من الجنه حيث نشآء)) (بهشتيان) گويند: ستايش خداى را كه وعده لطف و رحمتش را بر ما محقق فرمود و ما را وارث همه سرزمين بهشت گردانيد تا هر جاى آن بخواهيم منزل گزينيم.(زمر / 74)
8 ـ بعد ازنجات ((فاذا استويت اءنت و من معك على الفلك فقل الحمدلله الذى نجانا من القوم الظالمين)) پس چون تو (اى نوح) با همراهانت در كشتى نشستى بگو; ستايش خداى راكه ما را از ظلم ستمكاران عالم نجات داد.(مومنون / 28)
9 ـ شكرانه دانش ((و لقدءاتينا داود و سليمان علما و قالا الحمدلله الذى فضلنا على كثير من عباده المومنين)) و همانا ما به داود و سليمان مقام دانش عطا كرديم كه (به شكرانه آن)گفتند; ستايش و سپاس خداى را كه ما را بر بسيارى از بندگان با ايمانش فضيلت وبرترى عطا فرمود.(نمل / 15)

اسماعيل محمدى كرمانشاهى